Chiến lược số hóa doanh nghiệp đi chậm để tiến xa hơn

Công nghệ chỉ là công cụ, dòng tiền mới là mục tiêu

Giữa kỷ nguyên mà trí tuệ nhân tạo (AI), Blockchain hay Internet vạn vật (IoT) được tung hô như những chiếc đũa thần có thể xoay chuyển vận mệnh kinh doanh, một bộ phận không nhỏ doanh nghiệp Việt đang rơi vào trạng thái sốt sắng.

Áp lực phải chuyển đổi thật nhanh, thật mạnh để không bị bỏ lại phía sau vô hình trung tạo nên một cuộc chạy đua đầy rủi ro. Tuy nhiên, nhìn từ bản chất của quản trị, nhiều chuyên gia đang đưa ra một lời cảnh báo mang tính thức tỉnh: Trong hành trình số hóa, đôi khi doanh nghiệp cần đi chậm lại để có thể đi được xa hơn.

Một sai lầm phổ biến mà nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là khối nhỏ và vừa (SME), thường mắc phải là coi chuyển đổi số là một cuộc chơi thuần túy về công nghệ. Họ sẵn sàng chi những khoản ngân sách lớn cho các hệ thống ERP, CRM phức tạp mà quên mất rằng công nghệ không tự sinh ra lợi nhuận.

TS. Đặng Phạm Thiên Duy từ Đại học RMIT Việt Nam nhận định, nếu giản lược hoạt động của một tổ chức, bài toán cuối cùng vẫn chỉ xoay quanh hai yếu tố then chốt trên bảng cân đối kế toán là doanh thu và chi phí.

Dòng tiền của doanh nghiệp không đến từ việc tổ chức đó sở hữu công nghệ tân tiến đến mức nào, mà đến từ giá trị thực tế tạo ra cho khách hàng thông qua công cụ đó. Đối với một hộ kinh doanh hay một doanh nghiệp nhỏ, đôi khi việc quản lý dữ liệu bài bản trên Excel hay sử dụng một phần mềm kế toán đơn giản cũng đã là bước khởi đầu số hóa đầy hiệu quả nếu nó giúp minh bạch hóa dòng tiền và tối ưu vận hành.

Chuyển đổi số, vì thế, không nhất thiết phải bắt đầu từ những thuật toán phức tạp mà phải bắt đầu từ việc giải quyết các vấn đề căn bản: tại sao doanh thu không tăng, tại sao chi phí vận hành phình to và tại sao việc ra quyết định vẫn dựa nhiều vào cảm tính?

Trọng tâm của hành trình này thực chất nằm ở việc chuyển đổi năng lực tổ chức. Công nghệ chỉ là phương tiện để hiện thực hóa chiến lược kinh doanh. Lợi thế cạnh tranh thực sự không nằm ở việc sở hữu công nghệ mà nằm ở cách doanh nghiệp sử dụng nó để thấu hiểu khách hàng hơn, bán hàng tốt hơn và quản trị quy trình chặt chẽ hơn.

Xây dựng văn hóa số

Thách thức lớn nhất trong hành trình số hóa tại Việt Nam hiện nay chính là tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ). Khi thấy đối thủ áp dụng AI, doanh nghiệp cũng cuống cuồng tìm cách đưa AI vào bộ máy dù chưa rõ nó sẽ phục vụ mục đích gì. Sự thiếu định hướng này dẫn đến lãng phí nguồn lực khủng khiếp, một điều xa xỉ đối với các doanh nghiệp SME vốn có ít dư địa để thử sai.

Thực tế cho thấy, nhiều dự án công nghệ thất bại không phải vì lỗi kỹ thuật mà vì tổ chức chưa sẵn sàng về mặt văn hóa. Nếu ban lãnh đạo xem công nghệ là nhiệm vụ riêng của bộ phận IT hoặc nhà cung cấp bên ngoài, sự chuyển đổi sẽ mãi chỉ nằm trên bề mặt.

Chuyển đổi số chỉ thực sự bén rễ khi người đứng đầu biết dùng công nghệ để đặt lại câu hỏi về cách tạo ra giá trị và cách phối hợp trong tổ chức. Nó đòi hỏi một sự thay đổi toàn diện từ tư duy quản lý đến thói quen làm việc hàng ngày của từng nhân viên.

Nhìn lại lịch sử, Internet từng được xem là một kỳ quan vào thập niên 1990, nhưng khi nó trở thành tiêu chuẩn tối thiểu, lợi thế cạnh tranh lại quay về với những giá trị cốt lõi: tư duy kinh doanh và mức độ thấu hiểu khách hàng.

AI và các công nghệ mới hiện nay cũng đang đi theo quỹ đạo tương tự. Khi tất cả mọi người đều có quyền tiếp cận công nghệ như nhau, sự tỉnh táo và bản lĩnh trong việc lựa chọn đúng công cụ để giải quyết đúng vấn đề mới là yếu tố quyết định sự thành bại.

Để đi xa, doanh nghiệp Việt cần sự đồng hành của cả một hệ sinh thái, từ các cơ quan quản lý tạo hành lang pháp lý đến các trường đại học cung cấp nền tảng tri thức thực tiễn.

Chuyển đổi số không phải là một cuộc đua nước rút về công nghệ, mà là một hành trình trưởng thành về tư duy. Ở đó, sự điềm tĩnh để thấu hiểu khách hàng và năng lực tổ chức chính là tấm hộ chiếu quyền năng nhất để doanh nghiệp vươn ra biển lớn.