Cắt giảm điều kiện kinh doanh: Bỏ rào cản, mở đường phát triển

Bỏ giấy phép con nhưng phải chặn nguy cơ biến tướng

Tại Phiên họp thứ 4 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Dự thảo Luật sửa đổi Phụ lục 4 Luật Đầu tư đã mang đến làn gió mới khi đề xuất cắt giảm sâu hàng loạt ngành nghề kinh doanh có điều kiện.

Theo báo cáo từ Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, danh mục mới kế thừa Nghị quyết 6617 năm 2026 đã cắt giảm 56 ngành nghề và sửa đổi phạm vi 14 ngành nghề khác. Chưa dừng lại ở đó, Bộ Công Thương tiếp tục đề xuất bỏ thêm 2 lĩnh vực quan trọng là hoạt động dầu khí và hoạt động mua bán hàng hóa của nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài.

Sự thu hẹp của danh mục này thể hiện tinh thần chuyển đổi mạnh mẽ từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn phân tích, những lĩnh vực đã có quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng thì không cần thiết phải ràng buộc bằng giấy phép hay điều kiện kinh doanh khắt khe. Điển hình như lĩnh vực kinh doanh nước sạch, chỉ cần Bộ Xây dựng ban hành quy chuẩn chất lượng kỹ thuật chuẩn mực để vận hành là đủ đảm bảo an toàn cho cộng đồng.

Dẫu vậy, nỗi lo về sự biến tướng của các rào cản hành chính vẫn hiện hữu. Cánh cửa điều kiện kinh doanh khép lại nhưng nếu các quy định quản lý dưới dạng tiêu chuẩn, quy chuẩn lại mọc lên như những cái bẫy mới thì nỗ lực cải cách sẽ trở thành vô nghĩa.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi đã lưu ý, việc cắt giảm phải đảm bảo tính thực chất, không tạo ra khoảng trống quản lý nhưng tuyệt đối không thể để phát sinh rủi ro chi phí cho người dân và giới kinh doanh.

Đồng quan điểm, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh bài học đắt giá từ thực tiễn: kiên quyết tránh tình trạng bãi bỏ điều kiện kinh doanh ở cửa trước nhưng lại cài cắm các yêu cầu quản lý dưới hình thức khác ở cửa sau làm giảm hiệu lực cải cách.

Triết lý lấy doanh nghiệp làm trung tâm

Song hành với Luật Đầu tư, Dự thảo Luật sửa đổi Luật Hải quan cũng ghi nhận bước tiến mang tính đột phá về tư duy quản lý kinh tế. Những rào cản kinh doanh kéo dài nhiều năm đối với đại lý làm thủ tục hải quan đã được đề xuất bãi bỏ hoàn toàn. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi chứng từ giấy sang thông điệp dữ liệu điện tử, kéo dài thời hạn lưu kho ngoại quan và bãi bỏ cơ chế xin gia hạn đã trực tiếp cởi trói dòng chảy thương mại.

Sự thay đổi này nhận được sự hưởng ứng rất lớn từ cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Thay vì xem doanh nghiệp là đối tượng bị kiểm tra và giám sát với ánh nhìn nghi ngại, tư duy lập pháp mới đã xác lập vị thế doanh nghiệp là đối tác tự nguyện tuân thủ. Việc kéo dài thời hạn kiểm tra sau thông quan từ 10 ngày lên tối đa 20 ngày không phải để gây khó dễ, mà là cơ sở để cơ quan quản lý phân tích dữ liệu lớn và ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào quản lý rủi ro.

Đánh giá rất cao công tác chuẩn bị dự án luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, cốt lõi của sửa đổi lần này là thay đổi tư duy từ quản lý hành chính thuần túy sang phục vụ phát triển. Chuyển từ tiền kiểm sang quản lý rủi ro, từ quản lý hồ sơ giấy sang quản lý dữ liệu thông minh sẽ thúc đẩy tinh thần tự nguyện tuân thủ của thị trường. Khi cơ quan hải quan đóng vai trò hỗ trợ và nâng cao năng lực quản lý cho doanh nghiệp, chi phí ẩn sẽ giảm xuống, năng lực cạnh tranh quốc gia nhờ đó được nâng lên.

Cắt giảm điều kiện kinh doanh không thể là một chiến dịch thời điểm mà phải là cơ chế rà soát định kỳ, liên tục. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định kết luận,dự án luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua theo quy trình một kỳ họp tại Kỳ họp không thường lệ diễn ra vào tháng 8 tới đây. Để dòng vốn và các cơ hội kinh doanh thực sự được khai thông, tinh thần cắt giảm thực chất phải được quán triệt xuyên suốt từ nghị trường cho đến từng cán bộ thực thi ở cơ sở.