Ba Lan siết nhập khẩu thực phẩu, doanh nghiệp Việt cần chủ động thích ứng

22 tấn quế bị tiêu huỷ

Đối với Việt Nam, đây là một cơ hội lớn khi nhiều nhóm hàng chủ lực như hạt tiêu, quế, gừng, nghệ, xoài sấy, gạo hay trái cây khô đều đang có mặt tại thị trường này. Tuy nhiên, cơ hội lớn luôn đi kèm với những ràng buộc và yêu cầu nghiêm ngặt, nhất là trong bối cảnh Ba Lan đang tăng cường kiểm soát chất lượng hàng hoá nhập khẩu để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và chuẩn hóa chuỗi cung ứng thực phẩm nội địa.

Minh chứng cụ thể nhất là vào ngày 25/7/2025, Cơ quan Thanh tra chất lượng Thương mại các Sản phẩm thực phẩm Nông nghiệp Ba Lan (IJHARS), đặt tại thành phố cảng Gdansk, đã ra quyết định tạm giữ và xử lý một lô hàng gồm 22 tấn quế có nguồn gốc từ Việt Nam do phát hiện mùi mốc bất thường cùng hàm lượng tạp chất vi sinh (nấm mốc, men) và các chất ô nhiễm hữu cơ vượt ngưỡng cho phép. Theo quy trình kiểm dịch nghiêm ngặt của Ba Lan, những lô hàng vi phạm như vậy hoặc sẽ bị trả lại nơi xuất phát hoặc bị tiêu hủy tại chỗ tùy theo mức độ rủi ro đối với sức khỏe cộng đồng. Đây không phải là trường hợp đơn lẻ, mà là một mắt xích trong chuỗi các vụ việc liên tiếp liên quan đến hàng thực phẩm Việt Nam bị từ chối nhập khẩu trong thời gian gần đây.

Theo thống kê do IJHARS công bố, trong 6 tháng đầu năm 2025, đã có ít nhất 5 lô hàng nông sản, thực phẩm có nguồn gốc từ Việt Nam bị ban hành lệnh cấm nhập khẩu tại cửa khẩu Ba Lan. Những mặt hàng bị từ chối bao gồm hạt tiêu đen, xoài sấy. Không chỉ riêng Việt Nam, các quốc gia như Trung Quốc, Ukraine, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Anh và Ấn Độ cũng đều có hàng bị chặn lại do không đáp ứng yêu cầu về vệ sinh, an toàn thực phẩm. Trong đó, Trung Quốc đứng đầu với 12 lô hàng bị xử lý, tiếp theo là Ukraine với 11 lô, Thổ Nhĩ Kỳ 10 lô, Anh 9 lô, Ai Cập 8 lô và Việt Nam ở vị trí thứ sáu với 5 lô. Dù vậy, số lượng hàng vi phạm bị xử lý trong năm 2025 đang có chiều hướng giảm, chỉ bằng khoảng 30% so với cùng kỳ năm 2024, cho thấy hiệu quả răn đe từ các biện pháp kiểm soát gắt gao đang được phía Ba Lan triển khai.

Tiếp tục xu hướng siết chặt kiểm soát nhập khẩu

Theo các cơ quan chức năng Ba Lan, xu hướng siết chặt kiểm soát nhập khẩu sẽ tiếp tục được duy trì và đẩy mạnh trong thời gian tới, đặc biệt là đối với các sản phẩm có xuất xứ từ các nước ngoài khối EU. Cơ quan IJHARS cũng cho biết họ sẽ tăng cường hợp tác với các đối tác thanh tra thực phẩm tại các quốc gia xuất khẩu để ngăn ngừa từ gốc nguy cơ các sản phẩm không đạt chuẩn xâm nhập vào thị trường nội địa Ba Lan. Trong bối cảnh đó, Thương vụ Việt Nam tại Ba Lan đã nhiều lần phát đi thông báo cảnh báo các doanh nghiệp trong nước, đồng thời đề nghị các đơn vị xuất khẩu nông sản và thực phẩm cần đặc biệt lưu ý tới công tác kiểm soát chất lượng từ khâu lựa chọn nguyên liệu đầu vào, quy trình chế biến, đóng gói, bảo quản đến vận chuyển và hồ sơ truy xuất nguồn gốc.

Thực tế cho thấy, mặc dù hàng nông sản Việt Nam được người tiêu dùng Ba Lan đón nhận tích cực, đặc biệt là trong cộng đồng người gốc Á và các chuỗi nhà hàng châu Á, nhưng bất kỳ sự cố nào liên quan đến chất lượng hàng hoá cũng có thể gây ra tổn thất lớn không chỉ về mặt tài chính mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, hình ảnh của cả ngành hàng tại thị trường sở tại. Trong trường hợp các lô hàng bị trả lại hoặc tiêu hủy, doanh nghiệp không chỉ phải chịu chi phí hậu cần, lưu kho, xử lý mà còn có nguy cơ bị đưa vào danh sách cảnh báo, gây khó khăn cho các lần xuất khẩu tiếp theo.

Ngoài yếu tố kỹ thuật, doanh nghiệp cũng cần lưu ý đến các quy định mới về bao bì, ghi nhãn, thông tin dinh dưỡng và truy xuất nguồn gốc đang được EU áp dụng ngày càng nghiêm ngặt. Những yêu cầu này không chỉ là thủ tục hành chính mà phản ánh cam kết về minh bạch, an toàn và trách nhiệm xã hội mà thị trường Ba Lan nói riêng, châu Âu nói chung đặt ra đối với các nhà cung cấp quốc tế. Trong bối cảnh đó, việc đầu tư vào hệ thống kiểm soát chất lượng, phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn, cũng như phối hợp với các đối tác logistics và pháp lý quốc tế là điều kiện tiên quyết để các doanh nghiệp Việt Nam duy trì và mở rộng thị phần tại thị trường Ba Lan cũng như các nước EU.

Từ góc độ chiến lược, nhiều chuyên gia cho rằng, việc siết chặt nhập khẩu của Ba Lan và các nước EU không nên bị nhìn nhận chỉ như một rào cản, mà cần được hiểu là “bộ lọc thị trường” giúp sàng lọc, thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, chuyển đổi từ xuất khẩu thô sang xuất khẩu chế biến sâu, có kiểm soát chất lượng toàn diện. Với tiềm năng sản xuất nông nghiệp phong phú, đa dạng và ngày càng được đầu tư bài bản, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội gia tăng thị phần tại thị trường Ba Lan nếu các doanh nghiệp chủ động thích ứng và tuân thủ nghiêm túc các quy chuẩn quốc tế. Đây là lúc cần sự thay đổi về tư duy từ “xuất được hàng” sang “xuất được hàng đúng chuẩn”, từ chỗ chấp nhận rủi ro sang chủ động kiểm soát chất lượng và bảo vệ uy tín quốc gia.

Ba Lan hiện là một trong những thị trường EU giàu tiềm năng đối với hàng nông sản và thực phẩm Việt Nam, không chỉ nhờ cộng đồng người Việt đông đảo mà còn nhờ vị trí chiến lược tại Trung – Đông Âu, là điểm trung chuyển quan trọng vào các nước châu Âu khác. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả thị trường này, doanh nghiệp cần coi kiểm soát chất lượng là chiến lược sống còn, không chỉ nhằm đáp ứng quy định nhập khẩu mà còn để xây dựng thương hiệu bền vững, gia tăng giá trị và củng cố niềm tin từ người tiêu dùng nước sở tại.