Chủ động thích ứng trong hội nhập kinh tế quốc tế

Hội nghị “Hội nhập kinh tế quốc tế: Những vấn đề mới địa phương và doanh nghiệp cần lưu ý” do Ban Chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về kinh tế phối hợp với Sở Công Thương tỉnh Lâm Đồng, Hiệp hội Thông tin, tư vấn kinh tế thương mại Việt Nam tổ chức ngày 15/10/2025 tại Lâm Đồng, thu hút hơn 100 đại biểu là lãnh đạo các Sở ngành, các doanh nghiệp đã tạo ra diễn đàn quan trọng giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn “luật chơi” mới trên thị trường toàn cầu.

Nhận diện bất ổn và những thách thức mới

Trước bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động mang tính thời đại, từ xung đột địa chính trị đến sự tái định hình trật tự thương mại, việc đánh giá đúng tình hình là căn cơ để xây dựng chiến lược. Với vai trò là người trực tiếp tham gia điều hành công tác hội nhập, ông Phạm Trung Nghĩa, Phó Vụ trưởng, Phó Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về kinh tế, đã phác thảo chi tiết bức tranh kinh tế toàn cầu nhiều thách thức.

Cụ thể là tình hình thế giới và khu vực thời gian qua diễn biến rất bất ngờ và phức tạp, kinh tế thế giới đã và đang đứng trước rất nhiều thách thức kéo dài, cạnh tranh giữa các nước lớn vẫn hết sức gay gắt, rủi ro địa chính trị, địa kinh tế gia tăng.

Cùng với đó, chiến tranh tại một số khu vực trên thế giới chưa thấy hồi kết, thương chiến lần 2 bùng nổ, tăng trưởng kinh tế thế giới giảm tốc, nguy cơ lạm phát quay trở lại đi kèm những biến động lớn của thị trường tài chính...

Đặc biệt, sự thay đổi chính sách của Hoa Kỳ từ ủng hộ tự do thương mại sang chủ nghĩa bảo hộ thông qua chính sách thuế đối ứng đã tạo ra những rủi ro, bất ổn lớn cho hệ thống thương mại đa phương, buộc các nền kinh tế trên thế giới phải thay đổi chiến lược tiếp cận của mình.

Đơn cử như lời đe dọa áp thêm mức thuế 100% của Tổng thống Trump lên hàng hóa Trung Quốc (bên cạnh mức 30% đang hiệu lực), gây ra thiệt hại hơn 3.000 tỷ USD chỉ trong một đêm là minh chứng rõ ràng nhất cho sự phân mảnh và xói mòn lòng tin trên thị trường tài chính.

Nếu mức thuế 100% được áp thêm thì sự đóng cửa thị trường Mỹ với Trung Quốc góp phần dẫn đến hai hệ quả lớn là một mặt, đẩy tăng trưởng toàn cầu giảm tốc xuống mức 2.3%, mặt khác, có thể tạo ra lợi thế cho các quốc gia khác, trong đó có Việt Nam, bằng cách mở ra cơ hội để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thay thế.

Điều này buộc các nền kinh tế phải nhận diện rõ rằng, kỷ nguyên thương mại dựa trên luật lệ đang được thay thế bằng kỷ nguyên của đối kháng địa kinh tế và sự thích ứng chủ động trở thành chìa khóa sinh tồn.

Trước bối cảnh phức tạp trên, ông Nghĩa nhấn mạnh: "Hội nhập kinh tế không chỉ tập trung vào việc mở rộng thị trường, thu hút đầu tư, mà còn phải thúc đẩy nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, khai thác tối đa các hiệp định thương mại tự do (FTA), tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu và bảo vệ lợi ích quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị, địa kinh tế hết sức gay gắt".

FTA & ASEAN - “Đòn bẩy kép” nâng cấp chuẩn mực

Trước những phân tích sắc bén về tính phức tạp và rủi ro gia tăng của môi trường quốc tế, câu hỏi đặt ra là Việt Nam và các địa phương cần hành động ra sao để biến thách thức thành cơ hội? Câu trả lời nằm ở khả năng tận dụng hiệu quả các công cụ hội nhập đã có, mà cốt lõi là các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) thế hệ mới và vị thế của Cộng đồng ASEAN, tạo nên 'đòn bẩy kép' để nâng cao chuẩn mực cạnh tranh.

Theo ông Biện Tấn Tài - Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lâm Đồng, các FTA thế hệ mới như EVFTA, CPTPP, RCEP đã mở ra không gian phát triển rộng lớn cho hàng hóa Việt Nam đặc biệt là nông sản, dệt may và sản phẩm chế biến của Lâm Đồng. Cơ hội đi kèm thách thức với việc các doanh nghiệp muốn đi xa phải vượt qua rào cản kỹ thuật, an toàn thực phẩm, môi trường và truy xuất nguồn gốc.

Cùng chung nhận định về vấn đề này, TS. Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, các thị trường lớn như EU, Úc, Hàn Quốc hay Đài Loan ngày càng siết chặt tiêu chuẩn SPS (vệ sinh và kiểm dịch động thực vật). Những quy định mới này là áp lực nhưng cũng là động lực để doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực quản lý, đổi mới công nghệ, phát triển nông nghiệp sạch và bền vững.

TS. Ngô Xuân Nam dẫn chứng, mới đây, việc Australia chính thức mở cửa cho bưởi là minh chứng cho khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế của Việt Nam, khi các vùng trồng và cơ sở đóng gói đã được cấp mã số, kiểm dịch nghiêm ngặt trước xuất khẩu. Việc tháo gỡ thành công rào cản kỹ thuật và làm chủ "luật chơi" của các FTA thế hệ mới chỉ là bước khởi đầu.

Để tạo ra sức bật bền vững, doanh nghiệp và địa phương cần nhìn rộng ra bối cảnh khu vực, nơi ASEAN đang khẳng định vị thế trung tâm, đóng vai trò là bệ phóng chiến lược để Việt Nam nói chung và Lâm Đồng nói riêng vươn sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng phòng Hội nhập kinh tế quốc tế - Văn phòng Ban Chỉ đạo liên ngành đánh giá, ASEAN hiện là nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới, GDP đạt 3,8 nghìn tỷ USD năm 2024 và vẫn duy trì tăng trưởng ổn định trong bối cảnh toàn cầu nhiều biến động.

Theo ông Tuấn, tại Việt Nam, đặc biệt các địa phương có thế mạnh nông nghiệp như Lâm Đồng cần tận dụng tốt vai trò trung tâm của Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực, mở rộng thị trường và thu hút đầu tư. Doanh nghiệp cần chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng tầm công nghệ và quản trị để không bị đứng ngoài chuỗi giá trị toàn cầu.

Từ những phân tích trên cho thấy, việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa việc làm chủ chuẩn mực khắt khe của các FTA và tận dụng vị thế bệ phóng chiến lược của ASEAN chính là "đòn bẩy kép" mạnh mẽ nhất, giúp doanh nghiệp Việt không chỉ tồn tại mà còn tự tin định vị mình ở phân khúc chất lượng cao trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Phòng vệ thương mại và đầu tư phát triển dịch vụ bền vững

Sự lớn mạnh của ASEAN tạo ra một thị trường tiềm năng và bệ phóng vững chắc, tuy nhiên, khi hàng hóa Việt Nam vươn ra xa hơn, việc đối diện với những áp lực và sự cạnh tranh khốc liệt tại các thị trường lớn là điều không thể tránh khỏi. Chính lúc này, doanh nghiệp cần trang bị một "tấm khiên" vững chắc là phòng vệ thương mại (PVTM). Nội dung này được nhiều doanh nghiệp quan tâm nhất chính là ứng phó với các biện pháp PVTM.

Ông Lương Văn Tự, Chủ tịch Hiệp hội Thông tin, tư vấn kinh tế thương mại Việt Nam khẳng định, chúng ta cần một thế hệ lao động vừa có văn hóa, vừa có ngoại ngữ, vừa hiểu sản phẩm quê hương để kể câu chuyện Việt Nam ra thế giới. Đó là sản phẩm văn hóa đặc biệt của dân tộc, không quốc gia nào có thể sao chép.

Sau cùng, nền tảng cốt lõi cho mọi thành công trong hội nhập không phải là vốn hay công nghệ, mà chính là nguồn nhân lực hội nhập, bởi chỉ khi con người được nâng tầm và sẵn sàng kể câu chuyện giá trị của Việt Nam, chúng ta mới có thể hiện thực hóa mục tiêu lớn hơn chính là nâng tầm năng lực quốc gia từ thể chế đến doanh nghiệp.

Hội nhập không chỉ là mở cửa thị trường, mà là nâng tầm năng lực quốc gia từ thể chế đến doanh nghiệp. Lâm Đồng hoàn toàn có thể trở thành trung tâm xuất khẩu nông sản sạch và du lịch xanh của khu vực nếu đi đúng hướng.

Trong bối cảnh thương mại thế giới đang quay trở lại những rào cản kỹ thuật và các công cụ bảo hộ, chỉ những doanh nghiệp và địa phương có tinh thần chủ động thích ứng, kiên định tuân thủ chuẩn mực quốc tế, đầu tư vào chất lượng sản phẩm và nhân lực mới đủ sức vươn ra thế giới, nâng tầm vị thế cạnh tranh của Việt Nam.