Cà phê mít Quảng Trị định hình lại chuỗi giá trị nông sản đặc hữu

Sau nhiều năm lép vế trước các giống cà phê phổ biến, cây cà phê mít (Liberica) đang có sự trở lại đáng chú ý tại vùng chuyên canh cà phê Hướng Phùng, tỉnh Quảng Trị. Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, sự “lội ngược dòng” này không chỉ xuất phát từ nhu cầu thị trường mà còn là kết quả của quá trình tái đánh giá, chuẩn hóa nguồn giống, hướng tới phát triển bền vững và gia tăng giá trị.

Một trong những bước đi mang tính nền tảng là việc rà soát, tuyển chọn và công nhận cây cà phê mít đầu dòng - yếu tố cốt lõi trong xây dựng hệ thống giống chất lượng cao. Năm 2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức đánh giá thực tế tại xã Hướng Phùng, qua đó công nhận 69 cây cà phê mít đạt tiêu chuẩn cây đầu dòng.

Trong số này, có 47 cây giống đỏ mận thuộc sở hữu của ông Trần Ngọc Dũng và 22 cây giống tím của hộ ông Phan Đình Thông. Tất cả đều phân bố tập trung tại thôn Bụt Việt - khu vực được đánh giá có điều kiện sinh thái phù hợp cho sự sinh trưởng của cà phê mít, từ thổ nhưỡng đến khí hậu.

Theo quy trình chuyên môn, các cây được lựa chọn phải trải qua nhiều năm theo dõi nghiêm ngặt về năng suất, chất lượng quả, khả năng thích nghi cũng như mức độ kháng sâu bệnh. Chỉ những cây đáp ứng đầy đủ các tiêu chí kỹ thuật mới được đưa vào danh sách công nhận. Việc đăng ký và quản lý các cây đầu dòng này được thực hiện thông qua Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Hợp nhằm đảm bảo tính minh bạch và kiểm soát nguồn giống.

Thực tế cho thấy, cà phê mít đang dần chiếm vị trí quan trọng trong cơ cấu cây trồng tại Quảng Trị. Hiện diện tích trồng loại cây này ước đạt từ 400-500 ha, phân bố chủ yếu tại các xã như Hướng Phùng, Khe Sanh, Tân Lập… Phần lớn diện tích được trồng xen trong vườn cà phê chè, đóng vai trò che bóng, chắn gió và cải thiện vi khí hậu.

Không chỉ thích nghi tốt với điều kiện khô hạn, cà phê mít còn có khả năng chống chịu sâu bệnh tương đối cao, giúp giảm chi phí đầu tư cho người dân. Năng suất bình quân đạt khoảng 15-17 tấn quả tươi/ha, nhiều cây trưởng thành cho sản lượng từ 30-70 kg mỗi vụ, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất và thu nhập cho nông hộ.

Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị, việc công nhận 69 cây đầu dòng không chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt về nguồn vật liệu nhân giống, mà còn mang ý nghĩa lâu dài trong bảo tồn và phát triển nguồn gen cà phê mít bản địa. Sau khi được công nhận, các cây đầu dòng được đưa vào diện quản lý chặt chẽ. Chủ sở hữu phải tuân thủ quy trình chăm sóc nghiêm ngặt, từ tỉa cành, tạo tán đến phòng trừ sâu bệnh và ghi chép đầy đủ nhật ký sản xuất. Việc này nhằm đảm bảo duy trì ổn định các đặc tính ưu việt của cây mẹ, đồng thời tạo niềm tin cho người sản xuất khi sử dụng nguồn giống có xuất xứ rõ ràng.

Ở góc độ địa phương, chính quyền xã Hướng Phùng cũng tăng cường phối hợp với cơ quan chuyên môn trong công tác tuyên truyền, giám sát và quản lý nguồn giống. Toàn bộ hoạt động khai thác vật liệu từ cây đầu dòng được kiểm soát thông qua Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Hợp, đảm bảo đúng quy trình kỹ thuật và tránh tình trạng trà trộn giống kém chất lượng.

Đáng chú ý, công tác “hậu kiểm” sau công nhận được xác định là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả lâu dài. Ngành nông nghiệp tỉnh duy trì kiểm tra định kỳ, yêu cầu báo cáo hàng năm nhằm theo dõi sát tình trạng sinh trưởng của cây đầu dòng. Trường hợp cây không còn đáp ứng tiêu chí, cơ quan quản lý sẽ yêu cầu khắc phục hoặc thu hồi giấy công nhận theo quy định.