Cần Thơ tìm giải pháp phát triển ngành hàng sầu riêng đạt chất lượng xuất khẩu

Sầu riêng là cây ăn trái chủ lực của Đồng bằng sông Cửu Long

Nhận diện rõ vấn đề này, ngày 21/8, Hội Nông dân TP. Cần Thơ phối hợp với Trường Nông nghiệp – Đại học Cần Thơ và Công ty Cổ phần Phân bón Dầu khí Cà Mau tổ chức Hội thảo “Giải pháp phát triển ngành hàng sầu riêng đạt chất lượng xuất khẩu”, với sự tham dự của lãnh đạo thành phố, các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp cùng hơn 300 nông dân, hợp tác xã và tổ hợp tác. Đây được coi là diễn đàn quan trọng nhằm tìm ra hướng đi chiến lược, nâng cao giá trị và vị thế của ngành hàng sầu riêng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sầu riêng nhiều năm qua đã khẳng định vị thế là một trong những cây ăn trái chủ lực của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, không chỉ mang lại thu nhập ổn định và cao cho hàng ngàn hộ nông dân, mà còn đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu nông sản. Đặc biệt, kể từ khi thị trường Trung Quốc chính thức mở cửa cho nhập khẩu chính ngạch sầu riêng Việt Nam, mặt hàng này nhanh chóng trở thành điểm sáng trong cơ cấu xuất khẩu, đưa thương hiệu sầu riêng Việt Nam tiến xa hơn trên bản đồ nông sản thế giới.

Riêng tại TP. Cần Thơ, những năm gần đây, cây sầu riêng đã được chú trọng phát triển với diện tích gần 13.000 ha, đứng thứ ba trong cơ cấu cây ăn trái của địa phương, chỉ sau mít và chuối. Đáng chú ý, giống sầu riêng Ri6 chiếm tới hơn 86% diện tích trồng, cho thấy sự tập trung hóa vào một giống chủ lực nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường xuất khẩu. Lợi nhuận từ sầu riêng tại Cần Thơ hiện dao động từ 200–250 triệu đồng/ha/năm, trở thành một trong những cây trồng có giá trị kinh tế cao bậc nhất cho nông dân địa phương.

Liên kết sản xuất và tiêu thụ, tích cực nhưng chưa bền vững

Một trong những vấn đề được đặt ra tại hội thảo là chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ sầu riêng tại Cần Thơ vẫn chưa thật sự bền vững. Hiện nay, phần lớn sản lượng sầu riêng trên địa bàn vẫn được tiêu thụ thông qua thương lái thu mua tại vườn, khiến giá trị gia tăng cho người trồng còn hạn chế, đồng thời làm giảm khả năng kiểm soát chất lượng sản phẩm. Một số hợp tác xã và nhóm nông dân đã bắt đầu hình thành liên kết tiêu thụ, cung ứng trái cây cho hệ thống bán lẻ tại trung tâm thành phố hoặc phát triển mô hình du lịch sinh thái vườn gắn với tiêu thụ trái cây, tuy nhiên quy mô vẫn còn nhỏ lẻ và chưa tạo được sức bật đáng kể.

Đến nay, Cần Thơ đã có 85 hợp tác xã, tổ hợp tác và nhóm nông dân với tổng diện tích khoảng 1.900 ha tham gia vào sản xuất sầu riêng; đồng thời, có khoảng 10 doanh nghiệp ký kết liên kết tiêu thụ với các hợp tác xã và tổ hợp tác trên diện tích gần 840 ha, phục vụ cho xuất khẩu sang Trung Quốc. Mặc dù vậy, nếu so với tổng diện tích trồng gần 13.000 ha, tỷ lệ diện tích tham gia vào chuỗi liên kết tiêu thụ chính ngạch vẫn còn khá khiêm tốn. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc mở rộng các hình thức hợp tác sản xuất, tăng cường tính gắn kết giữa nông dân và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao năng lực quản trị của các hợp tác xã.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay đối với người trồng sầu riêng Cần Thơ cũng như cả nước là yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu, đặc biệt là Trung Quốc. Người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến hương vị hay mẫu mã sản phẩm mà còn đặt ra những tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn vệ sinh thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kiểm dịch thực vật và tính minh bạch trong truy xuất nguồn gốc.

Thực tế này buộc nông dân và doanh nghiệp phải thay đổi phương thức canh tác và tiêu thụ theo hướng hiện đại, chuẩn hóa và chuyên nghiệp hơn. Việc xây dựng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, áp dụng quy trình truy xuất nguồn gốc điện tử, quản lý chất lượng từ gốc đến khâu đóng gói, vận chuyển không còn là lựa chọn, mà trở thành điều kiện bắt buộc để tiếp cận thị trường.

Theo báo cáo từ Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ, đến nay thành phố đã được cấp 579 mã số vùng trồng với diện tích 9.384 ha, tương ứng với 8.221 hộ tham gia, cùng với 25 mã số cơ sở đóng gói được cấp cho 16 cơ sở. Riêng trong 7 tháng đầu năm 2025, thành phố đã cấp mới 79 mã số vùng trồng với diện tích 1.456 ha. Những con số này cho thấy sự nỗ lực của địa phương trong việc tuân thủ quy chuẩn quốc tế, song cũng đồng thời phản ánh khoảng cách cần được lấp đầy, bởi diện tích còn lại chưa được chuẩn hóa vẫn còn khá lớn.

Hướng đến chiến lược dài hạn cho ngành hàng sầu riêng

Các nhà khoa học và chuyên gia tại hội thảo đều thống nhất rằng, để ngành hàng sầu riêng Cần Thơ đạt được chất lượng xuất khẩu bền vững, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ giai đoạn sản xuất đến khâu tiêu thụ. Trước hết, việc tổ chức lại sản xuất là nền tảng quan trọng, trong đó phải quy hoạch lại diện tích, xác định rõ những vùng có điều kiện đất đai, khí hậu và nguồn nước phù hợp, tránh phát triển tự phát dẫn đến rủi ro về năng suất và chất lượng.

Song song đó, cần tăng cường giám sát định kỳ đối với các vùng trồng đã được cấp mã số, đặc biệt chú trọng các tiêu chí mà thị trường nhập khẩu quan tâm như dư lượng hóa chất, an toàn sinh học và quy trình chăm sóc. Công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trong việc sử dụng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói phải được thực hiện nghiêm minh, đảm bảo tính minh bạch và uy tín của sản phẩm.

Ở khía cạnh hỗ trợ, các hợp tác xã, tổ hợp tác cần được khuyến khích hình thành các chuỗi liên kết với doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu, tạo điều kiện để sản phẩm sầu riêng không chỉ được tiêu thụ ở thị trường nội địa mà còn tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế. Đồng thời, việc hỗ trợ xúc tiến thương mại, kết nối thị trường, quảng bá thương hiệu sầu riêng Cần Thơ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao giá trị, giúp nông dân tiếp cận các kênh phân phối lớn, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu thay vì phụ thuộc quá nhiều vào một quốc gia.

Không chỉ dừng lại ở việc giải quyết khó khăn trước mắt, hội thảo đã mở ra tầm nhìn xa hơn cho một chiến lược phát triển dài hạn của ngành hàng sầu riêng tại Cần Thơ. Theo đó, cần kết hợp chặt chẽ giữa yếu tố khoa học công nghệ như ứng dụng công nghệ sinh học trong kiểm soát dịch bệnh, sử dụng phân bón hữu cơ sinh học, triển khai hệ thống tưới tiết kiệm với yếu tố quản lý nhà nước và sự đồng hành của doanh nghiệp.

Trong tương lai, ngành hàng sầu riêng Cần Thơ không chỉ hướng tới việc tăng sản lượng hay mở rộng diện tích, mà phải lấy chất lượng làm trọng tâm, xây dựng thương hiệu sầu riêng Ri6 và các giống đặc sản khác thành sản phẩm có giá trị cao trên thị trường quốc tế. Điều này đòi hỏi sự kiên trì của nông dân, sự chuyên nghiệp hóa trong quản trị của hợp tác xã, sự gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp xuất khẩu và sự hỗ trợ kịp thời từ chính quyền địa phương.

Có thể khẳng định, sầu riêng đang và sẽ tiếp tục là một trong những cây trồng chủ lực, mang lại giá trị kinh tế vượt trội cho TP. Cần Thơ và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa cơ hội từ thị trường xuất khẩu, đặc biệt là Trung Quốc, đồng thời vượt qua những thách thức về chất lượng và tiêu chuẩn quốc tế, ngành hàng này cần một chiến lược phát triển bài bản, lâu dài và bền vững. Hội thảo “Giải pháp phát triển ngành hàng sầu riêng đạt chất lượng xuất khẩu” chính là một bước đi quan trọng, tạo nền tảng để sầu riêng Cần Thơ không chỉ khẳng định vị thế trong nước mà còn vươn xa trên thị trường toàn cầu.