Việt Nam cần tiếp tục thúc đẩy đầu tư công để kích cầu và phục hồi kinh tế trong ngắn hạn

Ông Sebastian Eckardt, Giám đốc Khu vực Đông Á và Thái Bình Dương của WB cho biết, ấn phẩm ra đời trong môi trường toàn cầu có nhiều bất ổn khi các nền kinh tế vẫn còn phải chống chịu và còn diễn ra các cuộc xung đột địa chính trị, kinh tế giữa các quốc gia. Sau khi đạt được tăng trưởng 5% năm ngoái, nền kinh tế Việt Nam cũng cho thấy dấu hiệu phục hồi và dự kiến tiếp tục phục hồi dần trong năm nay. Mặc dù khả năng chống chịu tốt nhưng khả năng phục hồi của Việt Nam trong năm nay sẽ tiếp tục dưới xu hướng trước đại dịch 6-7%. 

Chính sách kinh tế vĩ mô của Việt Nam cần được hiệu chỉnh cho phù hợp với nền kinh tế trong môi trường toàn cầu. Tiếp tục thúc đẩy đầu tư công để kích cầu và phục hồi kinh tế trong ngắn hạn. Việc giải quyết đầu tư vào hạ tầng xương sống như điện lực, giao thông, logistic, hỗ trợ tăng trưởng dài hạn và đảm bảo chuyển đổi sang nền kinh tế xanh và kinh tế số.

                    

Việt Nam muốn đạt được mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, cần đổi mới công nghệ và khởi nghiệp. Có những cơ hội đáng kể để giải quyết rào cản cơ cấu hiện có để tạo ra hệ sinh thái thuận lợi hơn giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp ở Việt Nam có thể phát triển.

Theo báo cáo của WB, sau khi trải qua giai đoạn giảm tốc trong năm 2023, nền kinh tế đang có một số tín hiệu phục hồi vào đầu năm 2024. Xuất khẩu đang phục hồi, tiêu dùng và đầu tư tư nhân trong nước cũng trên đà tăng dần. Xuất khẩu theo giá so sánh dự kiến tăng 3.5% vào năm 2024, phản ánh nhu cầu toàn cầu dần cải thiện. Đây là động lực quan trọng của sự tăng trưởng kinh tế Việt Nam bởi xuất khẩu đạt khoảng gần một nửa giá trị tăng thêm của nền kinh tế.

Bà Dorsati Madani, Chuyên gia kinh tế cao cấp của WB cho biết, trong quý đầu tiên của năm 2024, nền kinh tế có dấu hiệu phục hồi tạm thời, một phần do hiệu ứng xuất phát điểm thấp trong xuất khẩu từ năm trước, trong khi tiêu dùng và đầu tư phục hồi dần dần. 

Tăng trưởng kinh tế hạ nhiệt gây ảnh hưởng thị trường lao động và thu nhập thực bình quân tháng chững lại. Tổng tăng trưởng việc làm giảm mạnh từ 2,2% (so cùng kỳ) vào quý I/2023 xuống 0,8% (so cùng kỳ) vào quý I/2024, không đạt mức bình quân trước COVID là 4%. Đặc biệt, việc làm trong các lĩnh vực chế tạo giảm trong suốt năm 2023, chạm đáy vào tháng 5 (-5,1% so cùng kỳ năm trước), dẫn đến mức giảm 2,3% cho cả năm.

                   

Điều này phần nào phản ánh tình trạng quay về mức bình thường sau hiệu ứng xuất phát điểm vào năm 2022, nhất là trong trường hợp lĩnh vực chế tạo máy móc thiết bị, và phần nào phản ánh tình trạng xuất khẩu các mặt hàng chế tạo chạm đáy vào tháng 5/2023 (-18,1% so cùng kỳ năm trước) trước khi xuất khẩu dần phục hồi vào nửa cuối của năm 2023 và đầu năm 2024. 

Trong khi đó, tăng trưởng thu nhập thực bình quân hàng tháng giảm còn khoảng 1,3% trong giai đoạn 2022-2023 so với mức trung bình 8,3% trong giai đoạn 2017-2019. Tăng trưởng thu nhập giảm tương đương với việc người lao động mất đi khoản tăng thu nhập khoảng 561.000 VND mỗi tháng trong hai năm qua.

                  

Cũng theo chuyên gia, dưới tác động và tình trạng bất định của các yếu tố bên ngoài và cú số về bất động sản, tăng trưởng việc làm năm 2023 và thu nhập chững lại gây ảnh hưởng tiêu cực đến tiêu dùng của hộ gia đình. Thu nhập giảm dẫn đến tâm lý tiêu dùng dè dặt, trì hoãn, đặc biệt là chi tiền cho các đồ dùng giá trị lớn như ô tô,xe máy, tủ lạnh, nhà cửa… Khảo sát người tiêu dùng vào tháng 1/2024, cho thấy Chỉ số lòng tin người tiêu dùng (CCI) đã yếu đi trong năm 2023 (57 vào tháng 1/2023 so với 54 vào tháng 6/2023) và chạm đáy mới ở mức 51 vào tháng 1/2024 cho thấy rõ điều này.

Năm 2023 có những khó khăn khu vực sản xuất vật chất đồng thời thị trường trái phiếu ngừng trệ ảnh hưởng đến đầu tư tư nhân. Đầu tư tư nhân chiếm khoảng 60% trong tổng đầu tư hàng năm và đóng vai trò quan trọng làm động lực tăng trưởng, ảnh hưởng đến tâm lý ‘chờ thời cơ mới tiêu tiền’ của người tiêu dùng và nhà đầu tư. Đầu năm nay, đầu tư khu vực tư nhân có sự phục hồi dần, đều.

Ngoài ra, lĩnh vực bất động sản dự báo cũng sẽ phục hồi mạnh hơn vào cuối năm nay và năm sau, thúc đẩy nhu cầu trong nước khi các nhà đầu tư và người tiêu dùng dần lấy lại niềm tin, sẵn sàng chi trả và đầu tư nhiều hơn. Tăng lương khu vực công hỗ trợ thúc đẩy niềm tin này. Tổng đầu tư và tiêu dùng tư nhân theo giá so sánh dự kiến sẽ tăng tương ứng ở mức 5.5% và 5% trong năm 2024. 

Tăng trưởng trong năm 2024 sẽ tăng tốc nhưng để phát triển nhanh như trước Covid cần có những chính sách tài khóa và tiền tệ, cải cách cơ cấu và pháp quy. Khu vực tư nhân phải đóng vai trò quan trọng cho nền kinh tế Việt Nam, theo ông Andrea Coppola, Chuyên gia Kinh tế trưởng WB tại Việt Nam.

Về chuyên đề “Đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ông Đặng Quang Vinh, Chuyên gia cao cấp khu vực tư nhân cho biết, doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo có vai trò quan trọng nhằm thúc đẩy tăng trưởng năng suất tại Việt Nam. Mặc dù Việt Nam đã hình thành được các doanh nghiệp mới, tăng trưởng cao, nhưng năng suất của các doanh nghiệp trong nước còn thấp, và điều đó có thể ảnh hưởng đến mong mỏi trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045. 

                   

Doanh nhân khởi nghiệp đổi mới sáng tạo có vai trò còn quan trọng hơn ở các quốc gia thu nhập trung bình, như Việt Nam, nơi tăng trưởng ngày càng dựa vào đổi mới sáng tạo và hấp thụ công nghệ. Chính vì vậy, nhu cầu cấp thiết hiện là các nhà hoạch định chính sách cần hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước có năng suất cao hơn và đổi mới sáng tạo gia nhập thị trường. 

Để các doanh nhân khởi nghiệp phát triển hưng thịnh, họ cần có môi trường tạo điều kiện thuận lợi. Nhu cầu đặt ra là cần tiến hành biện pháp trên nhiều mặt nhằm nâng cao số lượng và chất lượng của các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, giảm thiếu hụt nguồn tài chính cho đổi mới sáng tạo, loại bỏ rào cản gia nhập và phát triển.

Theo chuyên gia, báo cáo đã chỉ ra hàng loạt các khuyến nghị nhưng nhấn mạnh 3 điểm chính:

Thứ nhất, Chương trình hỗ trợ như Đề án 844 cần phải được tái định hướng để tốt hơn. Hiện nay, theo đề án chỉ tập trung vào hỗ trợ gián tiếp thông qua các trung tâm ươm tạo, tăng tốc khởi nghiệp… WB khuyến nghị các hoạt động hỗ trợ cần phải hướng tới tạo nguồn doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo sẵn sàng tiếp nhận đầu tư.

Thứ hai, Chính phủ cần cải thiện khung pháp lý để thúc đẩy đầu tư vào các doanh nghiệp khởi nghiệp. Sửa đổi Nghị định 38/2018/NĐ-CP quy định chi tiết về đầu tư cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo nhằm hình thành đội ngũ nhà đầu tư mạo hiểm trong nước; Thí điểm các cơ chế trong lĩnh vực công nghệ tài chính (fintech), mở rộng sang các lĩnh khác nếu thành công; Đơn giản hóa thủ tục đầu tư bên trong và bên ngoài.

Thứ ba, nâng cao mức độ đóng góp của các cơ quan học thuật, các trường đại học, các viện nghiên cứu công lập vào các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và hoạt động của họ thông qua việc: Hiện đại hóa cơ chế về chuyển giao công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ cho phù hợp với các thông lệ quốc tế tốt nhất; Áp dụng các chỉ tiêu liên quan đến thương mại hóa nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phối hợp trong cơ chế phát triển sự nghiệp, tăng lương cho cán bộ nghiên cứu Nhà nước…