Cấp thiết xây dựng lộ trình thị trường điện cạnh tranh

Ngành điện đang đứng trước một cuộc chuyển đổi cơ cấu toàn diện, được thúc đẩy bởi tinh thần Nghị quyết số 70/NQ-TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Nghị quyết này đã chỉ rõ những hạn chế cốt lõi của thị trường điện hiện tại: tính cạnh tranh chưa đồng bộ, thiếu liên thông giữa các phân ngành, đặc biệt là chính sách giá năng lượng còn bất cập, chưa thực sự phù hợp với cơ chế thị trường và vẫn còn tồn tại tình trạng bù chéo giá điện đối với một số nhóm khách hàng.

Để giải quyết những vấn đề trên, Dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về lộ trình phát triển thị trường điện cạnh tranh đã được xây dựng, tập trung vào việc tách bạch chức năng phân phối và bán lẻ điện.

Đây được xem là giải pháp then chốt để xóa bỏ độc quyền và tạo tiền đề vững chắc cho việc hình thành thị trường bán lẻ điện cạnh tranh trong tương lai. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một thị trường điện tăng cường cạnh tranh, minh bạch, hiệu quả, đồng bộ với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Tại cuộc họp Tổ soạn thảo lần thứ ba mới đây, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long đã nhấn mạnh sự cần thiết phải bổ sung đồng bộ các nguyên tắc hoạt động thị trường điện theo từng cấp độ và cập nhật các yêu cầu về cơ cấu ngành điện trong từng giai đoạn.

Điều này nhằm đảm bảo thị trường điện cạnh tranh vận hành một cách hiệu quả, công bằng, minh bạch và phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Các nhiệm vụ trọng tâm được Nghị quyết đề ra bao gồm: áp dụng giá thị trường đối với mọi loại hình năng lượng, xây dựng giá năng lượng minh bạch do thị trường quyết định, và hoàn thiện hệ thống giao dịch điện với cơ chế hợp đồng mua bán điện ổn định, dài hạn, bảo đảm quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư.

Quá trình hoàn thiện Dự thảo Quyết định đã trải qua nhiều vòng tham vấn chuyên gia và các đơn vị trong ngành, thể hiện sự đồng lòng của các Bộ, ngành liên quan như Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, EVN và các tập đoàn năng lượng lớn.

Các đại biểu tại cuộc họp đã tập trung thảo luận và thống nhất nhiều vấn đề kỹ thuật quan trọng nhằm xây dựng một thị trường điện vận hành trơn tru và công bằng.

Một là, giới hạn thị phần các đơn vị phát điện để phòng tránh hành vi chi phối và kiểm soát thị trường. Việc này là cần thiết để đảm bảo không một đơn vị nào có thể thao túng giá và nguồn cung, tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Hai là, hoàn thiện cơ chế hợp đồng mua bán điện và thanh toán trên thị trường bán buôn điện cạnh tranh. Đây là yêu cầu cốt lõi để bảo đảm quyền và lợi ích cho các nhà đầu tư vào lĩnh vực phát điện.

Ba là, tháo gỡ vướng mắc về thuế giá trị gia tăng cho hợp đồng điện kỳ hạn. Đây là một điểm nghẽn quan trọng đã tồn tại trong thực tiễn vận hành thị trường thời gian qua, cản trở sự linh hoạt và ổn định của các giao dịch điện dài hạn.

Bốn là, xác định rõ yêu cầu về cơ cấu ngành, bao gồm vai trò, chức năng của các đơn vị cung cấp dịch vụ như đơn vị truyền tải điện và đơn vị phân phối điện. Việc chuyển giao chức năng và vai trò thanh toán trên thị trường điện giao ngay cũng là một nội dung cần được làm rõ.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long yêu cầu Cục Điện lực khẩn trương hoàn thiện hồ sơ Dự thảo trên cơ sở các ý kiến thống nhất, đảm bảo bám sát tinh thần Nghị quyết 70/NQ-TW. Mục tiêu cuối cùng của việc xây dựng thị trường điện cạnh tranh là tăng cường cạnh tranh, thu hút đầu tư xã hội hóa, minh bạch chi phí và giá điện, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành điện, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân.

Bằng việc quyết tâm tách bạch chức năng phân phối và bán lẻ, xóa bỏ độc quyền và minh bạch hóa cơ chế giá, Chính phủ đang thể hiện cam kết mạnh mẽ trong việc phá vỡ mô hình cũ để kiến tạo một thị trường mới cạnh tranh, công bằng và hiệu quả.

Sự đồng hành của các Bộ, ngành và tập đoàn lớn sẽ là chìa khóa để tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn kỹ thuật và pháp lý (từ cơ chế hợp đồng kỳ hạn đến thuế), biến Nghị quyết 70/NQ-TW thành hiện thực. Khi thị trường được mở ra, dòng vốn đầu tư xã hội hóa sẽ được khơi thông, tạo nên một cú hích về chất cho nguồn cung năng lượng.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng được một thị trường điện thực sự minh bạch, bền vững, vừa phục vụ đắc lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số trong tương lai, vừa đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia và chất lượng cuộc sống cho người dân.