Vĩnh Lộc (Thanh Hoá): Phát triển cây “Sâm Báo” trở thành sản phẩm chủ lực

Vừa qua, UBND huyện Vĩnh Lộc đã ban hành Quyết định số 2339/QĐ-UBND về việc phê duyệt Đề án Bảo tồn và mở rộng quy mô phát triển cây Sâm Báo trên địa bàn giai đoạn 2022-2025, định hướng đến 2030.

Với mục tiêu bảo tồn và phát triển nguồn gen Sâm Báo bản địa của xã Vĩnh Hùng nói riêng và của huyện Vĩnh Lộc nói chung, nâng cao giá trị kinh tế của cây Sâm Báo lên so với hiện nay, đa dạng hoá sản với thương hiệu sản phẩm “Sâm Báo Vĩnh Lộc” gắn với phát triển du lịch Di sản Thế giới Thành Nhà Hồ, Danh lam thắng cảnh núi Kim Sơn, Di tích Quốc gia Phủ Trịnh… và du lịch cộng đồng, định hướng đến năm 2030 cây Sâm Báo trở thành Sản phẩm chủ lực của huyện.

Củ Sâm Báo sau khi thu hoạch

Được biết, cây Sâm Báo mọc trên vùng núi Báo thuộc làng Bồng Thượng, xã Vĩnh Hùng, huyện Vĩnh Lộc, loài này thuộc thân cây thảo sống nhiều năm, là dược liệu quý hiếm có tác dụng bồi dưỡng cơ thể. Từ xa xưa cây Sâm Báo còn được chúa Trịnh Sâm tôn vinh là “Đại Việt đệ nhất danh sâm”.

Trước đây, Sâm Báo được trồng rải rác trên núi Báo, núi Gạch Xây, núi Sóc Sơn, núi Dựng, núi Voi, núi Rùa… của xã Vĩnh Hùng, cây thường mọc vào đầu xuân, mùa hoa từ tháng 5-7 và từ tháng 9-10, củ Sâm Báo có vị đắng, có tính mát, có thể giải nhiệt, được sử dụng làm nước uống, là dược liệu quý hiếm dùng để chữa bệnh và làm thực phẩm bổ dưỡng.

Về điều kiện sinh sống, cây Sâm Báo ưa sáng, ưa ẩm, thích hợp với đất nhiều mùn, tơi xốp, có lớp đất mặt sâu, thoát nước tốt, đất không giữ nước, nhiều sáng nên thích hợp trồng ở vùng đồi thấp. Những năm gần đây, nhận thấy được giá trị dinh dưỡng cũng như giá trị kinh tế mà cây Sâm Báo đem lại nên nhân dân trong xã Vĩnh Hùng và một số xã lân cận của huyện Vĩnh Lộc đang dần khôi phục lại diện tích trồng Sâm Báo. Tại núi Báo xã Vĩnh Hùng, có 2 hộ đang trồng Sâm Báo hoa vàng với quy mô gần 1 ha, đây được coi là giống Sâm Báo bản địa có từ thời vua Lê.

Năm 2018, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hoá ký quyết định phê duyệt Dự án phát triển cây Sâm Báo ở xã Vĩnh Hùng và giao cho Công ty Cổ phần Dược liệu Triệu Sơn (trực thuộc Tập đoàn Triso Group) triển khai thực hiện.

Đến năm 2021 diện tích trồng Sâm Báo toàn huyện ước đạt 15 ha, năng suất trung bình dao động từ 1 - 1,5 tấn/ha, có hộ trồng đạt năng suất 3 tấn/ha, thu nhập bình quân đạt từ 200 - 600 triệu ha.

Năm 2022, diện tích trồng Sâm Báo tăng lên khoảng 25 ha toàn huyện. Tuy nhiên, diện tích này vẫn còn nhỏ lẻ, rãi rác chưa được quy mô tập chung thành vùng.

Hiện nay, các sản phẩm được chế biến từ Sâm Báo cũng tương đối, trong đó có một số sản phẩm đã được chứng nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao như: Rượu Sâm Báo An Tâm của (Cơ sở kinh doanh rượu An Tâm); Trà Sâm Báo Thảo Nga của (HTX Nông nghiệp Tây Đô). Ngoài ra còn nhiều sản phẩm được chế biến từ Sâm Báo như: Cao Sâm Báo, Viên nang Sâm Báo, Nước uống bổ dưỡng Sâm Báo, Rượu Sâm Báo, Mặt nạ Sâm Báo, Cà phê Sâm Báo…, các sản phẩm này đều được sản xuất tại Công ty CP dược liệu Triệu Sơn (Trực thuộc Tập đoàn Triso Group).

Theo đề án về phát triển cây Sâm Báo của huyện Vĩnh Lộc, mục tiêu cụ thể. Giai đoạn 2022-2025 xây dựng thành công 2 ha vườn cây đầu dòng Sâm Báo hoa vàng (tại xã Vĩnh Hùng) để bảo tồn nguồn gen bản địa, đồng thời đề nghị Sở NN và PTNN tỉnh Thanh Hoá công nhận nguồn gốc cây Sâm Báo hoa vàng để gieo trồng và nhân giống, cung cấp giống nhân rộng diện tích trông Sâm Báo của huyện. Cùng với đó, tăng cường công tác quản lý, ngăn chặn việc đưa các giống sâm bên ngoài vào khu vực bảo tồn và phát triển Sâm Báo trên địa bàn huyện. Hình thành, phát triển các cơ sở chế biến Sâm Báo tập chung, sản phẩm Sâm Báo được đưa vào thị trường tiêu thụ và khẳng định được giá trị kinh tế, xã hội trong nước. Giải quyết công ăn việc làm thường xuyên cho lao động nông thôn ở địa phương, giữ vững ổn định chính trị - xã hội địa phương, đảm bảo môi trường sinh thái.

Đến năm 2030, duy trì nguồn gen bản địa tại núi Báo xã Vĩnh Hùng và phát triển diện tích trồng Sâm Báo toàn huyện đạt khoảng 250 ha. Đồng thời đưa sản phẩm Sâm Báo ra được thị trường nước ngoài.