VASEP kiến nghị nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh và sức cạnh tranh cho doanh nghiệp thuỷ sản

Theo thống kê từ VASEP, ngành thủy sản đã có sự phục hồi và phát triển đáng kể khi kim ngạch xuất khẩu đạt 9,5 tỷ USD tính đến hết tháng 10/2022, tăng 34% so với cùng kỳ năm ngoái.

Dự kiến đến cuối tháng 11/2022, xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam sẽ đạt hơn 10 tỷ USD - mốc kỷ lục của ngành thuỷ sản Việt Nam sau hơn 20 năm tham gia vào thị trường thế giới. Tuy nhiên, ngay khi bước vào Quý 4/2022, các doanh nghiệp thủy sản phải đối mặt với một số thách thức có tác động lớn, gây khó khăn và kìm hãm sự phát triển của ngành sản xuất, kinh doanh thủy sản từ quý cuối năm 2022 và năm 2023.

Vướng mắc trong cắt, giảm hạn mức tín dụng cho vay 

VASEP cho biết, từ giữa năm 2022 đến nay, nhiều chi nhánh của các ngân hàng thương mại (NHTM) tại các địa phương đã cắt giảm mạnh tín dụng với các doanh nghiệp thủy sản mặc dù hạn mức tín dụng của nhiều doanh nghiệp mới chỉ giải ngân được 60 - 80% nhưng không được giải ngân, khiến nhiều doanh nghiệp lớn có nhu cầu vốn nhiều không đủ tiền để thu mua nguyên liệu thủy sản, vật tư cho sản xuất.

“Điều này dẫn đến phải hoạt động cầm chừng, ảnh hưởng đến tăng trưởng và xuất khẩu của ngành. Thậm chí có doanh nghiệp đang triển khai các dự án sản xuất thủy sản đã phải ngừng thi công”, VASEP nêu rõ.

Hiện nay điều hành chính sách tiền tệ, tín dụng là trên cân đối chung nhằm ổn định kinh tế vĩ mô, tuy nhiên với hoạt động sản xuất và xuất khẩu thủy sản trong năm 2022 có sự tăng trưởng mạnh một cách bất ngờ ở giai đoạn đầu năm nên doanh nghiệp khó tự cân đối nguồn vốn tăng nếu không có sự điều chỉnh tăng nguồn tín dụng từ ngân hàng, giúp các doanh nghiệp tiếp cận tín dụng, duy trì tốc độ tăng trưởng trong hoạt động xuất khẩu. 
 

Thách thức và chi phí tuân thủ xử lý môi trường

Theo quy chế Việt Nam hiện hành và cả dự thảo quy chế Việt Nam sắp ban hành, nước thải từ ao nuôi thủy sản tập trung đang bị áp vào chung quy chế Việt Nam về nước thải công nghiệp, trong khi chăn nuôi lại có quy chuẩn riêng. 

“Các tiêu chuẩn nước thải công nghiệp thật sự không phù hợp cho nuôi trồng thủy sản, là mức yêu cầu đặt ra các thách thức lớn trong xử lý nước thải nông nghiệp nói chung, nuôi trồng thủy sản nói riêng, một cách không cần thiết và giảm tính cạnh tranh của nông nghiệp Việt Nam”, VASEP nhấn mạnh. 

Theo dự thảo quy chế Việt Nam nước thải công nghiệp (bãi bỏ QCVN-11/2015 về nước thải chế biến thủy sản), quy định về ngưỡng chỉ tiêu photpho đối với nước thải chế biến thuỷ sản sau xử lý đang quá thấp (chỉ 4-6ppm, so với mức 20ppm của QCVN-11/2015) và chưa xét đến yếu tố đặc thù của ngành cũng như hiện hữu chưa có giải pháp công nghệ để đáp ứng đặc thù nước thải của thủy sản (photpho hữu cơ đầu vào cao). Doanh nghiệp thuỷ sản đang gặp thách thức lớn và chưa tìm ra được công nghệ xử lý.

Thiếu lao động

Hiện nay tại các tỉnh sản xuất thủy sản tập trung, tình trạng thiếu lao động làm việc trong các nhà máy cũng là một quan ngại với cộng đồng doanh nghiệp. Việc này gây sức ép lớn đến các doanh nghiệp, ảnh hưởng đến tiến độ, cam kết giao hàng và khó khăn để gia tăng công suất.

Các kiến nghị

Từ những bất cập trên, VASEP kiến nghị Ngân hàng Nhà nước cần có chỉ đạo với các NHTM tạo điều kiện cho các doanh nghiệp thủy sản tiếp tục được tiếp cận nguồn vốn vay bình thường trong giai đoạn xuất khẩu thủy sản đang trên đà phục hồi và tăng trưởng như hiện nay và năm tới 2023.

Bên cạnh đó, Chính Phủ có biện pháp hỗ trợ để bình ổn giá các loại vật tư đầu vào cho nuôi thủy sản, đặc biệt là giá thức ăn, con giống nuôi thủy sản, giá năng lượng cho khai thác; điều chỉnh tỷ giá đồng USD linh hoạt phù hợp, có lợi hơn đối với xuất khẩu; giảm chi phí logistic trong nước.

Về quy chuẩn nước thải công nghiệp với ngành thuỷ sản, theo VASEP cần có một Quy chuẩn nước thải riêng và phù hợp cho nuôi trồng thủy sản. Đồng thời cần chỉnh sửa các quy định, đặc biệt là chỉ tiêu phosphor, tại quy chuẩn Việt Nam đang dự thảo cho nước thải chế biến thủy sản phù hợp với điều kiện thực tế, khả năng công nghệ, yếu tố đặc thù ngành và thông lệ khu vực tại các nước tương đương về kinh tế xã hội.

Đối với vấn đề thiếu lao động, cần cho quỹ đất để các doanh nghiệp  xây dựng nhà ở cho công nhân, gia tăng phúc lợi xã hội. Quy hoạch khu công nghiệp đô thị cần xem xét đến vấn đề nhà ở công nhân và hạ tầng xã hội gắn liền với khu công nghiệp.

Bên cạnh đó là xem xét có khung pháp lý cho doanh nghiệp sử dụng lao động nước ngoài (nhập khẩu) trong những điều kiện cần thiết.

Xây dựng hệ thống giao thông nông thôn nhanh hơn vừa phục vụ cho nông nghiệp vừa giúp lao động nông thôn đến các nhà máy làm hàng ngày. Phần lớn doanh nghiệp nông - thủy sản còn ảnh hưởng cao của tính mùa vụ và người nông dân cũng ảnh hưởng thời vụ, vì vậy Bộ Luật Lao động cần xem xét cho phép lao động các ngành này làm bán thời gian nhiều hơn để vừa giải quyết tốt lao động thời vụ của các doanh nghiệp vừa giải quyết công ăn việc làm, xóa đói giảm nghèo cho nông dân.