Thị trường thức ăn chăn nuôi bấp bênh vì phụ thuộc nhập khẩu

Nhập siêu hơn 3 tỷ USD

Theo số liệu của Bộ Công Thương, năm 2020, kim ngạch nhập khẩu thức ăn chăn nuôi lên tới 3,84 tỷ USD, tăng 3,75% so với năm 2019, trong khi xuất khẩu lĩnh vực này đem về hơn 800 triệu USD, tăng 16,9%. Thức ăn chăn nuôi lọt top ngành nhập siêu lớn, thâm hụt thương mại lên tới hơn 3 tỷ USD (chưa bao gồm chi phí nhập khẩu các loại nguyên liệu chính sản xuất thức ăn chăn nuôi như ngô 2,5 tỷ USD, đậu tương 840 triệu USD, dầu mỡ động thực vật 900 triệu USD…).

Trong 2 tháng đầu năm 2021, mức chi ngoại tệ nhập khẩu thức ăn chăn nuôi đạt 646 triệu USD, tăng 26,2% so với cùng kỳ (tương ứng 134 triệu USD). Kim ngạch xuất khẩu tăng 24,3%, tuy nhiên do sản lượng thấp, chỉ đạt 114 triệu USD, nên nhập siêu thức ăn chăn nuôi vẫn trên nửa tỷ USD.

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Việt Nam hiện đang có khoảng 265 nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi, trong đó 85 nhà máy thuộc doanh nghiệp FDI, chiếm 32%, nắm giữ tới 65% thị phần; 180 nhà máy thuộc doanh nghiệp trong nước chiếm 68%, chỉ nắm giữ 35% thị phần.

Do năng lực cạnh tranh kém hơn so với doanh nghiệp FDI, nên các doanh nghiệp trong nước đang có nguy cơ sụt giảm thị phần trước sự mở rộng về quy mô, số lượng doanh nghiệp cũng như sản lượng của doanh nghiệp FDI. 

Ngoài ra, các doanh nghiệp FDI mạnh về vốn, nên thường dự trữ sản lượng lớn nguyên liệu chế biến, do đó kiểm soát giá nguyên liệu tốt hơn. Thị trường thức ăn chăn nuôi trong nước có dấu hiệu bị chi phối bởi một số công ty lớn.

Bấp bênh vì phụ thuộc nhập khẩu

Hiện nay, ngành sản xuất thức ăn chăn nuôi đã có những bước tiến mạnh mẽ, góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển ngành chăn nuôi. Tuy nhiên, mặc dù là nước sản xuất và xuất khẩu lương thực nằm ở tốp đầu thế giới, song ngành sản xuất thức ăn chăn nuôi nước ta vẫn phải nhập khẩu 70-80% nguyên liệu từ nước ngoài.

Nguyên nhân là do các loại nguyên liệu sản xuất thức ăn như ngũ cốc, đậu tương, khô dầu các loại, phụ gia… hiện Việt Nam sản xuất không đủ hoặc do giá thành quá cao so với sản phẩm nhập khẩu cùng loại nên phải tăng lượng nhập khẩu. 

5 năm trở lại đây, Việt Nam đã nhập khẩu nhiều thức ăn chăn nuôi, nguyên liệu thực vật phục vụ chế biến thức ăn gia súc từ các thị trường các nước khu vực Mỹ la tinh. Riêng năm 2020, Việt Nam đã nhập khẩu ngô từ Brazil và Argentina 584 triệu USD, nhập thức ăn gia súc 391 triệu USD, tăng trưởng 83%.

Sự thiếu chủ động trong việc đáp ứng nguyên liệu và thức ăn chăn nuôi dẫn tới sự rủi ro và lệ thuộc về giá trong nhiều thời điểm khi thị trường thế giới có biến động.

Hiện nay, thức ăn chăn nuôi chiếm tới 70% chi phí sản xuất của ngành chăn nuôi, dẫn đến khi giá nguyên liệu chế biến vừa tăng kéo theo giá thức ăn chăn nuôi tăng theo, điều này làm cho giá mặt hàng này tại thị trường trong nước luôn cao hơn mặt bằng chung của thế giới và sản phẩm chăn nuôi nội địa cũng khó cạnh tranh về giá so với hàng nhập khẩu. 

Từ quý III/2020 đến nay, giá nguyên liệu thức ăn chăn nuôi tăng cao. Theo đó, doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi là đối tượng bị ảnh hưởng đầu tiên bởi nguồn cung đầu vào thiếu hụt; tiếp đến là các hộ chăn nuôi do càng chăn nuôi càng lỗ vì chi phí nguyên liệu tăng gấp đôi, trong khi giá bán sản phẩm tăng chưa tương xứng.

Theo Ông Nguyễn Xuân Dương Cục trưởng Cục Chăn nuôi (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), các nhóm nguyên liệu chính tác động lớn nhất đến giá thức ăn chăn nuôi là ngô hạt và khô dầu các loại, nhất là dầu đỗ tương, do mỗi năm ngành nông nghiệp trong nước chỉ có thể cung cấp 4 triệu tấn cám, 4 triệu tấn sắn làm thức ăn chăn nuôi, trong khi nhu cầu cần tới 27 triệu tấn các loại.

Việc phụ thuộc vào nhập khẩu, nhất là khi chuỗi cung ứng đứt gãy do dịch bệnh hoặc ảnh hưởng mùa vụ làm sụt giảm sản lượng của các nước cung cấp chính đã đẩy giá nguyên liệu tăng cao, tác động trực tiếp đến sản xuất trong nước.

Thanh Hằng