Chính sách kinh doanh lấy doanh nghiệp nhỏ làm thước đo thực tế

Khi quy định pháp luật được cảm nhận bằng hơi thở thị trường

Trong bức tranh kinh tế Việt Nam tính đến đầu năm 2026, doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp tục khẳng định vị thế xương sống khi chiếm tới hơn 97% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động và đóng góp khoảng 45% vào GDP quốc gia. Đây là nhóm đối tượng nhạy cảm nhất, chịu tác động trực tiếp từ bất kỳ sự thay đổi nào của hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, một khảo sát thực tế cho thấy có tới 60% doanh nghiệp quy mô nhỏ vẫn gặp khó khăn trong việc tự diễn giải các văn bản pháp luật mới nếu không có sự hỗ trợ từ đơn vị tư vấn. Khác với các tập đoàn lớn vốn sở hữu bộ phận pháp chế hùng hậu, doanh nghiệp nhỏ phải đối mặt trực diện với chính sách bằng nguồn lực hạn hẹp, nơi chính sách không chỉ là văn bản để nghiên cứu mà là quy tắc để sinh tồn.

Chính vì vậy, mỗi quy định mới ban hành đều được đo lường giá trị ngay trong quá trình vận hành hằng ngày. Sự thành công của một chính sách không chỉ nằm ở tính đầy đủ mà quan trọng hơn là tính rõ ràng.

Chia sẻ về vấn đề này, ông Nguyễn Duy Phương, Chủ tịch Hội đồng quản trị Vina Heaway cho rằng với quy mô nhỏ, doanh nghiệp không sợ quy định khắt khe bằng việc sợ quy định thiếu rõ ràng. Khi các thông tư được trình bày cụ thể, doanh nghiệp có thể triển khai ngay mà không cần mất chi phí cơ hội để suy đoán.

Theo thống kê, chi phí tuân thủ pháp luật của các doanh nghiệp nhỏ hiện nay vẫn chiếm khoảng 4% đến 6% doanh thu hằng năm, một con số không hề nhỏ đối với các đơn vị đang trong giai đoạn tích lũy vốn.

Từ thực tiễn đó, doanh nghiệp nhỏ chính là bộ lọc chính xác nhất để kiểm chứng chất lượng thể chế. Một môi trường pháp lý tốt là nơi mà một chủ hộ kinh doanh vừa chuyển đổi hay một giám đốc công ty khởi nghiệp có thể nắm bắt được quyền lợi và nghĩa vụ của mình ngay từ lần đầu tiếp cận. Khi chính sách được xây dựng dựa trên năng lực tiếp nhận của nhóm đối tượng chiếm đa số này, nó sẽ tự nhiên tạo ra một nền tảng vận hành trơn tru cho toàn bộ hệ thống kinh tế.

Đưa doanh nghiệp nhỏ vào vị trí trung tâm kiểm chứng

Nhìn từ góc độ thực thi pháp lý, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, Giám đốc Công ty Luật HPVN nhận định nhóm doanh nghiệp nhỏ là thước đo chuẩn xác nhất cho hiệu quả của chính sách. Do không có nhiều bộ đệm về tài chính, nhóm này thường phản ứng rất nhanh với các thay đổi.

Số liệu thực tế chỉ ra rằng, chỉ cần một sự thay đổi nhỏ trong thủ tục hành chính có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm từ 10% đến 15% thời gian xử lý hồ sơ, trực tiếp chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh trên thị trường. Nếu một quy định có thể được doanh nghiệp nhỏ hiểu đúng và áp dụng thuận lợi, điều đó cho thấy chính sách đã thực sự đi vào đời sống.

Luật sư Hiệp phân tích thêm rằng việc đặt doanh nghiệp nhỏ làm trung tâm kiểm chứng sẽ giúp các quy định trở nên thực tế hơn. Đây không chỉ là câu chuyện hỗ trợ một nhóm đối tượng cụ thể mà là cách để nâng cao chất lượng toàn bộ môi trường kinh doanh. Khi các nút thắt được tháo gỡ từ những mắt xích nhỏ nhất, toàn bộ chuỗi giá trị sẽ vận hành minh bạch hơn.

Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu có ít nhất 1,5 triệu doanh nghiệp hoạt động hiệu quả vào cuối năm 2026, các quy định về thuế và thủ tục hành chính cần phải được thiết kế sao cho thân thiện nhất với người dùng trực tiếp.

Hiệu quả thực sự của pháp luật kinh doanh chính là sự nhất quán trong thực thi và dễ dàng trong tiếp cận. Khi những người làm chính sách biết lắng nghe tiếng nói từ thực địa, họ sẽ tạo ra một hệ thống pháp luật không chỉ để quản lý mà để kiến tạo phát triển.

Khả năng đi vào thực tiễn của chính sách, thể hiện qua việc doanh nghiệp có thể thực hiện các nghĩa vụ pháp lý mà không cần xin cho hay chờ đợi giải thích, chính là bảo chứng vững chắc nhất cho sự lớn mạnh của nội lực kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới.