Cắt giảm thủ tục hành chính, giải phóng nguồn lực cho doanh nghiệp

Gỡ bỏ rào cản thủ tục để giải phóng nguồn lực kinh tế tư nhân

Lịch sử phát triển kinh tế Việt Nam qua chặng đường 40 năm Đổi mới đã chứng minh một quy luật khách quan là mỗi khi thể chế được mạnh dạn cải cách theo hướng tháo gỡ rào cản và đơn giản hóa thủ tục, khu vực kinh tế tư nhân lại bứt phá mạnh mẽ.

Nhắc lại quy luật này tại Hội thảo "Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp", ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế VCCI, nhấn mạnh, cải cách thể chế chính là giải pháp có chi phí thấp nhất nhưng mang lại hiệu quả lan tỏa sâu rộng nhất cho nền kinh tế.

Thực tế thời gian qua, sau khi Nghị quyết số 68 được ban hành, Chính phủ đã có những bước đi quyết liệt khi đưa ra 11 Nghị quyết liên quan đến cắt giảm điều kiện kinh doanh, giúp giảm số ngành nghề kinh doanh có điều kiện từ 227 xuống còn 198, và dự kiến sẽ cắt giảm thêm 56 ngành nghề trong thời gian tới.

Đặc biệt, lãnh đạo Chính phủ kiên quyết chấn chỉnh những biểu hiện mang tính đối phó trong thực hiện cải cách, chẳng hạn như việc gộp hai ngành nghề thành một để giảm số lượng một cách cơ học. Điều này cho thấy yêu cầu cải cách hiện nay không chỉ dừng lại ở hình thức mà đòi hỏi phải đi vào thực chất.

Mặc dù có những tín hiệu tích cực, khoảng cách từ chủ trương đến thực tiễn triển khai vẫn còn rất lớn khi VCCI ghi nhận tới khoảng 900 khó khăn, vướng mắc từ phía doanh nghiệp. Điển hình là tình trạng cắt giảm thủ tục chưa triệt để, sự chồng chéo giữa các văn bản quy phạm pháp luật, và sự thiếu thống nhất trong cách hiểu pháp luật giữa các địa phương.

Nguy hiểm hơn, một số điều kiện kinh doanh sau khi bị xóa bỏ lại có xu hướng biến tướng, chuyển hóa thành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật phức tạp, tiếp tục gây khó dễ cho dòng vốn đầu tư dài hạn. Dẫn chứng từ thực tế ách tắc của thị trường bất động sản, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP. Hồ Chí Minh (HoREA), phản ánh một nghịch lý: hầu hết các dự án hiện nay đều phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, sau đó doanh nghiệp lại phải lặp lại nhiều nội dung tương tự tại các sở, ngành chuyên môn, gây nên sự trùng lặp lãng phí.

Đáng nói, thủ tục này ở dự án nhà ở xã hội lại thực hiện theo Luật Nhà ở thay vì Luật Đầu tư. Trước sự chồng chéo này, ông Lê Hoàng Châu kiến nghị các cơ quan chức năng cần nghiên cứu xem xét lại mức độ cần thiết của thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, hoặc mạnh dạn giao hẳn nội dung này cho các luật chuyên ngành để tinh gọn quy trình.

Thay đổi tư duy lập pháp và hóa giải điểm nghẽn thực thi

Nhìn nhận trực diện vào những tồn tại của hệ thống, ông Phan Đức Hiếu, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, nhận định vướng mắc lớn nhất hiện nay nằm ở khâu thực thi chứ không chỉ ở câu chữ trên văn bản. Thực tế cho thấy, cùng một văn bản luật nhưng có địa phương, sở ngành áp dụng trôi chảy, trong khi nơi khác lại tắc nghẽn. Để hóa giải điểm nghẽn này, cần có sự thay đổi mang tính đột phá về tư duy bằng kỹ thuật lập pháp, cụ thể là xu hướng hợp nhất các văn bản quy phạm pháp luật.

Hiện nay, mỗi đạo luật thường chỉ điều chỉnh một vấn đề thuộc thẩm quyền của một bộ ngành. Nếu đứng ở góc độ quản lý đơn lẻ thì hợp lý, nhưng khi đặt vào một dự án thực tế của doanh nghiệp vốn phải trải qua nhiều bước và liên quan đến nhiều bộ ngành hệ thống này lập tức bộc lộ sự thừa thãi và rườm rà.

Do đó, ông Phan Đức Hiếu đề xuất trong thời gian tới nên gộp một số luật có liên quan lại với nhau để tăng tính hệ thống. Tương tự, thay vì mỗi nghị định chỉ hướng dẫn một luật dễ gây trùng lặp, cơ quan soạn thảo nên ban hành một nghị định duy nhất để hướng dẫn đồng thời nhiều luật cho cùng một nhóm vấn đề.

Bên cạnh việc cải cách từ gốc văn bản, một giải pháp cấp bách khác được ông Phan Đức Hiếu đề xuất là cần thiết lập ngay một cơ chế giải quyết khó khăn thực tế thông qua mô hình Tổ công tác đặc biệt. Tổ công tác này không chỉ dừng lại ở vai trò lắng nghe, ghi nhận thông tin mà phải được trao thẩm quyền trực tiếp giải đáp, xử lý các vướng mắc về thủ tục cho doanh nghiệp và người dân. Khi quy trình vận hành minh bạch, người dân biết rõ ai đang xử lý và xử lý như thế nào, chính các cán bộ thực thi ở địa phương cũng sẽ vững tâm hơn, xóa bỏ tâm lý e ngại, né tránh.

Hành trình 20 năm cải cách vừa qua đã để lại bài học khi cắt giảm điều kiện kinh doanh, bắt buộc phải thiết lập một cơ chế kiểm soát và giám sát chặt chẽ ở tầng nấc thực thi. Chỉ khi ngăn chặn triệt để tình trạng các ‘giấy phép con’ mới ra đời dưới những hình thức tinh vi khác, thể chế mới thực sự giải phóng được toàn bộ năng lực nội tại của doanh nghiệp, biến niềm tin thành động lực bứt phá đưa nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số vững chắc.