Hành tím có vị trí quan trọng trong cơ cấu cây trồng của tỉnh Sóc Trăng. Nhờ những đặc trưng về thổ nhưỡng, khí hậu, kỹ thuật sản xuất, hành tím trồng tại thị xã Vĩnh Châu có chất lượng cao, khả năng tồn trữ lâu so với hành tím trồng ở những vùng đất khác trong cả nước.
Vài năm trở lại đây, để nâng cao chất lượng, giá trị hành tím, thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm áp lực sâu bệnh, ngành nông nghiệp tỉnh Sóc Trăng đã khuyến khích và nhân rộng các mô hình trồng hành tím ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, trồng hành tím theo hướng hữu cơ. Trong tổng số 6.500ha hành tím xuống giống hàng năm ở Sóc Trăng, có trên 1.140ha hành tím trồng theo hướng hữu cơ và theo các quy trình sản xuất an toàn, tập trung chủ yếu ở thị xã Vĩnh Châu.
Hiện nay, với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, việc trồng hành tím ở thị xã Vĩnh Châu cũng trở nên thuận lợi hơn. Tuy nhiên, nếu cứ sản xuất theo cách làm cũ, hành tím của gia đình sẽ không cạnh tranh được. Vì thế, nhiều hộ nông dân trồng hành cùng doanh nghiệp địa phương quyết định “bắt tay” chuyển đổi mô hình trồng hành tím truyền thống sang trồng hành tím theo hướng hữu cơ.
Vụ hành tím năm 2022 – 2023 vừa qua, ruộng hành tím của một số nông dân Vĩnh Châu cho sản lượng 18 – 20 tấn. So với phương pháp sản xuất truyền thống sử dụng phân bón hóa học mỗi năm năng suất hành tím giảm dần thì phương pháp sản xuất theo hướng hữu cơ đem lại hiệu quả ngược lại, năng suất vụ sau cao hơn vụ trước. Bên cạnh đó, nông dân có thể giảm tới 50% chi phí đầu tư phân bón, vì thế lợi nhuận cao hơn. Đặc biệt, hành tím trồng theo hướng hữu cơ có thời gian bảo quản kéo dài từ 5 – 7 tháng, so với sản xuất truyền thống chỉ bảo quản được 3 – 4 tháng.
Hiện nay, trên địa bàn thị xã Vĩnh Châu có hơn 45 doanh nghiệp, HTX và thương lái thu mua hành tím. Ngoài ra, địa phương còn có 4 kho lạnh với sức chứa khoảng 3.000 tấn. Tuy nhiên khâu tiêu thụ sản phẩm vẫn chưa ổn định, giá cả bấp bênh khi phần lớn nông dân trồng hành tím phải phụ thuộc vào doanh nghiệp, thương lái tại địa phương. Quan trọng hơn, một số mô hình sản xuất theo hướng hữu cơ tuy được liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp nhưng sản lượng còn khá thấp, chủ yếu phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước.
Một doanh nghiệp chuyên kinh doanh sản phẩm hành tím ở thị xã Vĩnh Châu chia sẻ quan điểm, xuất khẩu hành tím hiện vẫn còn nhiều khó khăn do sức ép cạnh tranh từ thị trường Thái Lan do lịch thời vụ hành tím Vĩnh Châu gần như trùng với lịch thời vụ của nước bạn. Bên cạnh đó, khi xuất khẩu hành tím sang các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản, đòi hỏi phải có các giấy chứng nhận về tiêu chuẩn sản xuất như GlobalGAP, GMP…
Những yêu cầu về liên kết trong sản xuất giữa các hộ nông dân với doanh nghiệp, hay việc xây dựng thí điểm các vùng trồng theo hướng hữu cơ để được cấp các chứng nhận về tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến thực tế thời gian qua đã được tỉnh Sóc Trăng triển khai thực hiện, nhưng quy mô và diện tích còn hạn chế.
Để công tác tiêu thụ sản phẩm hành tím của Sóc Trăng được thuận lợi, địa phương cần xây dựng thương hiệu cho mặt hàng nông sản này. Ngành nông nghiệp phải "kể được những câu chuyện" gắn kết với sản phẩm hành tím Vĩnh Châu, giới thiệu được những thế mạnh riêng có của sản phẩm hành tím ở địa phương mình với người tiêu dùng, từ đó tự tin khẳng định thương hiệu và giá bán sản phẩm.
Bên cạnh đó, tỉnh Sóc Trăng cần có giải pháp để tháo gỡ những khó khăn về việc chưa chuẩn hóa ở khâu giống và vùng trồng để giảm chi phí đầu vào, tạo sự đồng đều về chất lượng hành. Với những yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu, nông dân trồng hành tím không chỉ dừng lại ở sản phẩm sản xuất theo hướng hữu cơ mà phải hữu cơ thực sự, có các chứng nhận hữu cơ của các tổ chức uy tín được cả thế giới công nhận.
Nông dân thu hoạch hành tím ở Vĩnh Châu - Sóc Trăng (nguồn: sưu tầm)
Hiện nay, tiềm năng, dư địa của thị trường tiêu thụ hành tím vẫn còn rất lớn, nhu cầu sử dụng hành tím không chỉ dừng lại để làm gia vị trong chế biến thức ăn mà hành tím còn được “biến tấu” để trở thành nguyên liệu cho nhiều ngành hàng khác như bánh kẹo, dược phẩm… Để không còn tình trạng "giải cứu", được mùa mất giá, Sóc Trăng cần thay đổi tư duy theo hướng “bán hành không chỉ là bán thực phẩm mà là bán nguồn nguyên liệu phục vụ cho nhiều ngành hàng”.
Tiềm năng lớn xuất khẩu hành sang thị trường Mỹ
Quy mô thị trường hành, hẹ thế giới năm 2023 là khoảng 42 tỷ USD và dự kiến sẽ tăng lên khoảng 70 tỷ USD trong những năm tới. Đối với thị trường Mỹ, với hơn 300 triệu dân, sức tiêu thụ lớn đối với các mặt hàng nông sản trong đó có rau gia vị. Để tiến vào thị trường Mỹ, các doanh nghiệp sản xuất hành Việt Nam cần chứng minh điểm mạnh của mình về giá cả, chất lượng, trong khi đó, doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn yếu, thiếu tính liên kết, chưa đủ khả năng đáp ứng được đơn hàng lớn.
Về khó khăn khi tiếp cận thị trường này, hệ thống quy định, tiêu chuẩn của Mỹ về an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật rất cao, đặc biệt là đối với thực phẩm nhập khẩu. Tuy nhiên, thuận lợi ở đây là với hành chế biến xuất khẩu sang thị trường này sẽ không phải qua rào cản kiểm dịch thực vật và phân tích nguy cơ dịch hại và có thể sử dụng ở nhiều hình thức khác nhau thông qua hệ thống phân phối.
Một vấn đề khác là khoảng cách địa lý, gây khó khăn cho vấn đề logistic và vấn đề bảo quản hành. Khi tiến vào thị trường Mỹ, hành, hẹ Việt Nam không chỉ phải cạnh tranh với sản phẩm của các nước khác thư Thái Lan, Trung Quốc, Mexico vốn có lợi thế về chi phí vận chuyển, hệ thống phân phối và thương hiệu.
Ngoài những khó khăn thì hành, hẹ Việt Nam đang đứng trước nhiều thuận lợi như cộng đồng cư dân gốc Á hay cộng đồng Việt kiều tại Mỹ đang dần lớn mạnh tại các thành phố lớn, tạo điều kiện để liên kết phân phối tại chuỗi trung tâm thương mại gốc Á; quan hệ Việt Nam và Mỹ đang ngày càng phát triển với nhiều cuộc tiếp xúc cấp bộ, ngành, tạo cơ hội cho các doanh nghiệp thúc đẩy thương mại. Để thúc đẩy hành, hẹ Việt Nam sang thị trường Mỹ, ngành nông nghiệp Việt Nam cần đa dạng hóa sản phẩm, hình thức sản phẩm để kéo dài thời gian bảo quản, tiếp cận các chuỗi siêu thị lớn của Mỹ.
