Bao bì thực phẩm: Phát huy vai trò khoa học và công nghệ trong đảm bảo an toàn

Từ bao bì đến an toàn thực phẩm: Không thể chỉ kiểm soát ở khâu cuối

Một sản phẩm thực phẩm an toàn không chỉ được quyết định bởi nguyên liệu đầu vào hay công nghệ chế biến. Vật liệu bao gói, điều kiện đóng gói, bảo quản và vận chuyển cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm trong suốt chuỗi cung ứng.

Đặc biệt, với các vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, việc lựa chọn và sử dụng không phù hợp có thể làm phát sinh những nguy cơ cần được đánh giá, kiểm soát bằng cơ sở khoa học và các yêu cầu kỹ thuật tương ứng.

Trong bối cảnh công nghệ sản xuất thực phẩm liên tục đổi mới, bài toán đặt ra không còn đơn thuần là lựa chọn loại bao bì nào để chứa đựng sản phẩm. Doanh nghiệp cần xem xét đồng thời tính an toàn của vật liệu, khả năng bảo quản, mức độ tương thích với dây chuyền sản xuất, khả năng truy xuất và tác động môi trường trong vòng đời bao bì.

Đó là lý do chủ đề bao bì và công nghệ thực phẩm thế hệ mới ngày càng nhận được sự quan tâm của giới chuyên môn và cộng đồng doanh nghiệp. Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam (VINAFOSA) phối hợp với Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia (NIFC), Công ty Cổ phần Tetra Pak Việt Nam và Công ty Cổ phần Tập đoàn TH, các doanh nghiệp, công ty đồng tổ chức hội thảo “Bao bì và công nghệ thực phẩm thế hệ mới đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm và phát triển kinh tế tuần hoàn”.

Sự kiện diễn ra nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành lập VINAFOSA, thu hút gần 250 đại biểu, gồm đại diện cơ quan quản lý trung ương và địa phương, các viện nghiên cứu, trường đại học, hội, hiệp hội, doanh nghiệp và cơ quan báo chí.

Không chỉ dừng ở việc trao đổi kiến thức chuyên môn, hội thảo hướng tới kết nối các bên trong hệ sinh thái an toàn thực phẩm, cập nhật chính sách, nhận diện những vướng mắc thực tiễn và thảo luận giải pháp phát triển theo hướng an toàn, hiệu quả, bền vững.

4 QCVN về bao bì thực phẩm và bài toán hoàn thiện khung quản lý

Một trong những nội dung đáng chú ý tại hội thảo là hệ thống quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với bao bì, dụng cụ và vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.

Theo thông cáo báo chí của Ban tổ chức, Cục An toàn thực phẩm đã rà soát 66 quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN), trong đó có 4 QCVN liên quan đến nhóm bao bì, dụng cụ và vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Đại diện Cục đã trình bày các quy chuẩn liên quan, đồng thời chia sẻ định hướng quản lý trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi.

Tham luận về hệ thống QCVN và quy định pháp luật đối với bao bì, dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm do ông Phạm Thanh Liêm, đại diện Cục An toàn thực phẩm, trình bày theo chương trình hội thảo. Tiếp đó, ông Trần Huy Hiếu, đại diện NIFC, trình bày nội dung về các mối nguy liên quan đến vật liệu, bao bì tiếp xúc với thực phẩm.

Đây là những vấn đề có ý nghĩa thiết thực đối với doanh nghiệp sản xuất, chế biến và kinh doanh thực phẩm. Khi yêu cầu quản lý ngày càng chặt chẽ, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật quy định, rà soát hồ sơ kỹ thuật của vật liệu, kiểm soát nhà cung cấp và thực hiện các hoạt động đánh giá, kiểm nghiệm theo yêu cầu áp dụng.

Điều quan trọng là kiểm soát an toàn không nên chỉ được thực hiện ở khâu thành phẩm. Việc quản lý từ đầu vào, duy trì hồ sơ chất lượng và bảo đảm khả năng truy xuất sẽ giúp doanh nghiệp nhận diện nguy cơ sớm hơn, hạn chế sự cố và nâng cao tính minh bạch trong chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, hiệu quả quản lý không chỉ phụ thuộc vào sự đầy đủ của quy định mà còn nằm ở khả năng áp dụng trong thực tế. Doanh nghiệp cần được tiếp cận thông tin rõ ràng về yêu cầu kỹ thuật, phương pháp đánh giá và trách nhiệm tuân thủ; trong khi hoạt động nghiên cứu, kiểm nghiệm và tư vấn chuyên môn cần tiếp tục hỗ trợ quá trình triển khai.

Việc trao đổi về quy chuẩn và định hướng sửa đổi pháp luật tại hội thảo vì thế có ý nghĩa kết nối giữa yêu cầu quản lý với thực tiễn sản xuất, tạo cơ sở để các bên nhận diện những vấn đề cần tiếp tục làm rõ.

Công nghệ đồng bộ: An toàn phải được tính từ đầu dây chuyền

Một nội dung khác được đặt ra là giải pháp công nghệ tương thích đồng bộ trong sản xuất thực phẩm đóng gói.

Theo chương trình, ông Nguyễn Huy Hoàng, đại diện Tetra Pak, trình bày tham luận về sản xuất thực phẩm đóng gói an toàn và chất lượng với giải pháp công nghệ tương thích đồng bộ. Theo thông tin do doanh nghiệp cung cấp, Tetra Pak đồng hành cùng các nhà sản xuất thực phẩm và đồ uống thông qua giải pháp kết nối từ chế biến, đóng gói, vận hành đến bao bì, hướng tới hỗ trợ quản lý rủi ro an toàn thực phẩm, duy trì chất lượng và nâng cao khả năng truy xuất trong quá trình sản xuất.

Bà Nguyễn Thanh Giang, Tổng Giám đốc Tetra Pak Việt Nam, nhấn mạnh: “An toàn và chất lượng thực phẩm cần được tiếp cận xuyên suốt trong quá trình sản xuất, thay vì ở từng công đoạn riêng lẻ.”

Theo bà Giang, thông qua hội thảo, doanh nghiệp có dịp giới thiệu các giải pháp tương thích đồng bộ từ chế biến đến đóng gói, đồng thời thúc đẩy trao đổi nhằm tìm kiếm những hướng đi phù hợp với thực tiễn sản xuất và sự phát triển của ngành.

Thực tế, một dây chuyền sản xuất thực phẩm đóng gói là hệ thống gồm nhiều công đoạn có quan hệ chặt chẽ. Công nghệ chế biến, thiết bị đóng gói, vật liệu bao bì, điều kiện vận hành và phương thức bảo quản cần được lựa chọn tương thích với đặc tính sản phẩm và yêu cầu an toàn.

Nếu chỉ đầu tư riêng lẻ một thiết bị mà thiếu sự đồng bộ, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong vận hành, kiểm soát chất lượng và tối ưu hiệu quả sản xuất. Ngược lại, một giải pháp được đánh giá toàn diện có thể giúp tăng tính ổn định của quy trình, hỗ trợ quản lý rủi ro và nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng.

Dẫu vậy, đổi mới công nghệ không đồng nghĩa với việc chạy theo thiết bị hiện đại bằng mọi giá. Hiệu quả đầu tư cần được đánh giá trên cơ sở nhu cầu thực tế, năng lực vận hành, chi phí, yêu cầu pháp lý và lợi ích lâu dài của doanh nghiệp.

Đây cũng là điểm giao thoa giữa khoa học, công nghệ và quản trị: công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được lựa chọn đúng, vận hành đúng và đặt trong một hệ thống kiểm soát chất lượng phù hợp.

Bao bì xanh: Giảm nhựa là chưa đủ, phải tính cả vòng đời sản phẩm

Nếu an toàn thực phẩm là yêu cầu nền tảng, thì phát triển bao bì theo hướng bền vững là bài toán ngày càng quan trọng đối với ngành thực phẩm.

Tham luận “Bao bì xanh và kinh tế tuần hoàn trong ngành thực phẩm: Từ xu hướng đến thực tiễn” do ông Phạm Thế Quyền, đại diện Tập đoàn TH, trình bày theo chương trình hội thảo. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, thông qua cải tiến vật liệu, trọng lượng và thiết kế bao bì, TH cho biết mỗi năm cắt giảm khoảng 600 tấn nhựa, đồng thời tiết kiệm hàng chục tỷ đồng chi phí sản xuất. Doanh nghiệp cũng cho biết đã thu hồi hơn 21.000 tấn vỏ hộp sữa và tham gia thúc đẩy các hoạt động thu gom, tái chế bao bì sau sử dụng.

Những số liệu này cho thấy cải tiến bao bì có thể gắn với cả mục tiêu môi trường và hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên, đây là số liệu do doanh nghiệp cung cấp; để đánh giá đầy đủ tác động, cần xem xét phạm vi thống kê, thời gian thực hiện và phương pháp tính toán tương ứng.

Ở góc độ rộng hơn, kinh tế tuần hoàn không chỉ là giảm lượng nhựa sử dụng hay thay đổi vật liệu. Bài toán cần được nhìn nhận trong toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ thiết kế bao bì, lựa chọn nguyên liệu, sản xuất và phân phối đến thu gom, phân loại, tái chế sau tiêu dùng.

Đặc biệt, bao bì xanh vẫn phải đáp ứng yêu cầu bảo vệ thực phẩm. Một giải pháp giảm vật liệu nhưng làm suy giảm khả năng bảo quản hoặc gia tăng nguy cơ hư hỏng sản phẩm chưa chắc đã mang lại lợi ích môi trường tổng thể. Vì vậy, đổi mới bao bì cần bảo đảm sự cân bằng giữa ba yếu tố: an toàn thực phẩm, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm môi trường.

Đối với doanh nghiệp, đây vừa là thách thức về công nghệ và chi phí, vừa là cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh. Những giải pháp phù hợp có thể giúp tối ưu tài nguyên, cải thiện hiệu quả vận hành và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.

Tuy nhiên, để các mô hình kinh tế tuần hoàn phát huy hiệu quả, doanh nghiệp không thể hành động đơn lẻ. Sự phối hợp giữa nhà sản xuất bao bì, doanh nghiệp thực phẩm, đơn vị thu gom – tái chế, cơ quan quản lý và tổ chức khoa học là yếu tố quan trọng để cải thiện khả năng thu hồi vật liệu và hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn.

Từ quản trị rủi ro pháp lý đến trách nhiệm của doanh nghiệp

Hội thảo cũng đề cập đến rủi ro pháp lý liên quan đến an toàn thực phẩm thông qua tham luận của ông Nguyễn Văn Nhiên, đại diện VINAFOSA, với chủ đề nhận diện và biện pháp phòng tránh.

Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm, những thiếu sót về hồ sơ kỹ thuật, kiểm soát nguyên liệu, vật liệu bao gói, truy xuất nguồn gốc hoặc thực hiện quy định pháp luật đều có thể làm gia tăng rủi ro cho doanh nghiệp.Chủ động phòng ngừa đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ cập nhật quy định hiện hành mà còn phải thiết lập quy trình kiểm soát nội bộ, phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ phận, duy trì hồ sơ cần thiết và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.

Đây cũng là cách tiếp cận giúp chuyển từ xử lý sự cố sang quản trị rủi ro chủ động. Khi an toàn thực phẩm được tích hợp vào toàn bộ quy trình sản xuất, doanh nghiệp có thể nâng cao khả năng phát hiện vấn đề, hạn chế thiệt hại và bảo vệ uy tín thương hiệu.

Tại phiên tọa đàm “Hoàn thiện hệ sinh thái sản xuất thực phẩm an toàn và bền vững tại Việt Nam”, các nội dung được đưa ra thảo luận gồm hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật, giải pháp bảo đảm an toàn đối với bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, ứng dụng công nghệ mới, chuyển đổi số và thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Phiên tọa đàm có sự tham gia của đại diện Cục An toàn thực phẩm, VINAFOSA, NIFC, Tetra Pak, Vinasoy và Đại học Bách khoa Hà Nội.

Các vấn đề này cho thấy an toàn thực phẩm cần được tiếp cận theo chuỗi, với sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, giới khoa học và cộng đồng doanh nghiệp. Quy định pháp luật tạo khung quản lý; nghiên cứu và kiểm nghiệm cung cấp cơ sở khoa học; còn doanh nghiệp trực tiếp triển khai các giải pháp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Giá trị của sự kết nối nằm ở khả năng chuyển hóa kiến thức thành hành động cụ thể: quy trình kiểm soát tốt hơn, công nghệ phù hợp hơn, thông tin minh bạch hơn và năng lực tuân thủ được nâng cao.

VINAFOSA sau 25 năm: Từ xây dựng tổ chức đến phát huy vai trò kết nối

Được thành lập theo Quyết định số 54/2001/QĐ-BTCCBCP ngày 7/9/2001, VINAFOSA trải qua 25 năm xây dựng và phát triển với định hướng tập hợp đội ngũ trí thức, chuyên gia và những người hoạt động trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.

Theo báo cáo tổng kết giai đoạn 2001–2026, Hội hiện có 650 hội viên cá nhân và 96 hội viên tập thể. Trong giai đoạn 2010–2021, các nhà khoa học của Hội tham gia 18 đề tài cấp Nhà nước, 15 đề tài cấp Bộ và 45 hội đồng chấm luận văn tiến sĩ, thạc sĩ cùng các chương trình đào tạo chuyên khoa liên quan đến an toàn thực phẩm và dinh dưỡng.

Bên cạnh nghiên cứu, VINAFOSA còn triển khai các hoạt động tư vấn, phản biện chính sách, góp ý dự thảo văn bản pháp luật, tham gia xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đào tạo và phổ biến kiến thức. Hội cũng biên soạn, xuất bản nhiều tài liệu về an toàn thực phẩm, dinh dưỡng, phòng chống ngộ độc và hướng dẫn người tiêu dùng lựa chọn thực phẩm an toàn.

Trong giai đoạn 2022–2026, Hội tiếp tục kiện toàn tổ chức, thành lập thêm các đơn vị chuyên môn và phát triển mạng lưới hợp tác với các tổ chức khoa học, hiệp hội và doanh nghiệp.

Những hoạt động này tạo nền tảng để VINAFOSA phát huy vai trò cầu nối giữa nghiên cứu, quản lý và thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Đây cũng là định hướng có ý nghĩa trong bối cảnh lĩnh vực an toàn thực phẩm ngày càng chịu tác động của công nghệ mới, phương thức kinh doanh đa dạng và yêu cầu cao hơn về truy xuất nguồn gốc, chất lượng sản phẩm.

“Bước vào giai đoạn hoàn toàn mới, công tác đảm bảo an toàn thực phẩm đang đứng trước rất nhiều thách thức, nhu cầu hội nhập quốc tế ngày càng cao, sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi sản xuất bền vững. Về phía Hội, tôi nhận thức sâu sắc trách nhiệm của mình và tập thể Ban lãnh đạo Hội, trong việc kế thừa gìn giữ, phát huy những thành quả mà thế hệ trước đã dày công xây dựng. Chúng tôi cam kết tiếp tục phát huy tình thần đoàn kết, trách nhiệm, đổi mới và hành động thực chất cùng toàn thể tập thể hội viên VINAFOSA trên toàn quốc”. Tiến sĩ Lê Văn Giang – Chủ tịch Hiệp Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam VINAFOSA phát biểu tại sự kiện.

Theo định hướng trong báo cáo tổng kết 25 năm, VINAFOSA đặt trọng tâm vào củng cố tổ chức, phát huy đội ngũ chuyên gia, thúc đẩy nghiên cứu và chuyển giao tri thức, nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện, đổi mới truyền thông và mở rộng hợp tác trong nước, quốc tế.

An toàn thực phẩm (ATTP) có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người, tính mạng của nhân dân, chất lượng cuộc sống, và niềm tin của người tiêu dùng và sự phát triển bền vững của đất nước. ATTP không chỉ là nhiệm vụ của riêng cơ quan quản lý mà mà còn là trách nhiệm của các cơ sở sản xuất. Cương quyết phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm khắc các cơ sở đơn vị có hành vi kinh doanh thực phẩm giả, thực phẩm không đảm bảo an toàn. Đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc, sản phẩm chất lượng, bền vững. Tiến sĩ Bùi Đức Lập – Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm Bộ Y tế phát biểu chỉ đạo.

Những định hướng này có mối liên hệ trực tiếp với các vấn đề được đặt ra tại hội thảo. Khi yêu cầu quản lý và công nghệ thay đổi nhanh chóng, việc kết nối các bên không chỉ dừng ở trao đổi thông tin mà cần hướng tới những giải pháp có cơ sở khoa học, phù hợp quy định và khả thi trong thực tế.

Từ đối thoại đến hành động: Bài toán của giai đoạn tiếp theo

Hội thảo nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành lập VINAFOSA đã đặt ra một chuỗi vấn đề liên kết chặt chẽ: hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật, kiểm soát nguy cơ từ vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, đổi mới công nghệ chế biến và đóng gói, thúc đẩy bao bì xanh và nâng cao năng lực quản trị rủi ro của doanh nghiệp.

Những vấn đề này cho thấy an toàn thực phẩm và kinh tế tuần hoàn không phải hai mục tiêu tách biệt. Một giải pháp bền vững cần đồng thời bảo vệ chất lượng thực phẩm, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm tác động môi trường.

Để đạt được điều đó, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật quy định, đầu tư công nghệ phù hợp và xây dựng hệ thống kiểm soát chất lượng xuyên suốt. Các tổ chức khoa học cần tiếp tục cung cấp cơ sở chuyên môn, hỗ trợ đánh giá và chuyển giao tri thức; trong khi cơ quan quản lý và các hiệp hội đóng vai trò kết nối, hướng dẫn và thúc đẩy đối thoại.

Một số hình ảnh tại sự kiện:

Sau 25 năm hình thành và phát triển, VINAFOSA đứng trước yêu cầu tiếp tục chuyển hóa nguồn lực khoa học, mạng lưới chuyên gia và kinh nghiệm hợp tác thành những đóng góp thiết thực hơn cho ngành thực phẩm. Từ câu chuyện bao bì, công nghệ đến kinh tế tuần hoàn, thông điệp đặt ra là: muốn thực phẩm an toàn và sản xuất bền vững, cần kiểm soát rủi ro từ gốc, đổi mới công nghệ trên cơ sở khoa học và tăng cường hợp tác trong toàn bộ chuỗi giá trị.