Thủ đô Hà Nội: Bứt phá từ khoa học công nghệ, vững bước trong kỷ nguyên mới

Từ đô thị truyền thống đến trung tâm tăng trưởng năng động

Thành phố Hà Nội chỉ chiếm hơn 1% diện tích và khoảng 8,5% dân số nhưng lại đóng góp tới 16% GDP, 18,5% thu ngân sách và hơn 20% thu nội địa cả nước, con số cho thấy vai trò đầu tàu của Hà Nội trong cơ cấu phát triển quốc gia.

Hành trình từ một đô thị chỉ vỏn vẹn 150km² với khoảng 400.000 dân, đến nay Hà Nội đã mở rộng lên hơn 3.300km² và gần 10 triệu người, có thể thấy Hà Nội không chỉ thay đổi quy mô mà còn thay đổi căn bản chất lượng tăng trưởng. Tốc độ đô thị hóa nhanh, hệ thống hạ tầng được đầu tư đồng bộ, mạng lưới thương mại – dịch vụ phát triển mạnh mẽ đã giúp Thủ đô trở thành một trong những siêu đô thị có sức hút lớn nhất khu vực Đông Nam Á.

Sự chuyển dịch mô hình tăng trưởng thể hiện rõ trong cơ cấu kinh tế khi khu vực thương mại, dịch vụ và du lịch hiện chiếm gần hai phần ba tổng sản phẩm GRDP địa phương. Hà Nội hiện có khoảng 30 trung tâm thương mại, gần 150 siêu thị, hơn 450 chợ và hàng nghìn cửa hàng tiện ích, tạo nên hệ thống phân phối hàng hóa hiện đại và linh hoạt. Mô hình tăng trưởng dựa vào dịch vụ đã góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân, giảm dần tỷ trọng nông nghiệp và từng bước hình thành nền kinh tế đô thị đặc trưng.

Theo các chuyên gia, chính sự lựa chọn phát triển thương mại – dịch vụ làm mũi nhọn đã giúp Hà Nội duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định và có khả năng thích ứng với biến động toàn cầu. Bình quân giai đoạn 2020–2025, GRDP của Thủ đô tăng khoảng 6,57%/năm, cao hơn 1,1 lần mức chung của cả nước; riêng năm 2024, GRDP đạt 6,52%, trong khi thu ngân sách lần đầu tiên vượt mốc 513 nghìn tỷ đồng – mức cao nhất cả nước, tăng 28,3% so với năm 2023.

Dự kiến đến hết năm 2025, quy mô kinh tế Hà Nội đạt khoảng 63 tỷ USD, gấp 1,42 lần năm 2020, chiếm 41,54% vùng đồng bằng sông Hồng và 12,6% cả nước; GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 175 triệu đồng, tương đương 7.200 USD. Đây không chỉ là thành quả của một nhiệm kỳ nỗ lực mà còn là minh chứng cho định hướng đúng đắn khi Hà Nội chủ động đặt khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và quản trị hiện đại làm nền tảng tăng trưởng.

Không chỉ bứt phá về quy mô, Hà Nội còn trở thành trung tâm dẫn đầu về chỉ số đổi mới sáng tạo cấp tỉnh (PII) trong hai năm liên tiếp 2023–2024. Hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới công nghệ được mở rộng với hàng loạt chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, quỹ đầu tư và các chương trình xúc tiến chuyển giao công nghệ. Doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo ngày càng nhiều, góp phần tạo ra lớp “kinh tế tri thức” mới, thúc đẩy quá trình chuyển đổi số toàn diện.

Từ trung tâm hành chính truyền thống, Hà Nội đang định hình hình ảnh một đô thị sáng tạo, lấy công nghệ làm trụ cột và lấy con người làm trung tâm phát triển. Chính yếu tố này đã giúp Thủ đô không chỉ vững vàng trước thách thức kinh tế toàn cầu mà còn mở ra một không gian phát triển bền vững, nơi khoa học và công nghệ trở thành động lực của mọi chính sách tăng trưởng.

Tầm nhìn của Thủ đô trong kỷ nguyên mới

Đứng trước những yêu cầu mới của phát triển bền vững, Hà Nội đã xác định con đường của mình không chỉ là tăng trưởng nhanh, mà là tăng trưởng xanh, thông minh và có chiều sâu văn hóa. Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến 2050 và điều chỉnh quy hoạch chung đến 2045, tầm nhìn 2065 thể hiện khát vọng lớn: xây dựng Hà Nội trở thành đô thị hiện đại – xanh – sạch – đẹp – an toàn – văn minh, là động lực lan tỏa cho vùng đồng bằng sông Hồng và khu vực phía Bắc.

Hà Nội vừa là thành phố của di sản, vừa là thành phố của tương lai. Lợi thế kép này giúp Thủ đô trở thành điểm hội tụ hiếm có: vừa lưu giữ giá trị văn hiến ngàn năm, vừa dẫn đầu xu hướng phát triển hiện đại. Tuy nhiên, cùng với cơ hội, Hà Nội cũng phải đối mặt với những thách thức đặc trưng của một siêu đô thị – áp lực dân số cơ học, hạ tầng quá tải, ô nhiễm môi trường và yêu cầu bảo tồn di sản. Bởi vậy, xây dựng một Thủ đô xanh, hiện đại, văn minh không chỉ là tầm nhìn mà là yêu cầu sống còn cho tương lai.

Thành phố đã và đang triển khai mạnh mẽ các mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, ưu tiên phát triển hệ thống giao thông công cộng, giảm phương tiện cá nhân, mở rộng không gian cây xanh và mặt nước. Những tuyến metro như Cát Linh – Hà Đông, Nhổn – Ga Hà Nội hay các dự án cầu Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Ngọc Hồi cùng hệ thống đường vành đai đã trở thành biểu tượng cho bước tiến về hạ tầng và tầm nhìn quy hoạch dài hạn. Không chỉ giảm ùn tắc, kết nối các khu vực, mà còn tạo thế phát triển đồng đều giữa trung tâm và ngoại thành.

Song song với hạ tầng vật chất là sự phát triển của hạ tầng số – yếu tố cốt lõi của đô thị thông minh. Hà Nội đang từng bước xây dựng nền quản trị số, cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn diện, tích hợp cơ sở dữ liệu dân cư, đất đai, y tế, giáo dục vào hệ thống điều hành thống nhất. Hướng đến năm 2030, Hà Nội phấn đấu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực, là “thành phố công nghệ” có sức lan tỏa và khả năng cạnh tranh cao.

Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ XVIII đã đặt ra những mục tiêu đầy tham vọng: đến năm 2030, Hà Nội trở thành Thủ đô “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại”, trung tâm kinh tế – tài chính hàng đầu, có trình độ phát triển ngang tầm thủ đô các nước tiên tiến trong khu vực. Giai đoạn 2026–2030, tốc độ tăng trưởng GRDP phấn đấu đạt 11%/năm, GRDP bình quân đầu người trên 12.000 USD, kinh tế số chiếm 40% GRDP, và công nghiệp văn hóa đạt 8% GRDP – những chỉ tiêu thể hiện quyết tâm bước vào kỷ nguyên mới của sáng tạo và hội nhập.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Hà Nội xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là đột phá chiến lược. Thành phố sẽ phát huy vai trò của Khu công nghệ cao Hòa Lạc, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, các viện nghiên cứu và trường đại học, hình thành cụm đổi mới sáng tạo liên kết vùng đồng bằng sông Hồng. Đồng thời, Hà Nội khuyến khích phát triển các ngành công nghệ mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, sinh học, lượng tử và công nghệ môi trường, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với doanh nghiệp và người dân.

Một điểm nhấn khác là chủ trương hoàn thiện thể chế phát triển: cụ thể hóa Luật Thủ đô, tháo gỡ điểm nghẽn, phân cấp – phân quyền mạnh mẽ, khuyến khích thử nghiệm chính sách mới, đặt người dân và doanh nghiệp làm trung tâm của đổi mới. Phương châm “địa phương quyết – địa phương làm – địa phương chịu trách nhiệm” thể hiện tinh thần tự chủ và khát vọng kiến tạo.