Thiết lập hành lang pháp lý để phát triển nguồn năng lượng mới

Đây là ý kiến của đa số các đại biểu tại hội thảo “Góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi)” do Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đã phối hợp với Viện Nghiên cứu lập pháp tổ chức Hội thảo góp ý hoàn thiện dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi) tổ chức mới đây, tại Hà Nội.  

Sự kiện này thu hút sự quan tâm của nhiều cơ quan, xí nghiệp, các bộ ban ngành, lãnh đạo viện nghiên cứu, các chuyên gia và nhà khoa học trong ngành năng lượng. Đặc biệt là ngành năng lượng tái tạo.

Tại hội thảo, các đại biểu cũng đồng quan điểm & nhất trí trong việc xây dựng và góp ý hoàn thiện dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi) là hết sức cần thiết tại thời điểm này. Tuy nhiên, Bộ Công Thương – cơ quan soạn thảo cần có chính sách rõ ràng hơn về năng lượng điện.

Phân rõ cấp độ đối với điện mặt trời mái nhà tự sử dụng, tự sản tự tiêu và đối tượng đầu tư sử dụng để đơn giản hóa thủ tục đăng ký thực hiện và quản lý hành chính.

Các doanh nghiệp, chuyên gia cho rằng việc phát triển nguồn điện trong những năm gần đây chưa phù hợp với sự phân bố và phát triển phụ tải. Phát triển các nguồn điện, đặc biệt là điện gió, điện mặt trời tập trung tại khu vực miền Trung và miền Nam đã gây ra hiện tượng thừa nguồn và quá tải cục bộ trong thời gian ngắn ở một số điểm trên lưới truyền tải nội miền.

Ngoài ra, chính sách phát triển năng lượng tái tạo cũng còn nhiều bất cập. Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 (Quy hoạch điện 8) khó có thể thực hiện được do thiếu cơ sở pháp lý, quy định pháp luật hiện hành, chưa có cơ chế chính sách cụ thể về phát triển điện gió ngoài khơi.

Đối với điện mặt trời mái nhà, quan điểm của đa phần chuyên gia, doanh nghiệp trong ngành là không cần ưu đãi, chỉ cần đừng đưa ra rào cản.

Việc triển khai hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sử dụng, tự sản tự tiêu đang gặp rất nhiều rào cản pháp lý. Cụ thể, không có thủ tục thỏa thuận đấu nối vào lưới điện quốc gia. Có khả năng phải thực hiện thủ tục bổ sung vào Quy hoạch điện 8, điều này không khả thi đối với người dân, doanh nghiệp vừa và nhỏ. Hơn nữa, đã gần 4 năm kể từ khi chính sách FIT 2 kết thúc (Quyết định 13/2020/QĐ-TTg có hiệu lực hết ngày 31/12/2020) nhưng vẫn chưa có hướng dẫn bổ sung vào quy hoạch điện theo thủ tục nào.

Rào cản nữa là hiện nay điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu bị coi là một “công trình xây dựng”, dù không thay đổi về quy hoạch sử dụng đất và doanh nghiệp đã thuê tư vấn có năng lực trình độ thực hiện đánh giá, kiểm định kết cấu chịu lực công trình xây dựng hiện hữu. Thủ tục này đòi hỏi doanh nghiệp phải thực hiện rất nhiều bước theo các Nghị định về Quản lý dự án đầu tư xây dựng như: nghiên cứu khả thi (theo mẫu của Nghị định 15), thẩm định nghiên cứu khả thi, thực hiện thủ tục tư vấn thiết kế…

Theo các chuyên gia, đây là các thủ tục chỉ cần thiết trong trường hợp sử dụng vốn ngân sách, trong khi thực tế tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, một doanh nghiệp cơ điện quy mô vừa và nhỏ nắm chắc công nghệ hoàn toàn có thể chủ động thực hiện 1 dự án điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu thụ.

Do đó, Luật Điện lực (sửa đổi) cần có chính sách rõ ràng, nhất quán trong phát triển điện mặt trời mái nhà; điện mặt trời mái nhà kết hợp với lưu trữ điện năng. Để tránh làm khó cho lưới điện cần có sự phân loại, phân rõ cấp độ đối với hệ thống điện mặt trời áp mái tự sử dụng, tự sản tự tiêu và đối tượng đầu tư sử dụng để đơn giản hóa thủ tục đăng ký thực hiện và quản lý hành chính.

Đồng thời, có chính sách hỗ trợ cụ thể đối với năng lượng tái tạo không nối lưới như: hỗ trợ về thủ tục xây dựng, quỹ đất, tài chính, lãi vay. Quy định rõ điện mặt trời mái nhà có lưu trữ với tỷ lệ nhất định được quyền đấu nối với hệ thống điện quốc gia.

Xem xét miễn, giảm thủ tục về quy hoạch điện cho các nhà máy đốt rác phát điện trên cơ sở xem xét tính cấp thiết về nhu cầu xử lý môi trường của loại hình năng lượng này.

Đối với các loại hình nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng mới có quy mô nhỏ và các loại hình năng lượng khác không thực hiện việc lựa chọn chủ đầu tư qua hình thức đấu thầu… kiến nghị áp dụng mức giá cố định để khuyến khích, phát triển đầu tư.

Luật cần trao quyền cho cơ quan chuyên môn trong việc quyết định các cơ chế khuyến khích đối với hoạt động tiên phong, thí điểm, thử nghiệm, làm tiền đề cho việc tiến hành đầu tư ở quy mô lớn trong lĩnh vực lưới điện thông minh quy mô nhỏ.