An ninh năng lượng – Nền tảng bảo đảm dư địa tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt Nam

Chủ động nguồn cung trước những biến động năng lượng

Ngày 10/11/2026, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Năng lượng tự chủ – Mạch máu của tăng trưởng hai con số”, thu hút gần 500 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý, địa phương, tập đoàn năng lượng, chuyên gia và tổ chức quốc tế.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh năng lượng phải đi trước một bước, tự chủ năng lượng là nền tảng của tự chủ kinh tế. Diễn đàn tập trung vào năm vấn đề: hoàn thiện thể chế; bảo đảm đủ điện giai đoạn 2027 - 2028; tự chủ nhiên liệu và dự trữ; nâng cao năng lực dự báo, điều hành dựa trên dữ liệu; chuyển dịch năng lượng gắn với huy động vốn, tiết kiệm năng lượng và tự chủ công nghệ.

Tại Diễn đàn, Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 được công bố, ghi nhận năm 2026 là năm hệ thống năng lượng đối mặt với những cú sốc lớn trong nhiều thập kỷ. Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng sáu tháng, giá dầu Brent có thời điểm lên 118,35 USD/thùng. Trong nước, nắng nóng lịch sử và hiện tượng El Niño đẩy phụ tải điện lên mức kỷ lục, sản lượng thủy điện cả năm dự kiến thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh.

Trong số 177 quốc gia được Báo cáo khảo sát tính đến ngày 9/11/2026, có 102 quốc gia (57,6%) gặp khó khăn về năng lượng, chỉ 13 quốc gia duy trì trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

Báo cáo ghi nhận bốn kết quả nổi bật trong công tác bảo đảm an ninh năng lượng.

Thứ nhất, hệ thống điện cơ bản đáp ứng nhu cầu dù phụ tải tăng cao. Điện sản xuất và nhập khẩu năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3%, cao hơn kịch bản cơ sở khoảng 6,2 tỷ kWh. Công suất cực đại toàn hệ thống đạt 57.537 MW ngày 24/6/2026, riêng miền Bắc đạt 30.248 MW, nhưng cả nước không phải cắt điện luân phiên. Điện thương phẩm 10 tháng tăng 9,84%. Trong chín tháng, toàn ngành khởi công 136 công trình lưới điện và đóng điện 131 công trình.

Thứ hai, nguồn cung xăng dầu được duy trì trước biến động vận tải quốc tế. Trong chín tháng, hai cơ sở lọc dầu sản xuất khoảng 12,1 triệu tấn xăng dầu; Dung Quất vận hành khoảng 123%, Nghi Sơn khoảng 112% công suất thiết kế quy đổi. Khai thác dầu và condensate của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đạt 115% kế hoạch chín tháng, khí về bờ đạt 120%. Nguồn dầu thô được đa dạng hóa từ một lên hơn mười loại. Việt Nam chưa để xảy ra thiếu hụt xăng dầu và chưa phải sử dụng dự trữ quốc gia.

Thứ ba, các công cụ điều hành giá được sử dụng nhằm hạn chế tác động đến nền kinh tế. Nhà nước dành trên 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu và tạm ứng Quỹ bình ổn giá. Ngày 26/10/2026, giá xăng bán lẻ trong nước bằng khoảng 63% bình quân thế giới, thấp nhất trong 16 nền kinh tế so sánh. Từ ngày 1/11/2026, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, còn 2.159,9037 đồng/kWh, chưa gồm thuế giá trị gia tăng.

Thứ tư, thể chế năng lượng tiếp tục được hoàn thiện với 9 văn kiện của Đảng; 3 luật, 2 nghị quyết của Quốc hội; 4 nghị định, 4 nghị quyết của Chính phủ; 3 chỉ thị, 1 công điện của Thủ tướng Chính phủ và 3 thông tư của Bộ Công Thương. Năm 2026 cũng là năm đầu tiên tiết kiệm năng lượng được đặt thành chỉ tiêu cụ thể, tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc và tối thiểu 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng.

Báo cáo gồm 6 phần, đánh giá toàn diện thực trạng, chính sách, kết quả, thách thức và định hướng phát triển năng lượng. Cùng với đó là năm phụ lục chuyên đề về điện, xăng dầu, giá năng lượng, tiết kiệm năng lượng và an ninh năng lượng toàn cầu. Đáng chú ý, phụ lục về xăng dầu ghi nhận việc triển khai bán xăng E10 trên toàn quốc từ tháng 6/2026, giúp giảm ước khoảng 2,5 triệu tấn CO2 mỗi năm.

Bài toán nguồn điện và vốn đầu tư giai đoạn 2027 - 2030

Theo Báo cáo, bảo đảm an ninh năng lượng năm 2027 sẽ khó khăn, năm 2028 còn khó khăn hơn khi nhu cầu điện tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao, trong khi nguồn điện nền mới chưa kịp đưa vào vận hành. Hiện tượng El Niño có thể kéo dài đến khoảng tháng 6/2027. Công suất cực đại miền Bắc năm 2027 dự báo đạt 32.693 - 34.865 MW.

Tại Hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia ngày 7/11/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh yêu cầu trong mọi trường hợp phải cung ứng đủ năng lượng, đặc biệt là điện, cho phát triển kinh tế và đời sống nhân dân.

Bộ trưởng giao tám nhóm nhiệm vụ, trong đó có hoàn thiện phương thức vận hành hệ thống điện năm 2027, đưa công nghệ bản sao số vào vận hành chậm nhất quý I/2027; tích nước tối đa các hồ thủy điện đến ngày 31/12/2026 và giữ nước đến hết ngày 31/3/2027; bảo đảm đủ nhiên liệu cho các nhà máy điện; đẩy nhanh công trình nguồn, lưới trọng điểm, nhất là các trạm biến áp 500 kV cấp điện cho miền Bắc.

Đồng thời, bổ sung công suất đỉnh bằng pin lưu trữ và điện mặt trời mái nhà; phấn đấu giảm tối thiểu khoảng 3.000 MW công suất đỉnh tại miền Bắc năm 2027; tăng cường quản lý nhu cầu phụ tải và tiết kiệm điện.

Một trong những nội dung đáng chú ý tại Diễn đàn là nhu cầu vốn đầu tư rất lớn của ngành năng lượng. Theo đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam, tổng vốn đầu tư giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến khoảng 830.000 tỷ đồng. Tập đoàn kiến nghị tháo gỡ điểm nghẽn tín dụng cho các dự án điện trọng điểm, đồng thời kiên quyết thay thế chủ đầu tư đối với những dự án chậm tiến độ kéo dài.

Đối với lĩnh vực dầu khí, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đặt mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030 gia tăng trữ lượng 15 - 20 triệu tấn quy dầu mỗi năm, đưa 20 mỏ và công trình vào khai thác. Dự án Lô B phấn đấu đón dòng khí đầu tiên vào quý III/2027. Tập đoàn cũng nghiên cứu xây dựng kho dự trữ dầu thô và xăng dầu tại Nghi Sơn, hướng tới mục tiêu dự trữ 90 ngày nhập ròng.

Trong khi đó, nhiệt điện than cung cấp 49,9% sản lượng điện toàn hệ thống trong chín tháng năm 2026. Đến năm 2030, lượng than nhập khẩu phục vụ sản xuất điện dự kiến đạt 38 - 40 triệu tấn. Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam đề xuất lộ trình để tỷ lệ than nhập khẩu được bảo đảm bằng hợp đồng dài hạn đạt tối thiểu 50% vào năm 2030.

Ở lĩnh vực năng lượng tái tạo, tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi được đánh giá khoảng 600.000 MW. Tuy nhiên, việc hiện thực hóa tiềm năng này đòi hỏi đồng bộ nguồn điện với lưới truyền tải, hoàn thiện cơ chế phân bổ rủi ro và phát triển chuỗi cung ứng trong nước.

Về nhu cầu vốn, TS Cấn Văn Lực dẫn ước tính của Bộ Công Thương cho biết ngành năng lượng cần khoảng 77 tỷ USD trong giai đoạn 2026 - 2030. Trong khi đó, tín dụng dành cho năng lượng tái tạo đến tháng 6/2026 mới đạt gần 300 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 1,5% tổng dư nợ.

Các ý kiến tại Diễn đàn cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp, xây dựng giá điện hợp lý, phát triển thị trường vốn và hoàn thiện Luật Năng lượng tái tạo. Đây là những yếu tố quan trọng để chuyển các dự án từ quy hoạch sang triển khai thực tế, đồng thời tạo điều kiện thu hút nguồn lực đầu tư tư nhân và quốc tế.

Hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực tự chủ năng lượng

Tại phiên tọa đàm “An ninh năng lượng: Khơi thông nguồn lực - Nâng cao tự chủ - Tạo động lực tăng trưởng”, các chuyên gia và đại diện tổ chức quốc tế tập trung thảo luận bốn vấn đề: cơ cấu nguồn điện bảo đảm đủ cung ứng, ổn định, giá hợp lý và phát thải thấp; phát triển thị trường điện tái tạo gắn với khả năng tiếp nhận của lưới; tự chủ công nghệ và nhân lực; tiết kiệm năng lượng như một nguồn cung quan trọng.

Các ý kiến cũng nhấn mạnh rằng một dự án có trong quy hoạch vẫn phải chứng minh được hiệu quả đầu tư và khả năng trả nợ. Vì vậy, cơ chế giá, hợp đồng mua bán điện và phân bổ rủi ro cần đủ rõ ràng để nhà đầu tư, tổ chức tín dụng có cơ sở quyết định.

Kết luận Diễn đàn, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho biết bảo đảm an ninh năng lượng là điều kiện tiên quyết để thực hiện mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026 - 2030. Trên cơ sở các ý kiến đóng góp, Bộ Công Thương xác định năm nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Trong đó, tiếp tục hoàn thiện Luật Điện lực và các cơ chế về giá điện, hợp đồng mua bán điện, điện khí, điện gió ngoài khơi, lưu trữ năng lượng và mua bán điện trực tiếp; bảo đảm đủ điện cho giai đoạn 2027 - 2030; nâng cao năng lực tự chủ nguồn cung nhiên liệu, hướng tới dự trữ xăng dầu 90 ngày nhập ròng; phát triển Hệ thống thông tin năng lượng quốc gia dự kiến vận hành năm 2027; thúc đẩy chuyển dịch năng lượng gắn với tiết kiệm năng lượng và tự chủ công nghệ.

Bộ Công Thương cũng sẽ tổng hợp các ý kiến thành bộ khuyến nghị chính sách, trong đó xác định rõ vấn đề, giải pháp, cơ quan chịu trách nhiệm và mốc thời gian thực hiện. Kết quả thực hiện các khuyến nghị năm 2026 sẽ được đánh giá công khai tại Diễn đàn năm 2027.

Cùng với Báo cáo, Diễn đàn triển khai Chuyên trang An ninh năng lượng với 20 chuyên mục và 63 chuyên mục con, tập trung vào các lĩnh vực điều hành và chính sách, điện, xăng dầu, năng lượng mới, tiết kiệm năng lượng, dữ liệu năng lượng và thế giới. Chuyên trang hiện đang được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thẩm định cấp phép và sẽ ra mắt sau Diễn đàn.

Việc tổ chức diễn đàn thường niên, công bố báo cáo quốc gia và xây dựng chuyên trang thông tin chuyên biệt là những hoạt động nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 70-NQ/TW về nâng cao nhận thức và đẩy mạnh công tác tuyên truyền an ninh năng lượng.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đã xây dựng các báo cáo và diễn đàn năng lượng thường niên như Nhật Bản với Sách trắng Năng lượng, Hoa Kỳ với Triển vọng Năng lượng thường niên, Singapore với Tuần lễ Năng lượng Quốc tế từ năm 2008 và CERAWeek tại Houston năm 2026 bước sang kỳ thứ 44, việc Việt Nam hình thành diễn đàn thường niên gắn với báo cáo quốc gia được kỳ vọng góp phần nâng cao năng lực dự báo, điều hành và hoạch định chính sách.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, an ninh năng lượng không chỉ là câu chuyện bảo đảm nguồn cung điện và nhiên liệu, mà còn gắn trực tiếp với chi phí sản xuất, hiệu quả đầu tư và khả năng cạnh tranh. Việc khơi thông nguồn vốn, phát triển hạ tầng đồng bộ, hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ sẽ là những yếu tố quan trọng để bảo đảm nền tảng năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.