Việt Nam trong nhóm cường quốc thương mại toàn cầu

Khẳng định vị thế cường quốc

Sự kiện kim ngạch thương mại của Việt Nam cán mốc 801 tỷ USD vào giữa tháng 11/2025 không chỉ là một con số ấn tượng về tăng trưởng mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về vị thế mới của quốc gia trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

Việc gia nhập nhóm 15 quốc gia có kim ngạch thương mại lớn nhất, sánh vai cùng những nền kinh tế hàng đầu như: Trung Quốc, Hoa Kỳ, Đức, Nhật Bản hay Hàn Quốc đã chứng minh Việt Nam không còn là một nền kinh tế đang nổi lên mà đã trở thành một cường quốc xuất nhập khẩu đúng nghĩa. Thành tựu này là kết quả tất yếu của một quá trình dài kiên trì cải cách, hoàn thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, cùng với đường lối ngoại giao đa phương, sẵn sàng làm bạn và đối tác trên nguyên tắc cùng có lợi.

Dịch chuyển cơ cấu xuất khẩu là minh chứng rõ ràng nhất cho sự lột xác này. Thời kỳ Việt Nam được ví von là “nền kinh tế đạp chân” với chủ lực là ngành may mặc, giày da đã lùi vào quá khứ. Hiện tại, đất nước đã tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Không thể phủ nhận vai trò đầu tàu của khối doanh nghiệp FDI, với sự hiện diện của các gã khổng lồ công nghệ như: Samsung, LG, Amkor, Foxconn, Hana Micron và Intel. Chính họ đã tạo ra nhóm hàng điện thoại, linh kiện và máy tính, chiếm hơn 33% tổng kim ngạch xuất khẩu với toàn ngành điện tử đạt gần 143 tỷ USD. Sự hùng hậu này là thành quả của môi trường đầu tư hấp dẫn được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Tuy nhiên, sự phát triển của khu vực nội địa cũng ghi nhận những bước tiến đáng kể. Doanh nghiệp Việt không còn chỉ dừng lại ở OEM hay gia công giản đơn mà đã xây dựng được thương hiệu riêng, có bản sắc trên toàn cầu ở nhiều mặt hàng chủ lực. Nông sản, thực phẩm chế biến, đồ gỗ và hàng tiêu dùng Việt Nam thường xuyên nằm trong top xuất khẩu tỷ đô.

Các kỷ lục liên tục được thiết lập, từ hạt điều đạt 4,51 tỷ USD, vượt mốc của cả năm 2024, cho đến cà phê có thể cán mốc 10 tỷ USD và sầu riêng chính thức vượt mức 3,2 tỷ USD. Ngay cả tôm hùm với mức tăng trưởng 135% trong 10 tháng đầu năm, cũng đang tiến sát mốc 1 tỷ USD. Những con số này vẽ nên bức tranh về một nền kinh tế linh hoạt, đa dạng và có khả năng cạnh tranh cao.

Những thách thức chờ đợi trên hành trình bền vững

Bên cạnh những thống kê đầy kiêu hãnh, hành trình trở thành một cường quốc xuất khẩu thực sự bền vững của Việt Nam vẫn còn đối diện với nhiều vấn đề nan giải và cần một góc nhìn thẳng thắn, sâu sắc.

Vấn đề đầu tiên là sự mất cân đối rõ rệt giữa khu vực FDI và khu vực nội địa. Trong khi khối FDI đang là động lực chính của kim ngạch xuất khẩu, doanh nghiệp nội địa, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao, lại chưa lớn đủ nhanh để thực hiện sứ mệnh tự chủ gánh vác nền kinh tế, tạo ra hệ giá trị “made in Vietnam” thực thụ. Việc nền kinh tế có độ mở lớn, phụ thuộc nhiều vào bên ngoài, dù mang lại tăng trưởng, nhưng cũng dễ bị tổn thương bởi các biến cố địa chính trị - kinh tế quốc tế.

Các doanh nghiệp trong nước vẫn chưa làm chủ và cạnh tranh được về công nghệ nguồn trong sản xuất, chưa có sản phẩm công nghiệp thương hiệu Việt Nam với hàm lượng công nghệ và giá trị cao. Đây là rào cản lớn đối với việc nâng cao năng lực cạnh tranh cốt lõi và khả năng chống chịu của nền kinh tế.

Đối với mặt hàng nông sản - lĩnh vực nội địa chủ lực tăng trưởng đều đặn, vấn đề lại nằm ở khâu thụ hưởng lợi ích. Dù xuất khẩu đạt kỷ lục, người nông dân trực tiếp sản xuất chưa được thụ hưởng tương xứng. Tình trạng này xuất phát từ việc phần lớn nông sản vẫn xuất khẩu thô, chưa xây dựng được thương hiệu tầm quốc tế, và sự tồn tại của nhiều khâu trung gian đã ăn hết lợi nhuận. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống người nông dân mà còn kìm hãm động lực đầu tư vào chất lượng và công nghệ sản xuất.

Để Việt Nam thực sự trở thành một cường quốc xuất khẩu bền vững, việc vượt qua những rào cản trên là cấp thiết. Cần có chiến lược mạnh mẽ hơn nhằm thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp nội địa, tạo điều kiện để họ làm chủ công nghệ và xây dựng thương hiệu quốc tế.

Đồng thời, phải tái cấu trúc chuỗi giá trị nông sản, giảm bớt khâu trung gian, đầu tư vào chế biến sâu và xây dựng thương hiệu, đảm bảo lợi ích được phân phối công bằng hơn cho người sản xuất. Vị thế mới đòi hỏi một sứ mệnh mới là biến những con số ấn tượng thành sự thịnh vượng bền vững và toàn diện cho cả dân tộc.