Thể chế tạo đà - Doanh nghiệp Việt chủ động hội nhập và vai trò của báo chí

PV: Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách thể chế và phát triển kinh tế tư nhân, bà nhìn nhận thế nào về triển vọng trong giai đoạn mới?

GS, TS Trà My: Tôi cho rằng, những cải cách gần đây về môi trường đầu tư và thủ tục hành chính đã tạo ra những chuyển biến rất đáng ghi nhận. Khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp khoảng 51% GDP và hơn 30% ngân sách nhà nước - một minh chứng rõ nét cho vai trò ngày càng quan trọng của cộng đồng doanh nghiệp.

Nếu thể chế tiếp tục được hoàn thiện một cách đồng bộ, ổn định và minh bạch, tôi tin rằng doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng tốt cơ hội từ quá trình chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu, vốn đang diễn ra rất mạnh mẽ.

PV: Với vai trò Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Trung Quốc, bà thấy cơ hội hợp tác kinh tế giữa doanh nghiệp hai nước hiện nay ra sao?

GS, TS Trà My: Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam. Theo số liệu mới nhất, 6 tháng đầu năm năm 2026, tổng kim ngạch thương mại song phương giữa Việt Nam và Trung Quốc đạt ước tính khoảng 120 - 130 tỷ USD, dựa trên đà tăng trưởng khoảng 25% - 30% so với cùng kỳ. Trung Quốc tiếp tục duy trì vị thế là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam.

Điểm đáng mừng là hàng nông sản, thủy sản và sản phẩm chế biến của Việt Nam ngày càng khẳng định được vị thế tại thị trường này. Xin phép được dẫn một vài con số để quý độc giả dễ hình dung: Xuất khẩu thủy sản sang Trung Quốc đạt 4,67 tỷ USD 5 tháng đầu năm, tăng 11% so với cùng kỳ năm ngoái; riêng tôm hùm dẫn đầu với kim ngạch 1,9 tỷ USD, tăng 11,5% và chiếm khoảng 40% tổng xuất khẩu thủy sản. Đà tăng đến từ sự phục hồi của một số thị trường châu Á, nhu cầu đối với sản phẩm chế biến và xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc. Đây là một sự tăng trưởng rất ấn tượng; 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt mức kỷ lục, xấp xỉ 3,5 tỷ USD. Riêng thị trường Trung Quốc tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu, chiếm khoảng 50 - 54% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Tuy nhiên, một thực tế khiêm tốn là tỷ trọng xuất khẩu chính ngạch vẫn còn thấp. Theo tôi, hướng đi bền vững là tập trung nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và tuân thủ nghiêm túc các quy định pháp lý. Đó là con đường dài hơi nhưng chắc chắn. (Lưu ý: các số liệu trên chỉ ước tính đến thời điểm hiện tại).

PV: Theo bà, thách thức lớn nhất đối với doanh nghiệp Việt Nam khi hội nhập sâu là gì?

GS, TS Trà My: Thách thức lớn nhất, tôi nghĩ, đến từ năng lực nội tại. Khoảng 97% doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong số đó, tỷ lệ doanh nghiệp có quản trị theo chuẩn quốc tế và ứng dụng công nghệ số còn rất khiêm tốn.

Riêng với thị trường Trung Quốc, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và sở hữu trí tuệ đang ngày càng cao hơn. Vì vậy, doanh nghiệp Việt cần thay đổi tư duy: từ xuất khẩu nhỏ lẻ, theo mùa vụ sang chiến lược dài hạn, có sự chuẩn bị bài bản về pháp lý và văn hóa kinh doanh. Đó vừa là thách thức, vừa là cơ hội để chúng ta trưởng thành hơn.

PV: Để tận dụng được cơ hội, doanh nghiệp Việt nên chuẩn bị những gì, thưa bà?

GS, TS Trà My: Theo quan sát của tôi, có ba việc cần tập trung:

Thứ nhất, đầu tư cho chất lượng và tiêu chuẩn, bởi lợi thế cạnh tranh bằng giá rẻ đang ngày càng thu hẹp.

Thứ hai, tăng cường liên kết theo chuỗi thay vì làm đơn lẻ, từ đó nâng cao vị thế đàm phán và sức chống chịu trước biến động thị trường.

Thứ ba, chủ động nghiên cứu khảo sát thị hiếu người tiêu dùng Trung Quốc, học hỏi luật pháp, thông lệ quốc tế và văn hóa kinh doanh của đối tác, chăm chỉ tham gia các triển lãm ở Trung Quốc...

Là người may mắn và có duyên nối nhịp cầu giao lưu kinh tế giữa DN Việt Nam và Trung Quốc, tôi luôn tâm niệm rằng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam còn rất nhiều điều cần học hỏi từ bạn bè quốc tế. Nhưng điều khiến tôi trân trọng là tinh thần nỗ lực, cầu thị và sẵn sàng thay đổi của chính các doanh nghiệp Việt Nam mỗi ngày. Người Việt chúng ta rất giỏi, và khá nhạy bén, tôi tin rằng, thương hiệu Việt chúng ta sẽ sớm được ghi nhiều tên hơn trên bản đồ thế giới.

PV: Nhân dịp kỷ niệm 15 năm Tạp chí Doanh nghiệp và Đầu tư, bà có kỳ vọng gì vào vai trò của báo chí kinh tế?

GS, TS Trà My: Kỳ vọng của tôi rất cụ thể và cũng rất giản dị: tạp chí tiếp tục là cầu nối chính sách tin cậy giữa doanh nghiệp với các cơ quan quản lý nhà nước. Đồng thời cung cấp các phân tích chuyên sâu, có căn cứ thực tiễn, đặc biệt về các thị trường lớn như Trung Quốc – nơi thông tin tốt có thể mở ra vô vàn cơ hội. Bên cạnh đó, tạp chí cần tổ chức nhiều hơn các tọa đàm, diễn đàn, hội nghị xúc tiến đầu tư xuyên biên giới, để doanh nghiệp không chỉ đọc mà còn được gặp, được kết nối.

Tôi hiểu rằng, làm báo kinh tế trong bối cảnh đầy biến động hiện nay rất áp lực, nhưng cũng rất vinh quang. Tôi trân trọng những người làm báo đã và đang âm thầm cống hiến, và mong rằng quý tạp chí sẽ luôn giữ vững sự khách quan, xây dựng, để tiếp tục tạo dựng niềm tin trong cộng đồng doanh nghiệp.

Thay cho lời kết, xin phép được gửi lời chúc mừng tốt đẹp nhất đến Tạp chí Doanh nghiệp và Đầu tư nhân dịp sinh nhật tuổi 15. Chúc quý tạp chí luôn vững tay chèo, tiếp tục đồng hành và cống hiến cho nền kinh tế nước nhà.