Bảo vệ tài sản trí tuệ tạo đà bứt phá trên môi trường số

Doanh nghiệp đứng trước rủi ro thương hiệu

Báo cáo tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm 2026 được tổ chức ngày 3/7/2026 cho thấy, Cục Sở hữu trí tuệ đã tiếp nhận 89.816 đơn sở hữu công nghiệp, tăng 20,7% so với cùng kỳ năm 2025. Đồng thời, xử lý 115.819 đơn và cấp 39.981 văn bằng bảo hộ. Những con số này phản ánh nhu cầu xác lập quyền bảo hộ tăng cao của cộng đồng doanh nghiệp, nhưng cũng cảnh báo về áp lực thực thi quyền, chống hàng giả và chống gian lận thương mại ngày càng đè nặng lên các cơ quan chức năng.

Trọng tâm của cuộc đấu tranh này hiện đang diễn ra gay gắt trên môi trường thương mại điện tử. Thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, lực lượng Quản lý thị trường đã tăng cường rà soát và phát hiện nhiều hành vi vi phạm tinh vi. Theo đó, Đội Quản lý thị trường số 1 thành phố Hà Nội kiểm tra các trang web hoathang.vn, asahiparts.jp và phutungphatdat.vn, phát hiện các nội dung quảng cáo phụ tùng ô tô nhãn Asahi tự ý sử dụng thông tin và hình ảnh của nhiều thương hiệu danh tiếng như VinFast, Ford, Toyota, Hyundai, Mitsubishi, Mazda và Honda. Cách thức trình bày này dễ làm cho người tiêu dùng hiểu lầm rằng sản phẩm có nguồn gốc hoặc được bảo chứng bởi các hãng xe lớn. Đây là rủi ro đặc biệt nghiêm trọng trong ngành phụ tùng ô tô, nơi quyết định mua hàng liên quan trực tiếp đến độ tương thích kỹ thuật và an toàn vận hành của phương tiện.

Quá trình xác minh bước đầu cho thấy Ford Motor Company và VinFast không có quan hệ thương mại với doanh nghiệp nêu trên. Đại diện sở hữu trí tuệ của VinFast cho rằng việc tự ý quảng cáo má phanh mang dấu hiệu "VinFast VF 9" có dấu hiệu xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu đang được bảo hộ. Trong đợt kiểm tra đột xuất ngày 5/8/2026, Đội Quản lý thị trường số 1, Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội, phát hiện và tạm giữ 53.622 phụ tùng ô tô mang nhãn Asahi, gồm má phanh, guốc phanh, lọc dầu, lọc gió và các sản phẩm liên quan. Theo hồ sơ kiểm tra, đại diện doanh nghiệp thừa nhận tự in nhãn phụ, tự xây dựng nội dung quảng cáo và sử dụng các dấu hiệu có khả năng gây nhầm lẫn về thương hiệu.

Vụ việc cho thấy vi phạm trên môi trường số không chỉ dừng ở một bài đăng hoặc một gian hàng. Nội dung quảng cáo có thể nhanh chóng được sao chép lên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, nền tảng tìm kiếm và nhiều kênh bán hàng khác. Nếu không được phát hiện kịp thời, hành vi này có thể kéo dài, ảnh hưởng đến doanh thu, uy tín thương hiệu và niềm tin của người tiêu dùng.

Chủ động dựng lá chắn pháp lý cho tài sản trí tuệ

Nhằm tăng tính minh bạch và trách nhiệm trong kinh doanh trực tuyến, khung pháp lý về thương mại điện tử và sở hữu trí tuệ đang được hoàn thiện theo hướng nâng cao nghĩa vụ của doanh nghiệp, người bán và nền tảng.

Luật Thương mại điện tử và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tạo hành lang pháp lý mới cho hoạt động kinh doanh trên môi trường số. Tại hội nghị phổ biến hai văn bản tổ chức ngày 3/7/2026 tại Bộ Công Thương, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số Lê Hoàng Oanh nhấn mạnh tinh thần “tuân thủ trước khi bán”. Theo đó, nền tảng được đặt trước yêu cầu cao hơn trong việc xác thực người bán, tiếp nhận phản ánh, lưu giữ thông tin và phối hợp xử lý gian hàng, sản phẩm có dấu hiệu vi phạm.

Đối với doanh nghiệp, đây là cơ sở quan trọng để bảo vệ nhãn hiệu trên môi trường số. Khi phát hiện sản phẩm hoặc quảng cáo sử dụng trái phép thương hiệu, doanh nghiệp cần nhanh chóng gửi thông báo đến nền tảng, cung cấp tài liệu chứng minh quyền sở hữu và yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm. Việc nền tảng xác thực danh tính người bán cũng hỗ trợ quá trình truy vết, hạn chế tình trạng sử dụng tài khoản ảo hoặc thay đổi liên tục thông tin kinh doanh.

Ông Nguyễn Đăng Sinh, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam, cho rằng công tác chống hàng giả cần chuyển từ xử lý từng vụ việc sang kiểm soát toàn bộ chuỗi lưu thông hàng hóa. Ông đánh giá việc gỡ bỏ hơn 9.000 sản phẩm vi phạm và chặn hơn 2.000 gian hàng có dấu hiệu kinh doanh hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong 6 tháng đầu năm là tín hiệu tích cực, nhưng cần tiếp tục kiểm soát từ nguồn hàng, kho bãi, vận chuyển đến khâu bán hàng trực tuyến.

ng Nguyễn Đăng Sinh, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam, cho rằng công tác chống hàng giả cần chuyển từ xử lý từng vụ việc sang kiểm soát toàn bộ chuỗi lưu thông hàng hóa. Ông đánh giá việc gỡ bỏ hơn 9.000 sản phẩm vi phạm và chặn hơn 2.000 gian hàng có dấu hiệu kinh doanh hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong 6 tháng đầu năm là tín hiệu tích cực, nhưng cần tiếp tục kiểm soát từ nguồn hàng, kho bãi, vận chuyển đến khâu bán hàng trực tuyến.

Theo đó, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình bảo vệ thương hiệu theo hướng chủ động. Trước hết, doanh nghiệp nên lập danh mục tài sản trí tuệ, kiểm tra phạm vi bảo hộ, theo dõi hiệu lực văn bằng và thực hiện gia hạn đúng thời hạn. Với những thương hiệu có định hướng mở rộng thị trường, việc đăng ký bảo hộ tại các quốc gia và khu vực xuất khẩu cũng cần được tính toán ngay từ đầu.

Tiếp đến, doanh nghiệp cần thiết lập cơ chế giám sát thường xuyên trên website, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, nền tảng livestream và công cụ tìm kiếm. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, cần lưu giữ đường dẫn, hình ảnh, thời điểm truy cập, thông tin tài khoản, nội dung giao dịch và mẫu hàng hóa. Những dữ liệu này là cơ sở để doanh nghiệp làm việc với nền tảng, cơ quan quản lý hoặc chủ động tiến hành các biện pháp pháp lý phù hợp.

Đồng thời, doanh nghiệp cũng phải kiểm soát chặt hoạt động quảng cáo của đại lý, nhà phân phối và đối tác tiếp thị. Hợp đồng cần quy định rõ phạm vi sử dụng logo, hình ảnh, tài liệu kỹ thuật, tên thương hiệu và nội dung được phép công bố. Việc mô tả sản phẩm "tương thích với" hoặc "dùng cho" một dòng xe phải trung thực, minh bạch, tránh tạo cảm giác sản phẩm được nhà sản xuất gốc chứng nhận hoặc bảo trợ khi không có căn cứ.

Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ vì thế không chỉ là nhiệm vụ của bộ phận pháp chế mà là trách nhiệm của toàn bộ tổ chức, từ lãnh đạo, marketing, kinh doanh, mua hàng, quản trị kênh phân phối đến chăm sóc khách hàng. Khi tài sản trí tuệ được quản trị như một tài sản kinh doanh, doanh nghiệp sẽ có thêm "lá chắn" để bảo vệ thương hiệu, duy trì niềm tin của khách hàng và cạnh tranh công bằng trong nền kinh tế số.