Cà phê Arabica Sơn La chuyển hướng sang kinh tế tuần hoàn

Phương Vi

Sơn La đang thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong chuỗi giá trị cà phê Arabica, tập trung xử lý phụ phẩm, tiết kiệm nước và nâng cao chất lượng chế biến.

Với sự hỗ trợ của Dự án CAFE-CIRCLE do Liên minh châu Âu (EU) và Tổ chức CARE Pháp tài trợ, địa phương hướng tới giảm phát thải, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu và gia tăng giá trị cho ngành cà phê.

Tận dụng phụ phẩm, giảm áp lực môi trường

Sơn La hiện là vùng trồng cà phê Arabica lớn nhất cả nước với diện tích hơn 33.000 ha, phân bố tại 48 xã vùng cao, chiếm gần một nửa diện tích Arabica toàn quốc. Năm 2026, sản lượng cà phê nhân của tỉnh ước đạt gần 51.000 tấn. Sơn La đặt mục tiêu nâng sản lượng lên 100.000 tấn vào năm 2030.

Cà phê đã trở thành ngành hàng xuất khẩu chủ lực của địa phương. Năm 2025, giá trị xuất khẩu cà phê đạt 112,4 triệu USD, chiếm gần 50% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của tỉnh. Sản phẩm hiện có mặt tại hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có EU, Hoa Kỳ, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Đông.

Năm 2026, sản lượng cà phê nhân của tỉnh ước đạt gần 51.000 tấn. Ảnh: caphesonla.com

Quy mô sản xuất và xuất khẩu ngày càng tăng đặt ra yêu cầu kiểm soát chất thải trong quá trình sơ chế, chế biến. Vỏ, thịt quả cà phê và nước thải nếu không được xử lý phù hợp sẽ gây áp lực lên môi trường tại các vùng sản xuất tập trung. Trong khi đó, phần phụ phẩm này vẫn có thể trở thành nguyên liệu cho các sản phẩm có giá trị kinh tế.

Để giải quyết vấn đề, Sơn La đang triển khai Dự án “Thúc đẩy sản xuất và sơ chế tuần hoàn cho cà phê Arabica tại tỉnh Sơn La” (CAFE-CIRCLE). Dự án do EU và Tổ chức CARE Pháp tài trợ thông qua CARE quốc tế tại Việt Nam, tập trung tại ba xã Chiềng Mung, Chiềng Mai và Mường Chanh.

Các giải pháp trọng tâm gồm hỗ trợ thiết bị xát vỏ tiết kiệm nước, ứng dụng công nghệ sinh học xử lý nước thải sơ chế, tận dụng vỏ và thịt quả cà phê để sản xuất phân bón hữu cơ hoặc trà Cascara. Dự án cũng khuyến khích sử dụng năng lượng mặt trời trong sấy sản phẩm, giảm tiêu hao năng lượng và phát thải.

Đến tháng 12/2029, CAFE-CIRCLE đặt mục tiêu xây dựng 5 mô hình trình diễn, 10 nghiên cứu điển hình và hỗ trợ ít nhất 100 doanh nghiệp, hợp tác xã áp dụng thực hành sản xuất tuần hoàn.

Việc chuyển đổi này gắn với yêu cầu đáp ứng Quy định chống mất rừng của EU (EUDR). Các cơ sở sản xuất cần chuẩn hóa dữ liệu vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát quy trình sản xuất. Đây là điều kiện quan trọng để duy trì khả năng tiếp cận các thị trường xuất khẩu có yêu cầu cao về môi trường và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp, hợp tác xã giữ vai trò trung tâm

Kinh tế tuần hoàn trong ngành cà phê Sơn La đang được triển khai thông qua các chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Thay vì tập trung bán quả tươi hoặc nguyên liệu thô, các đơn vị từng bước đầu tư chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và kiểm soát chất lượng vùng nguyên liệu.

Công ty CP Phúc Sinh Sơn La hiện liên kết với 1.600 hộ dân trên diện tích 2.000 ha cà phê đạt chứng nhận Rainforest Alliance. Doanh nghiệp hỗ trợ người trồng từ cung cấp giống, hướng dẫn kỹ thuật, sử dụng phân bón hữu cơ, tưới tiết kiệm nước đến bao tiêu sản phẩm đạt tiêu chuẩn.

Sơn La hiện có hơn 1.100 ha cà phê đặc sản và hơn 35.000 lượt ha đạt các chứng nhận sản xuất bền vững như Rainforest Alliance, 4C, VietGAP, UTZ và hữu cơ. Ảnh: caphesonla.com

HTX Cà phê Bích Thao có 22 thành viên, liên kết khoảng 1.200 hộ dân trên 500 ha cà phê giảm phát thải và 1.500 ha vùng nguyên liệu phục vụ chế biến, xuất khẩu. HTX sở hữu nhà máy có công suất 20 tấn cà phê nhân/ngày, chế biến khoảng 4.000 tấn mỗi năm, trong đó khoảng 97% là cà phê đặc sản. Sản phẩm của HTX có chứng nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia, đồng thời được cấp quyền sử dụng Chỉ dẫn địa lý "Cà phê Sơn La".

Tại xã Mường Chanh, HTX Ara-Tay Coffee do 14 thành viên là người dân tộc Thái điều hành, liên kết với khoảng 300 hộ dân. HTX phát triển chuỗi chế biến khép kín với bốn dòng sản phẩm gồm cà phê nhân xanh Natural, Honey, cà phê bột và trà Cascara từ vỏ cà phê.

Mỗi năm, HTX chế biến khoảng 100–120 tấn quả tươi theo tiêu chuẩn hữu cơ. Thu nhập bình quân của thành viên đạt khoảng 50 triệu đồng/người/năm. Mô hình cho thấy khả năng gia tăng giá trị từ chế biến và đa dạng hóa sản phẩm thay vì phụ thuộc vào việc bán quả cà phê tươi.

Những mô hình này góp phần thay đổi phương thức tổ chức sản xuất tại địa phương. Doanh nghiệp và HTX trở thành đầu mối hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng, kết nối thị trường và tổ chức tiêu thụ sản phẩm cho nông dân.

Sơn La hiện có hơn 1.100 ha cà phê đặc sản và hơn 35.000 lượt ha đạt các chứng nhận sản xuất bền vững như Rainforest Alliance, 4C, VietGAP, UTZ và hữu cơ. Tỉnh đã cấp quyền sử dụng Chỉ dẫn địa lý "Cà phê Sơn La" cho 8 tổ chức, phát triển 5 sản phẩm OCOP.

Tuy nhiên, để nâng cao sức cạnh tranh, ngành cà phê cần tiếp tục mở rộng chế biến sâu, chuẩn hóa vùng nguyên liệu và tăng khả năng kiểm soát chất lượng. Việc tận dụng phụ phẩm cũng cần gắn với đầu ra ổn định cho phân bón hữu cơ, trà Cascara và các sản phẩm chế biến khác.

Mục tiêu đạt 100.000 tấn cà phê nhân vào năm 2030 đòi hỏi Sơn La phải giải quyết đồng thời bài toán sản lượng, chất lượng và môi trường. Chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn sẽ tạo thêm nguồn thu từ phụ phẩm, giảm chi phí xử lý chất thải và nâng hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Với nền tảng vùng nguyên liệu, các chuỗi liên kết và thị trường xuất khẩu đã hình thành, cà phê Arabica Sơn La có cơ hội nâng vị thế trong phân khúc cà phê chất lượng cao. Kết quả chuyển đổi sẽ phụ thuộc vào khả năng nhân rộng mô hình tuần hoàn, năng lực đầu tư của doanh nghiệp và mức độ tham gia của người trồng trong toàn chuỗi giá trị.

Sơn La: Đầu tư 15.394 tỷ đồng để phát triển Quỳnh Nhai thành Khu du lịch quốc gia

Sơn La: Đầu tư 15.394 tỷ đồng để phát triển Quỳnh Nhai thành Khu du lịch quốc gia

Tỉnh Sơn La đang lên kế hoạch đầu tư khoảng 15.394 tỷ đồng vào hạ tầng của huyện Quỳnh Nhai, mục tiêu của tỉnh là đưa Quỳnh Nhai trở thành một trung tâm du lịch lớn của tỉnh và hướng tới việc phát triển thành Khu du lịch quốc gia trong giai đoạn 2030-2050.
Kinh Tế - Xã Hội Sơn La năm 2024: Vượt bậc các chỉ tiêu

Kinh Tế - Xã Hội Sơn La năm 2024: Vượt bậc các chỉ tiêu

Tình hình thực hiện phát triển kinh tế - xã hội năm 2024 tỉnh Sơn La hoàn thành và vượt kế hoạch, theo kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2025, tỉnh Sơn La đề ra một số  nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm để phát triển kinh tế xã hội, gồm: Ưu tiên thúc đẩy tăng trưởng trên cơ sở giữ vững ổn định kinh tế, đẩy mạnh các động lực tăng trưởng.
Kết nối yêu thương, chia sẻ khó khăn với học sinh tỉnh Sơn La

Kết nối yêu thương, chia sẻ khó khăn với học sinh tỉnh Sơn La

Tối ngày 28/8 tới đây, tại Phòng trà SKYLINE ENTERTAINMENT (36A bán đảo Hoàng Cầu, Hà Nội) sẽ diễn ra đêm nhạc thiện nguyện “Cùng em đến trường”. Trong khuôn khổ chương trình, Nhà Đấu giá Le Auction House sẽ tổ chức đấu gia 03 tác phẩm mỹ thuật của nghệ sĩ Bùi Tuấn Thanh để gây quỹ để hỗ trợ các em học sinh xã Xím Vàng
Liên minh Hợp tác xã tỉnh Sơn La đẩy mạnh kinh tế tập thể phát triển bền vững

Liên minh Hợp tác xã tỉnh Sơn La đẩy mạnh kinh tế tập thể phát triển bền vững

Liên minh Hợp tác xã (HTX) tỉnh Sơn La tiếp tục bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thành viên, giữ vai trò nòng cốt thúc đẩy kinh tế tập thể, hợp tác xã phát triển, góp phần tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Sơn La: Kiểm tra việc quản lý khai thác cát gắn với phòng chống bão lũ huyện Sông Mã

Sơn La: Kiểm tra việc quản lý khai thác cát gắn với phòng chống bão lũ huyện Sông Mã

Ngày 26/7, Đoàn liên ngành của UBND tỉnh Sơn La đã kiểm tra việc quản lý khai thác cát gắn với phòng chống bão lũ trên địa bàn huyện Sông Mã đồng thời yêu cầu địa phương nghiêm túc thi hành Nghị định 23/2020/NĐ-CP quản lý cát, sỏi lòng sông và bảo vệ lòng, bờ, bãi sông.