TP. Hồ Chí Minh hướng tới trung tâm đổi mới sáng tạo theo cấu trúc ba trụ cột

Đặt nền tảng cho mô hình phát triển dựa trên tri thức và công nghệ

Từ định hướng đó, việc hình thành Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP. Hồ Chí Minh (HCMC Innovation Hub) tại Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh được coi là một điểm khởi đầu quan trọng. Không đơn thuần là một cơ sở hạ tầng khoa học – công nghệ, trung tâm này hướng đến mô hình hạt nhân kết nối giữa các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nơi Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cùng đồng kiến tạo một không gian phát triển tri thức, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu. Cấu trúc ba trụ cột “Ba Nhà – Một tầm nhìn – Một hành động” được xem như khung thể chế mới, gắn kết thể chế, tri thức và thị trường, đồng thời hình thành chuỗi giá trị tri thức liên tục từ nghiên cứu cơ bản đến ứng dụng và thương mại hóa.

Việc triển khai đề án này còn mang ý nghĩa sâu xa hơn trong chiến lược phát triển đô thị tri thức của Thành phố, nơi khoa học công nghệ trở thành lực đẩy cho mọi lĩnh vực từ công nghiệp, giáo dục, y tế, cho đến dịch vụ đô thị và kinh tế tuần hoàn. Khi Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh đồng hành cùng chính quyền Thành phố trong triển khai các định hướng lớn, đó không chỉ là sự hợp tác về học thuật hay kỹ thuật, mà là sự kết nối nguồn lực chiến lược, hướng tới những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, năng lượng sạch, công nghệ sinh học hay y tế thông minh với kỳ vọng sẽ dẫn dắt nền kinh tế số và kinh tế xanh trong tương lai gần.

Cùng với mục tiêu đó, mô hình hợp tác công – tư (PPP) và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đang được đề xuất như các công cụ thể chế quan trọng để tạo không gian linh hoạt cho đổi mới sáng tạo. Một cơ chế “nền tảng thử nghiệm chính sách” ngay tại HCMC Innovation Hub được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những nút thắt về sở hữu trí tuệ, đầu tư mạo hiểm và thương mại hóa tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách, qua đó giúp hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thành phố trở nên năng động, tự chủ và hấp dẫn hơn với giới đầu tư toàn cầu.

Những thách thức trong hiện thực hóa hệ sinh thái sáng tạo

Để hiện thực hóa khát vọng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực, TP. Hồ Chí Minh cần vượt qua nhiều rào cản, trong đó lớn nhất là sự thiếu liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái. Trong nhiều năm, hoạt động nghiên cứu, đào tạo và sản xuất công nghiệp vẫn diễn ra trong những “ốc đảo” riêng biệt, chưa hình thành được dòng chảy tri thức và công nghệ liên thông. Chính vì vậy, mô hình “Ba Nhà” (Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp) được xem là phương án cấu trúc lại hệ sinh thái, tạo nên sự cộng hưởng về nguồn lực, đồng thời mở ra cơ chế quản trị liên minh thay vì hành chính hóa quan hệ giữa các bên.

Theo mô hình dự kiến, HCMC Innovation Hub sẽ vận hành với cấu trúc ba tầng: hội đồng lãnh đạo cấp cao đảm nhiệm hoạch định chiến lược và điều phối chính sách; ban điều hành chịu trách nhiệm triển khai chương trình hành động và giám sát dự án trọng điểm; và nhóm công tác theo dõi các chỉ số quốc gia về đổi mới sáng tạo, môi trường – xã hội – quản trị (ESG) và đầu tư cho nghiên cứu phát triển (R&D). Cấu trúc này hướng tới cơ chế tự vận hành, đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả và khả năng kết nối tương tự các cụm đổi mới sáng tạo quốc tế như Silicon Valley hay One North, nhưng phù hợp với đặc thù Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, nhà trường cung cấp tri thức và doanh nghiệp dẫn dắt quá trình thương mại hóa.

Song song với việc hoàn thiện mô hình quản trị, đề án còn đề xuất hình thành Quỹ Đầu tư Mạo hiểm Công nghệ cao (VC Fund) theo hình thức hợp tác công – tư, hướng đến các lĩnh vực công nghệ lõi như AI, bán dẫn và công nghệ xanh. Đây không chỉ là công cụ tài chính, mà còn là “thỏi nam châm” thu hút dòng vốn quốc tế và các tập đoàn công nghệ lớn, giúp TP. Hồ Chí Minh trở thành điểm đến đầu tư uy tín trong khu vực. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình này phụ thuộc mạnh mẽ vào khả năng điều phối chính sách, khung pháp lý minh bạch và chất lượng nguồn nhân lực.

Ở góc độ quản trị phát triển, Thành phố xác định Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo phải được xây dựng như một mô hình “đa cực”,  nơi Nhà nước, các trường đại học và doanh nghiệp cùng liên kết thành mạng lưới, tạo nên hệ sinh thái đổi mới sáng tạo lan tỏa không chỉ trong địa bàn Thành phố mà cả vùng Đông Nam Bộ. Tuy vậy, thách thức lớn nhất nằm ở việc kết nối hiệu quả các “cực” này, bởi khi mỗi bên chưa tận dụng được lợi thế của nhau, nguồn lực dễ bị phân tán, hạ tầng bị lãng phí và động lực đổi mới trở nên rời rạc.

Chính vì thế, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện hạ tầng hay thiết lập cơ chế tài chính, mà quan trọng hơn là tái cấu trúc cách thức hợp tác từ chỗ mỗi bên hành động riêng lẻ sang cùng kiến tạo các mục tiêu chung, từ chỗ tư duy quản lý sang tư duy đồng phát triển. Khi điều đó được hiện thực hóa, HCMC Innovation Hub sẽ không chỉ là một công trình mang tính biểu tượng, mà sẽ trở thành nền tảng thực sự cho việc thương mại hóa tri thức, hình thành thị trường công nghệ và ươm mầm cho những doanh nghiệp đổi mới sáng tạo Việt Nam vươn ra khu vực.