Chuẩn hóa sản xuất đưa các ngành hàng xuất khẩu chủ lực bứt phá

Bứt phá ấn tượng từ nội lực

Nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn khi bước vào giai đoạn tăng tốc nửa cuối năm, hướng tới mục tiêu tăng trưởng đầy kỳ vọng từ 10% trở lên theo tinh thần Nghị quyết 168 của Chính phủ. Trong bức tranh kinh tế tổng thể, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng cốt lõi. Tính đến giữa tháng 6, kim ngạch xuất khẩu của cả nước đã đạt khoảng 240 tỷ USD, ghi nhận mức tăng trưởng gần 20% so với cùng kỳ năm trước và chính thức vượt mục tiêu tăng trưởng bình quân 15 - 16% đã đề ra cho cả năm.

Sự bứt phá này in đậm dấu ấn của các ngành hàng chủ lực như dệt may, gỗ, lâm sản, thủy sản và rau quả với mức xuất siêu ổn định, giúp giảm bớt áp lực thâm hụt chung của nền kinh tế. Đơn cử như ngành công nghiệp gỗ, theo thông tin từ ông Ngô Sĩ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội gỗ và lâm sản Việt Nam, trong năm tháng đầu năm đã xuất khẩu đạt 7,02 tỷ USD, nhập khẩu gần 1 tỷ USD nguyên liệu, mang lại mức xuất siêu ấn tượng trên 6 tỷ USD nhờ việc tự túc hơn 80% nguồn nguyên liệu từ rừng trồng trong nước.

Tương tự, ngành rau quả cũng ghi nhận kim ngạch 3,65 tỷ USD, tăng 17,8% so với cùng kỳ. Đặc biệt, mặt hàng quả vải có sự tăng trưởng bùng nổ lên tới 43% nhờ mở rộng thành công thị phần tại các thị trường khó tính như Mỹ và EU.

Tuy nhiên, bên cạnh những con số lạc quan, cán cân thương mại đang ghi nhận áp lực nhập siêu gia tăng, đòi hỏi nền sản xuất trong nước phải nhanh chóng nâng cao hàm lượng giá trị gia tăng. Đại diện các hiệp hội ngành hàng thẳng thắn chỉ ra những thách thức tiềm ẩn lớn từ việc chi phí logistics leo thang làm tăng giá thành đầu vào.

Đáng chú ý hơn, các thị trường xuất khẩu lớn đang dịch chuyển mạnh mẽ từ quản lý bằng thuế quan sang áp đặt các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững môi trường và trách nhiệm chuỗi cung ứng. Mỹ, thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, đang gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc xuất xứ và theo dõi sát sao cán cân thương mại song phương.

Tái cơ cấu chuỗi giá trị, trợ lực thể chế cho doanh nghiệp

Để chuyển hóa những áp lực thị trường thành động lực phát triển dài hạn, các doanh nghiệp Việt Nam buộc phải thực hiện cuộc cách mạng tái cơ cấu toàn diện dựa trên chất lượng. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội rau củ quả Việt Nam, cho biết nhiều vùng trồng đã chủ động áp dụng tiêu chuẩn GlobalGAP, quy trình hữu cơ và minh bạch hóa thông tin mã số vùng trồng, mã cơ sở đóng gói. Đồng thời, làn sóng đầu tư vào công nghệ sau thu hoạch, hệ thống kho lạnh và chế biến sâu như cấp đông nhanh, sấy khô, đóng hộp đang giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa các ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Đối với khối công nghiệp chế biến, chế tạo, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở các khó khăn nội tại về nguồn lực như tiếp cận vốn tín dụng, ứng dụng công nghệ hiện đại và thiếu hụt nhân lực chất lượng cao. Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội doanh nghiệp điện tử Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng nhà máy thông minh và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để đưa doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn công nghệ toàn cầu.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, các chuyên gia kiến nghị Nhà nước cần có các chính sách ưu đãi đặc thù về thuế và tín dụng cho đầu tư đổi mới công nghệ, nghiên cứu và phát triển (R&D), đồng thời hình thành các trung tâm thử nghiệm, chứng nhận sản phẩm đạt chuẩn quốc tế ngay tại nội địa.

Để duy trì đà tăng tốc trong những tháng cuối năm, sự đồng hành của các cơ quan quản lý đóng vai trò quyết định. Cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng các bộ, ngành sẽ đẩy mạnh đàm phán ký kết nghị định thư cho các mặt hàng mới, tạo luồng xanh thông quan nhanh chóng và nới lỏng tiếp cận vốn vay ngân hàng để chủ động nguồn nguyên liệu sản xuất.

Từ góc độ điều hành vĩ mô, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng khẳng định, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục đẩy mạnh xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp khai thác hiệu quả các FTA và tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế. Các giải pháp trọng tâm bao gồm phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong sản xuất.

Đồng thời, Bộ sẽ nâng cấp toàn diện các ứng dụng nền tảng số về quản lý thị trường nước ngoài nhằm cung cấp thông tin thị trường và giải đáp vướng mắc cho doanh nghiệp một cách nhanh chóng, kịp thời nhất.