Việt Nam – Malaysia hướng tới Hiệp định thương mại gạo

Hướng tới kim ngạch thương mại 20 tỉ USD năm 2030

Malaysia với dân số gần 34 triệu người và tốc độ đô thị hóa ngày càng gia tăng, đang phải đối mặt với nguy cơ không đạt được mục tiêu tự túc gạo đặt ra ở mức 71% cho năm 2025 do hàng loạt nguyên nhân từ thiên tai, hạn hán, biến đổi khí hậu cho tới năng suất lao động nông nghiệp còn thấp và chi phí sản xuất tăng cao, đặc biệt là tại các bang trồng lúa trọng điểm như Kedah, Perlis hay Perak; trong bối cảnh đó, việc thiết lập một hành lang cung ứng ổn định với Việt Nam, nước xuất khẩu gạo lớn thứ ba thế giới với khả năng điều tiết lượng hàng hóa linh hoạt và có kinh nghiệm ứng phó với biến động thị trường được xem là giải pháp hiệu quả, vừa bảo đảm nhu cầu tiêu dùng lương thực trong nước, vừa giảm áp lực lên nguồn cung nội địa của Malaysia vốn đang chịu sức ép lớn từ chi phí đầu vào và những giới hạn về mở rộng diện tích canh tác trong bối cảnh công nghiệp hóa mạnh mẽ.

Do đó, việc hai nhà lãnh đạo nhất trí thúc đẩy ký kết sớm một Hiệp định thương mại gạo giữa hai quốc gia không đơn thuần là một hoạt động thương mại thông thường, mà còn là biểu hiện rõ nét của sự tin cậy chiến lược trong quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam – Malaysia, đồng thời là một bước đi thực chất trong việc hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững của cả hai nước, cũng như góp phần vào nỗ lực hội nhập kinh tế nội khối ASEAN thông qua tăng cường liên kết chuỗi giá trị nông sản và tối ưu hóa lợi thế tương hỗ về địa lý, hạ tầng logistics, và hệ thống thương mại song phương.

Với mục tiêu đưa kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Malaysia đạt ngưỡng 20 tỉ USD vào năm 2030, trong đó thương mại nông sản, đặc biệt là lúa gạo, được xác định là lĩnh vực trụ cột, thì việc thiết lập một khung pháp lý rõ ràng, minh bạch và có tính cam kết cao trong lĩnh vực xuất khẩu gạo không chỉ giúp Việt Nam ổn định đầu ra cho nông dân và doanh nghiệp xuất khẩu, mà còn tạo động lực để nâng cao chất lượng sản phẩm, đa dạng hóa chủng loại phù hợp với thị hiếu tiêu dùng tại Malaysia, từ đó từng bước khẳng định vị thế của gạo Việt Nam không chỉ ở khía cạnh số lượng mà còn ở giá trị gia tăng và thương hiệu quốc gia.

Thực tế cho thấy, xuất khẩu gạo của Việt Nam sang Malaysia trong thời gian qua đã ghi nhận những tín hiệu tích cực rõ rệt, vượt qua cả nhiều mặt hàng truyền thống như điện thoại, linh kiện điện tử – điều cho thấy nhu cầu thực sự lớn và bền vững đối với nguồn cung gạo chất lượng cao từ Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh giá gạo toàn cầu có xu hướng tăng do hạn hán ở nhiều nước Nam Á, đồng thời cho thấy tiềm năng mở rộng thị phần của Việt Nam trong khu vực ASEAN nếu biết tận dụng hiệu quả các cam kết thương mại, các cơ hội từ hiệp định RCEP và các hiệp định thương mại tự do song phương khác.

Mở rộng sang nhiều lĩnh vực tiềm năng

Đáng chú ý, trong khuôn khổ cuộc điện đàm, hai bên không chỉ dừng lại ở các nội dung hợp tác truyền thống mà còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực tiềm năng, từ đổi mới sáng tạo, hợp tác năng lượng, kinh tế xanh – kinh tế số, đến việc triển khai các sáng kiến khu vực như xây dựng Lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid) kết nối ba quốc gia Việt Nam – Malaysia – Singapore; đồng thời nhất trí tăng cường hợp tác trong lĩnh vực thủy sản, đặc biệt là chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU), cũng như thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp Halal, vốn được xem là một trong những lĩnh vực giàu tiềm năng cho các doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường trong cộng đồng Hồi giáo khu vực; những nội dung này, khi được triển khai đồng bộ, sẽ tạo ra một hành lang hợp tác liên ngành có chiều sâu và tính tương hỗ cao, củng cố mối quan hệ song phương không chỉ ở lĩnh vực kinh tế mà còn trên phương diện chiến lược – chính trị – xã hội.

Để hiện thực hóa các mục tiêu và tiềm năng mà thỏa thuận thương mại gạo mang lại, Việt Nam cần chủ động hơn nữa trong việc nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng, phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đẩy mạnh cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ trong khâu sản xuất, thu hoạch và bảo quản, đồng thời xây dựng các trung tâm logistics chuyên biệt phục vụ xuất khẩu gạo chất lượng cao sang thị trường Hồi giáo; song song đó, cần thúc đẩy thương mại công bằng thông qua việc xây dựng cơ chế phối hợp giá cả, chia sẻ thông tin thị trường giữa các doanh nghiệp xuất khẩu và các cơ quan chức năng của hai nước, nhằm tránh tình trạng biến động giá bất thường gây thiệt hại cho cả nhà cung cấp và bên nhập khẩu.

Quan trọng hơn, trong bối cảnh chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu ngày càng phụ thuộc lẫn nhau, việc Việt Nam chủ động thể hiện vai trò là “trụ cột an ninh lương thực” trong khu vực thông qua các cam kết dài hạn với các nước ASEAN như Malaysia, không chỉ góp phần nâng cao hình ảnh và uy tín của ngành nông nghiệp Việt Nam trên trường quốc tế mà còn khẳng định vị thế của Việt Nam như một quốc gia có trách nhiệm, biết chia sẻ, và có khả năng điều phối các sáng kiến khu vực, hướng tới xây dựng một Cộng đồng Kinh tế gắn kết, năng động và có sức chống chịu cao trước các cú sốc toàn cầu.