Tôn vinh các nhà khoa học nữ trong cuộc cách mạng công nghệ và chuyển dịch xanh

Kể từ khi ra mắt tại Việt Nam năm 2009, chương trình L’Oréal – UNESCO Vì sự phát triển phụ nữ trong khoa học đã kiên định với sứ mệnh tìm kiếm và tiếp sức cho những "viên ngọc" của khoa học Việt, tạo điều kiện để họ hiện thực hóa các ý tưởng táo bạo thông qua chương trình học bổng nghiên cứu khoa học cấp quốc gia.

Ba chủ nhân của học bổng năm 2025 được chọn lựa từ hơn 100 đề án khoa học chính là minh chứng rõ nét nhất cho tiêu chí khắt khe và tầm nhìn chiến lược của chương trình: ưu tiên những nghiên cứu có tầm nhìn khoa học, có tính ứng dụng, tác động trực tiếp đến sự triển bền vững và ba nhà khoa học nữ vừa được vinh danh đã mang tới những lời giải rất cụ thể.

Trong bối cảnh nông nghiệp chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu và cùng lúc phải giảm phát thải, hướng nghiên cứu của PGS. TS. Tô Thị Mai Hương mang lại kỳ vọng mới. Bà áp dụng công nghệ chỉnh sửa gen chính xác prime editing để chèn các trình tự tăng cường phiên mã ngắn (STEs), qua đó tối ưu phân bổ carbon trong cây lúa và giảm dịch tiết rễ – yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới lượng mê-tan phát thải trong môi trường kỵ khí ở ruộng lúa. Nếu thành công, đây sẽ là nền tảng cho các giống lúa năng suất cao nhưng thân thiện môi trường, phù hợp với chiến lược nông nghiệp phát thải thấp.

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo kéo theo nhu cầu điện năng khổng lồ, đặt ra bài toán về hạ tầng tính toán tiết kiệm năng lượng. PGS. TS. Phạm Kim Ngọc theo đuổi hướng tiếp cận kiến trúc In-Memory Computing, nhằm vượt qua “nút thắt” von Neumann – giới hạn đang cản trở tốc độ và hiệu suất của các hệ thống hiện nay. Bà phát triển memristor, đặc biệt là dạng trở nhớ tự chỉnh lưu (SRM), mô phỏng cơ chế synapse sinh học. Nghiên cứu trải dài từ vật liệu, linh kiện đến vi mạch, hướng tới tạo ra nền tảng phần cứng AI xử lý song song hiệu quả, tích hợp cao và giảm đáng kể mức tiêu thụ năng lượng.

Ở lĩnh vực năng lượng, TS. Lê Linh theo đuổi hướng nghiên cứu pin Lithium–lưu huỳnh (Li–S) – công nghệ được kỳ vọng sẽ vượt giới hạn của pin lithium-ion truyền thống. Mục tiêu của bà là đạt mật độ năng lượng khoảng 350 Wh/kg cùng tuổi thọ chu kỳ cao. Việc thiết kế chất điện giải lỏng đa chức năng nhằm hạn chế dịch chuyển polysulfide và ổn định lithium kim loại là chìa khóa để cải thiện hiệu suất. Công trình kết hợp mô phỏng và thực nghiệm, hướng tới tối ưu điện cực và cấu trúc cell, góp phần đưa công nghệ Li–S đến gần hơn với ứng dụng thương mại.

Theo ông Wagih Ahmed, Tổng Giám đốc L’Oréal Vietnam “Thế giới cần khoa học, và khoa học cần phụ nữ. Từ năm 2009 đến nay, L’Oreal Vietnam đã bền bỉ thực hiện sứ mệnh tôn vinh và hỗ trợ những nhà khoa học nữ tài năng trên khắp Việt Nam đang ngày đêm nghiên cứu nhằm giải quyết những thách thức lớn nhất của nhân loại qua chương trình học bổng cấp quốc gia và đề cử thành công 3 nhà khoa học nữ cho Giải thưởng Quốc tế danh giá. Chương trình này đã trở thành minh chứng sống động cho thấy khi phụ nữ được trao cơ hội và sự hỗ trợ, họ có thể đạt được những thành tựu phi thường và tạo ra những thay đổi tích cực cho xã hội. Họ là nguồn cảm hứng vô tận cho các thế hệ nhà khoa học trẻ tiếp tục theo đuổi con đường khoa học đầy thách thức nhưng cũng vô cùng vinh quang.” 

Ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, khẳng định: “Trong hơn một thập kỷ qua tại Việt Nam, UNESCO và L’Oréal đã luôn đồng hành, dựa trên một niềm tin chung: khoa học là ngôn ngữ chung của nhân loại, là động lực quan trọng cho tiến bộ, và khoa học chỉ có thể phát huy tối đa tiềm năng khi phụ nữ được đại diện bình đẳng và trao quyền để dẫn dắt. Việc hỗ trợ phụ nữ trong khoa học không phải là một hành động mang tính biểu trưng mà là khoản đầu tư cho tương lai chung của tất cả chúng ta.”

Không chỉ dừng ở mục tiêu vinh danh nhà khoa học nữ tại Việt Nam, chương trình còn là bệ phóng để các nhà khoa học Việt Nam bước ra quốc tế và kết nối với giới khoa học thế giới. Những câu chuyện thành công của PGS. TS. Hồ Thị Thanh Vân và Nguyễn Thị Hiệp (Giải thưởng Quốc tế L’Oreal International Rising Talents năm 2022 và 2018) đã chứng minh rằng: Khi rào cản giới được gỡ bỏ, phụ nữ Việt Nam hoàn toàn có thể dẫn dắt những nghiên cứu tiên phong.

Sự kiện đã quy tụ những nhà khoa học tiêu biểu đang trực tiếp mở đường cho ba trụ cột quan trọng của phát triển bền vững: ứng phó biến đổi khí hậu, trí tuệ nhân tạo và an ninh năng lượng. Từ cánh đồng lúa, phòng thí nghiệm chip đến công nghệ pin thế hệ mới, các nhà khoa học nữ Việt Nam đang góp phần định hình tương lai phát triển xanh và công nghệ cao của đất nước.