Thị trường đồ điện tử đã qua sử dụng và thách thức quản lý trong bối cảnh hàng cấm nhập khẩu gia tăng

Trong ngày 24/11/2025, Phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường thuộc Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã tiến hành kiểm tra đột xuất một cơ sở buôn bán đồ điện tử cũ ở phường Bình Đông, TP.HCM. Điểm kinh doanh này do ông Tăng Văn Hiếu làm chủ, hoạt động trong thời gian dài nhưng chưa thực hiện đăng ký hộ kinh doanh theo quy định pháp luật. Việc không đăng ký khiến cơ sở nằm ngoài hệ thống quản lý chính thức, không chịu sự giám sát về thuế, nguồn gốc hàng hóa và điều kiện kinh doanh, từ đó tạo ra nguy cơ lớn đối với thị trường tiêu dùng.

Tại thời điểm kiểm tra, lực lượng chức năng ghi nhận 47 máy giặt đã qua sử dụng với tổng trị giá ước tính hơn 346 triệu đồng. Phần lớn các sản phẩm này không có nhãn hiệu, không ghi xuất xứ, và không có bất kỳ giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Những máy giặt dạng này thường xuất hiện trên thị trường thiết bị cũ giá rẻ, chủ yếu từ các nguồn thu gom tự phát hoặc được nhập lậu qua đường biển, đường bộ. Việc chúng được bày bán công khai ở mô hình hộ kinh doanh không phép cho thấy người bán đang tận dụng sự thiếu kiểm soát ở cấp độ cơ sở để lưu thông hàng hóa ngoài luồng.

Đáng chú ý hơn, ngoài máy giặt, đoàn kiểm tra còn phát hiện 20 bộ cục nóng và cục lạnh máy điều hòa không khí mang nhãn hiệu Fujitsu, Hitachi và Daikin. Các sản phẩm này đều đã qua sử dụng và xuất xứ từ Trung Quốc, đồng thời thuộc danh mục cấm nhập khẩu theo các quy định hiện hành về quản lý thiết bị điện tử đã qua sử dụng. Với tổng trị giá khoảng 55 triệu đồng, số hàng trên cho thấy sự hiện diện đáng kể của mặt hàng cấm nhập khẩu trong thị trường Việt Nam. Việc tồn tại nhóm sản phẩm này trong một kho hàng dân dụng nhỏ lẻ phản ánh hai vấn đề lớn: mức độ phổ biến của hàng cấm tại thị trường nội địa và tính chất phức tạp của mạng lưới cung ứng trong lĩnh vực hàng điện tử cũ.

Theo khai nhận ban đầu của chủ cơ sở, toàn bộ số hàng hóa trong kho được mua “trôi nổi” trong nước nhằm mục đích bán lại kiếm lợi nhuận. Điều này đặt ra câu hỏi về nguồn gốc thực sự của hàng hóa, bởi hàng điện tử cũ có quy mô lớn thường không thể chỉ xuất hiện qua thu gom nội địa mà có thể liên quan đến các đường dây nhập khẩu trái phép. Điều này cũng phản ánh thực trạng rằng hệ thống phân phối hàng đã qua sử dụng tồn tại song song với thị trường hợp pháp, vận hành bằng mạng lưới giao dịch không chính thức, thiếu hóa đơn chứng từ và không chịu sự quản lý thuế.

Hàng điện tử đã qua sử dụng, đặc biệt trong lĩnh vực máy giặt và điều hòa, từ lâu được xem là nhóm hàng có rủi ro cao. Thứ nhất, việc tái sử dụng thiết bị không rõ nguồn gốc tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho người tiêu dùng, nhất là khi thiết bị không được bảo trì, kiểm định kỹ thuật đầy đủ. Thứ hai, nhóm hàng này có khả năng gây tác động môi trường lớn do chứa các thành phần, hóa chất, khí làm lạnh hoặc linh kiện khó xử lý nếu không được quản lý đúng cách. Việc các thiết bị điều hòa đã qua sử dụng thuộc diện cấm nhập khẩu xuất hiện tại cơ sở Bình Đông cho thấy những nguy cơ đó vẫn còn hiện hữu và có khả năng gia tăng.

Sự gia tăng của hàng điện tử cũ trong các đô thị lớn xuất phát từ nhu cầu thực tế. Một bộ phận người tiêu dùng có xu hướng tìm kiếm sản phẩm giá rẻ, phù hợp khả năng tài chính ngắn hạn, và ít quan tâm đến các yếu tố pháp lý hoặc rủi ro kỹ thuật. Nhu cầu này tạo ra thị trường cho hàng cũ, trong đó các cơ sở không chính thức dễ dàng tham gia vì chi phí thấp và lợi nhuận cao. Tuy nhiên, điều này khiến thị trường trở nên thiếu minh bạch, làm gia tăng cạnh tranh không công bằng đối với các doanh nghiệp kinh doanh hợp pháp trong lĩnh vực thiết bị điện.

Bối cảnh pháp lý hiện nay cho thấy Nhà nước đã ban hành nhiều quy định kiểm soát việc nhập khẩu hàng đã qua sử dụng, đặc biệt đối với thiết bị điện lạnh. Tuy nhiên, việc thực thi trên thực tế gặp nhiều khó khăn. Những kho hàng nhỏ, giấu mình trong khu dân cư hoặc hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh không phép thường rất khó phát hiện nếu không có nguồn tin hoặc kiểm tra đột xuất. Ngoài ra, nhiều mặt hàng được đưa vào thị trường nội địa thông qua đường tiểu ngạch, khiến dấu vết nhập khẩu trở nên khó truy vết. Cơ sở tại Bình Đông chỉ là một điểm trong bức tranh rộng lớn hơn, nơi các loại hàng hóa cấm hoặc không đủ tiêu chuẩn chất lượng vẫn có thể tiếp cận người tiêu dùng thông qua mạng lưới buôn bán nhỏ lẻ.