Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế trong nông nghiệp và môi trường
Minh Anh
Kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh, tuần hoàn và có trách nhiệm với môi trường, theo đó việc cải cách thể chế trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường đang trở thành một yêu cầu cấp bách, mang tính chiến lược lâu dài.
Cuộc họp do Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chủ trì vào chiều ngày 16/7/2025 với sự tham gia của đại diện 22 tỉnh, thành phố nhằm rà soát, đánh giá các vướng mắc thể chế đang tồn tại, đồng thời định hướng cách tiếp cận mới trong cải cách luật pháp theo hướng không dàn trải, không hình thức, mà tập trung trực tiếp vào những điểm nghẽn đã được nhận diện rõ nét, gây ảnh hưởng phổ biến và có khả năng làm suy giảm hiệu quả vận hành toàn bộ hệ thống chính sách công.
Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường chuẩn bị dự thảo nghị quyết của Chính phủ nhằm tháo gỡ ngay các khó khăn, vướng mắc cấp bách về thể chế trong lĩnh vực nông nghiệp, môi trường. Ảnh: VGP/Minh Khôi.
Dự án luật sửa đổi lần này, theo trình bày của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, được định hình xoay quanh ba nhóm nội dung chính, bao gồm: Thứ nhất là sửa đổi, bổ sung các quy định về tổ chức bộ máy và phân quyền, phân cấp quản lý theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và hiệu quả trong điều hành; Thứ hai là cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính rườm rà, điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực và tham gia vào các hoạt động sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường; Thứ ba là xử lý ngay các vướng mắc, bất cập phát sinh từ thực tiễn, đặc biệt là những bất cập đã được phản ánh nhiều lần từ các địa phương, các tổ chức xã hội, doanh nghiệp nhưng chưa được điều chỉnh kịp thời trong hệ thống pháp luật hiện hành. Phần mở rộng đặc biệt quan trọng trong dự án lần này là việc áp dụng nguyên tắc "chỉ sửa cái nghẽn nhất", nghĩa là chỉ tập trung sửa đổi các quy định thực sự gây ách tắc nghiêm trọng, mang tính hệ thống và xuất hiện ở phạm vi rộng trên toàn quốc, tránh tình trạng sửa luật theo kiểu phản ứng nhất thời hay phục vụ lợi ích cục bộ.
Tại cuộc họp, ý kiến từ các địa phương cho thấy sự khác biệt rõ nét về tính cấp thiết của việc sửa đổi luật. Các đại diện tỉnh Cà Mau, Đắk Lắk bày tỏ sự thận trọng, cho rằng mô hình chính quyền địa phương hai cấp mới đi vào vận hành chưa lâu nên chưa thể nhận diện hết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn, do đó việc sửa luật cần được thực hiện từng bước, có tổng kết đầy đủ, đánh giá tác động kỹ lưỡng.
Đại diện TPHCM và Hải Phòng lại nhấn mạnh đến sự bức thiết của việc tháo gỡ ngay những rào cản rõ ràng, đã và đang cản trở nghiêm trọng các hoạt động đầu tư, quản lý đô thị, sản xuất nông nghiệp và xử lý môi trường. Đặc biệt là những quy định liên quan đến thủ tục phân cấp, điều kiện đầu tư, cũng như quản lý đất đai, vật liệu san lấp và tài nguyên thiên nhiên. Điều này phản ánh một thực tế rằng cải cách thể chế không thể theo một khuôn mẫu cứng nhắc mà cần có khả năng phản ứng linh hoạt với các yêu cầu đa dạng từ thực tiễn địa phương, đặc biệt trong bối cảnh phân quyền ngày càng sâu và nhu cầu tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền cấp tỉnh đang gia tăng.
Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh, việc sửa đổi, bổ sung các luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường theo hình thức một luật sửa nhiều luật chỉ thực hiện trong tình huống thực sự cấp bách, có tính phổ biến và ảnh hưởng rộng.
Những nội dung liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là yêu cầu đương nhiên, cần sửa đổi mang tính kỹ thuật để bảo đảm tính đồng bộ với thực tiễn. Tuy nhiên, việc sửa đổi các quy định khác phải được cân nhắc kỹ lưỡng, có đánh giá tác động đầy đủ, tránh tình trạng "tháo cái này lại vướng cái kia".
Bên cạnh đó, yêu cầu quan trọng mang tính định hướng là tất cả các nội dung sửa đổi phải được phân nhóm theo từng luật cụ thể, nhằm bảo đảm tính minh bạch, dễ theo dõi, dễ giám sát và tránh sự nhập nhằng khi triển khai. Phó Thủ tướng cũng cảnh báo rằng, nếu sửa luật mà không rõ nguyên nhân vướng mắc là phổ biến hay cá biệt thì rất dễ dẫn đến tình trạng “sai chồng sai”, làm xói mòn tính nhất quán của pháp luật và gây tổn hại đến niềm tin của xã hội đối với hệ thống quản trị quốc gia.
Và trong khi chờ đợi quá trình lập pháp hoàn tất, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương xây dựng dự thảo nghị quyết của Chính phủ như một kênh hành động nhanh để tháo gỡ ngay các vướng mắc cấp bách về thể chế trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, trong đó tập trung vào những lĩnh vực nhạy cảm và phức tạp nhất như cơ chế kiểm soát tham nhũng chính sách, lợi ích nhóm trong quản lý tài nguyên, rút gọn quy trình phê duyệt đầu tư, cấp phép môi trường, cũng như các thủ tục hành chính đang gây ách tắc cho các mô hình sản xuất mới, các sáng kiến kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, thích ứng biến đổi khí hậu.
