Chính phủ thông qua 5 chính sách lớn, mở đường xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh

Hoàn thiện nền tảng pháp lý, gắn thị trường phái sinh với hàng hóa cơ sở

Ngày 7/8/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 220/NQ-CP về việc thông qua chính sách của Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, đồng thời thống nhất tên gọi dự án Luật là Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.

Đây là bước quan trọng trong quá trình xây dựng đạo luật chuyên ngành đầu tiên điều chỉnh thống nhất, toàn diện hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam. Phạm vi dự kiến bao gồm sản phẩm, chủ thể tham gia, phương thức giao dịch, hạ tầng thị trường, thanh toán bù trừ, quản lý rủi ro và hoạt động giao dịch có yếu tố nước ngoài.

Định hướng xây dựng Luật cho thấy sự chuyển dịch từ cách tiếp cận chủ yếu về quản lý hoạt động giao dịch sang xây dựng khuôn khổ pháp lý vừa bảo đảm an toàn, minh bạch, vừa tạo dư địa phát triển thị trường. Trong đó, thị trường phái sinh được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với thị trường hàng hóa cơ sở và định hướng từng bước kết nối với khu vực, quốc tế.

Một trong những trọng tâm là xây dựng khuôn khổ pháp lý thống nhất cho toàn bộ thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh. Dự án Luật sẽ xác định phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc áp dụng và mối quan hệ với các luật liên quan, qua đó hạn chế chồng chéo giữa pháp luật về giao dịch hàng hóa phái sinh với pháp luật về chứng khoán, ngân hàng, ngoại hối và các lĩnh vực chuyên ngành khác.

Trên nền tảng pháp lý thống nhất, thị trường được định hướng phát triển đồng bộ về sản phẩm, phương thức giao dịch, chủ thể tham gia và các thiết chế hỗ trợ, tạo cơ sở hình thành một thị trường chuyên nghiệp, minh bạch và có khả năng mở rộng.

Đáng chú ý, dự án Luật xác định việc phát triển thị trường phái sinh phải gắn với thị trường hàng hóa cơ sở. Thị trường cơ sở tạo nền tảng về hàng hóa và nhu cầu phòng ngừa rủi ro, trong khi thị trường phái sinh cung cấp công cụ quản trị biến động giá, đồng thời góp phần hình thành và cung cấp thông tin tham chiếu về giá hàng hóa.

Mối quan hệ này được kỳ vọng tạo điều kiện đa dạng hóa sản phẩm, phương thức giao dịch và mở rộng khả năng tham gia thị trường, đáp ứng nhu cầu phòng ngừa rủi ro và đầu tư của doanh nghiệp, nhà sản xuất, thương nhân cùng các chủ thể khác. Qua đó, công cụ phái sinh từng bước trở thành một bộ phận phục vụ trực tiếp cho nền kinh tế thực.

Cùng với khuôn khổ pháp lý, hạ tầng thị trường cũng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Dự án Luật định hướng hoàn thiện hệ thống giao dịch, thanh toán bù trừ và quản trị rủi ro theo hướng hiện đại, đồng bộ, an toàn.

Các thiết chế như Trung tâm thanh toán bù trừ, cơ chế ký quỹ, thanh toán, quản lý tài sản bảo đảm và các công cụ kiểm soát rủi ro sẽ được hoàn thiện nhằm bảo đảm khả năng thực hiện nghĩa vụ và an toàn của thị trường.

Hạ tầng vật chất phục vụ thị trường hàng hóa cũng được định hướng phát triển đồng bộ, gồm kho bãi, quản lý hàng hóa, chứng thư kho và các giải pháp số hóa. Việc tăng cường kết nối giữa giao dịch phái sinh với hàng hóa vật chất sẽ góp phần nâng cao năng lực quản lý hàng hóa, thanh toán, bù trừ và kiểm soát rủi ro.

Khuyến khích đổi mới, mở rộng kết nối quốc tế

Bên cạnh hoàn thiện nền tảng pháp lý và hạ tầng, dự án Luật định hướng đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng kiến tạo phát triển, phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát và quản lý rủi ro. Cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm chi phí tuân thủ cũng là những nội dung được đặt ra.

Đáng chú ý, dự án Luật định hướng xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các sản phẩm, mô hình, công nghệ hoặc phương thức giao dịch mới. Đây là cách tiếp cận nhằm tạo không gian cho đổi mới, đồng thời duy trì các giới hạn và yêu cầu kiểm soát rủi ro cần thiết.

Chất lượng thị trường được đặt trọng tâm thông qua việc hoàn thiện yêu cầu về năng lực tài chính, quản trị, quản lý rủi ro và điều kiện hoạt động của các chủ thể tham gia. Dự án Luật cũng nghiên cứu cơ chế chứng chỉ hành nghề, chuẩn hóa năng lực chuyên môn đối với các vị trí nghiệp vụ phù hợp, hướng tới xây dựng đội ngũ tham gia thị trường có chuyên môn và hoạt động chuyên nghiệp.

Một định hướng quan trọng khác là mở rộng kết nối quốc tế. Dự án Luật sẽ hoàn thiện khuôn khổ đối với giao dịch hàng hóa phái sinh có yếu tố nước ngoài, bao gồm sự tham gia của chủ thể nước ngoài, giao dịch xuyên biên giới và kết nối với thị trường nước ngoài.

Các cơ chế niêm yết chéo, kết nối và liên thông thị trường cũng được nghiên cứu, tạo điều kiện để những hàng hóa Việt Nam có thế mạnh như cà phê, cao su, nông sản và các nhóm hàng hóa khác tham gia sâu hơn vào thị trường khu vực và quốc tế.

Theo định hướng này, thị trường phái sinh không chỉ phục vụ nhu cầu quản trị rủi ro trong nước mà còn có thể trở thành cầu nối để hàng hóa Việt Nam tiếp cận hệ thống hình thành và tham chiếu giá quốc tế. Doanh nghiệp trong nước qua đó có thêm điều kiện tiếp cận các sản phẩm, phương thức giao dịch và thông lệ quản trị rủi ro tiên tiến.

Năm nhóm chính sách được Chính phủ thông qua tạo thành một chỉnh thể, từ xây dựng nền tảng pháp lý, phát triển sản phẩm và chủ thể tham gia đến hoàn thiện hạ tầng, kiểm soát rủi ro, khuyến khích đổi mới và mở rộng kết nối quốc tế.

Mục tiêu là hình thành hệ sinh thái thị trường hàng hóa hiện đại, trong đó thị trường cơ sở và thị trường phái sinh hỗ trợ lẫn nhau; giá hàng hóa được hình thành và tham chiếu minh bạch hơn; hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ, kho bãi và chứng thư kho được phát triển đồng bộ; đồng thời nâng cao năng lực chuyên môn và quản trị rủi ro của các chủ thể tham gia.

Trên cơ sở 5 chính sách được thông qua, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan và tổ chức có liên quan xây dựng, hoàn thiện dự án Luật theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh được kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý thống nhất, hiện đại và có tính mở, vừa bảo đảm thị trường hoạt động an toàn, minh bạch, vừa tạo động lực phát triển. Đối với doanh nghiệp, đây sẽ là cơ sở để tăng cường công cụ quản trị rủi ro giá, hỗ trợ thị trường hàng hóa cơ sở và nâng cao khả năng kết nối của hàng hóa Việt Nam với thị trường khu vực, quốc tế.