Tầm soát ung thư: Nhiều bệnh viện quảng cáo lấy máu tại nhà, tiếp thị người dân làm các xét nghiệm dấu ấn ung thư

Lạm dụng quảng cáo Tầm soát để chẩn đoán xác định ung thư 

Theo các chuyên gia y tế, nhiều cơ sở quảng cáo xét nghiệm máu để phát hiện sớm ung thư là không chính xác, vì xét nghiệm máu chỉ để phát hiện chất chỉ điểm ung thư, hoặc dấu ấn ung thư. Tuy nhiên, thực tế trong y khoa, vai trò của chất chỉ điểm khối u là theo dõi và đánh giá, theo dõi kết quả điều trị, không phải để sàng lọc. Ngoài ra, một số chất chỉ điểm không chỉ tăng khi người bệnh bị ung thư mà cũng có thể tăng trong trường hợp người bệnh bị viêm nhiễm thông thường, mắc các bệnh phổ biến.

Vì vậy, xét nghiệm chất chỉ điểm để sàng lọc ung thư không có ý nghĩa quá lớn. Để phát hiện bệnh ung thư, ngoài xét nghiệm máu, cần phải làm thêm các xét nghiệm lâm sàng khác nhau để chẩn đoán chính xác. Không chỉ bằng phương pháp xét nghiệm máu, mà người bệnh cần được khám lâm sàng, nội soi, siêu âm và thực hiện các xét nghiệm khác mới đủ tiêu chí chẩn đoán có mắc bệnh hay không.

Tìm dấu ấn sinh học được sử dụng cho bệnh nhân ung thư chủ yếu để đánh giá hiệu quả điều trị, theo dõi sự tái phát của bệnh, nó không có ý nghĩa để tầm soát mọi loại ung thư. Thời gian gần đây, do việc chưa hiểu đầy đủ về việc tầm soát ung thư nên rất nhiều người dân đã chọn xét nghiệm máu nhằm mục đích để phát hiện ra ung thư sớm.

Tuy nhiên, theo chuyên gia xét nghiệm máu tìm dấu ấn ung thư chủ yếu được dùng để theo dõi bệnh còn để phát hiện ra bệnh thì ý nghĩa chưa nhiều. Tùy thuộc vào loại bệnh ung thư mà việc tầm soát sẽ khác nhau.

Mới đây, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu – Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội chia sẻ: "Tôi phản đối việc chỉ định xét nghiệm dấu ấn ung thư tràn lan như hiện nay. Đặc biệt các đơn vị tư nhân lấy máu tại nhà rồi tiếp thị người dân bỏ tiền ra làm các xét nghiệm 'lợi bất cập hại' này".

Trên trang cá nhân, vị chuyên gia cũng chia sẻ câu chuyện của gia đình, bố mẹ ông đều được khám sức khỏe định kỳ, làm marker ung thư nhưng vẫn không phát hiện được giai đoạn sớm của bệnh. Họ phát hiện bệnh khi ung thư đã ở giai đoạn khá muộn. "Không biết bao nhiêu trường hợp giống như vậy và chắc chắn rất hiếm người được may mắn thoát khỏi lưỡi hái tử thần như bố mẹ tôi", ông viết.

Hiện nay, nhiều cơ sở quảng cáo rầm rộ các dịch vụ xét nghiệm máu phát hiện sớm bệnh ung thư với những lời chào mời “hấp dẫn, chính xác, sử dụng công nghệ của các nước tiên tiến…”. Tuy nhiên, các chuyên gia ung bướu khuyến cáo, việc xét nghiệm này gây tốn kém và không mang nhiều hiệu quả. Liên quan tới hoạt động tầm soát ung thư, một số nơi còn tổ chức khuyến mãi giảm giá tầm soát ung thư vào dịp cuối năm, với thực tế là nhiều khách hàng đã sử dụng dịch vụ vì có… giảm giá cuối năm chứ chẳng phải vì họ cần tầm soát ung thư theo khuyến cáo y tế.

Chỉ cần gõ từ khóa “Gói tầm soát ung thư, xét nghiệm tại nhà tầm soát ung thư” trên Google đã ra hàng triệu kết quả (0,41 giây) hiện ra với những mẩu quảng cáo đến từ bệnh viện công đến bệnh viện tư nhân, phòng khám tư nhân… Các quảng cáo mang nội dung chủ yếu là các gói khám, tầm soát thông qua các kỹ thuật xét nghiệm máu, siêu âm, sàng lọc ung thư, xét nghiệm AND thông qua lấy máu… có thể phát hiện hàng chục bệnh ung thư. Cụ thể, bệnh nhân có thể thổi bóng để phát hiện có vi rút HP gây bệnh ung thư không; hoặc bệnh nhân được đo nồng độ protein AFP trong máu để phát hiện ung thư gan và nhiều loại ung thư khác… với giá từ vài triệu đến cả chục triệu đồng cho mỗi gói khám, xét nghiệm.

Trao đổi với Tạp chí Doanh nghiệp và Đầu tư, đại diện Bệnh viện Vinmec cho biết: “Hiện nay, không có xét nghiệm máu nào có thể sử dụng để khẳng định chắc chắn mắc ung thư, bao gồm cả ung thư vú. Phần lớn các dấu ấn ung thư có ở cả mô bình thường, u lành và u ác tính và không đủ đặc hiệu cho sàng lọc ung thư. Ví dụ: CEA là protein trên bề mặt tế bào, chỉ điểm cho ung thư vú, ung thư đại trực tràng, dạ dày ruột, phổi. CEA còn tăng ở người nghiện thuốc lá, xơ gan, polyp đại trực tràng, viêm loét trực tràng, bệnh tuyến vú lành tính. Không dùng CEA trong sàng lọc ung thư. Rất nhiều trường hợp ung thư vú nhưng chỉ số CEA không tăng.”

Hiện vẫn chưa có báo cáo cụ thể về vấn đề quảng cáo y tế hướng tới bệnh nhân ung thư. Tuy nhiên, chúng ta dễ dàng nhận thấy hiện tượng các bệnh viện/ cơ sở y tế quảng cáo, về ung thư trực tiếp tới người dùng qua mạng xã hội, tin nhắn điện thoại, báo điện tử lẫn báo giấy,… ngày càng nhiều hơn.

Để sàng lọc phát hiện sớm bệnh ung thư, bác sĩ cần hỏi tiền sử gia đình, triệu chứng bệnh (nếu có), thăm khám bệnh chi tiết, tỉ mỉ, cẩn thận để đưa ra các chỉ định xét nghiệm phù hợp. Sàng lọc ung thư luôn có sai số nhất định.

Nguyên nhân có thể do bác sĩ thăm khám và tư vấn bệnh không tốt, không có kiến thức về sàng lọc ung thư. Máy móc, thiết bị kỹ thuật cũng có thể sai sót. Do đó, người dân nên lựa chọn cơ sở y tế uy tín, bác sĩ đúng chuyên ngành, điều trị nếu mắc bệnh và dự phòng bệnh.

Khi nào cần tầm soát ung thư?

Trước đây, rất ít người có thói quen đi khám bệnh. Phần lớn người Việt Nam chỉ đến bệnh viện khi họ đã có những vấn đề về sức khỏe, thậm chí chỉ khám khi những biểu hiện bệnh đã quá rõ ràng và nghiêm trọng. Cũng chính vì thế, nhiều trường hợp được chẩn đoán bệnh ở giai đoạn muộn và việc điều trị rất khó khăn. Đặc biệt đối với những trường hợp mắc các bệnh ung thư nguy hiểm, thì cơ hội điều trị hiệu quả là rất thấp, tỷ lệ chữa khỏi bệnh gần như bằng “0” và cuối cùng, bệnh nhân phải đối mặt với những tình huống xấu nhất, những biến chứng nguy hiểm nhất.

Theo các chuyên gia, rất nhiều bệnh lý, nhất là các bệnh ung thư thường không có biểu hiện ở giai đoạn đầu, hoặc chỉ có những dấu hiệu thoáng qua. Do đó, chúng ta thường có tâm lý chủ quan, không đi khám sớm. Đến giai đoạn giữa và giai đoạn cuối, bệnh mới bắt đầu xuất hiện triệu chứng rõ rệt, nhưng cơ hội điều trị bệnh ở giai đoạn này sẽ thấp hơn rất nhiều.

Theo chia sẻ của PGS.TS.BS Nguyễn Trung Chính, Ủy viên Thường vụ Hội Ung thư Việt Nam, nguyên Chủ nhiệm khoa Ung bướu Bệnh viện 108 - Giám đốc bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho biết: “Điều cần thiết nhất cho bệnh nhân đi khám Ung thư là thấy cơ thể có những dấu hiệu bất thường, ví dụ như mệt mỏi, sút cân, phát hiện ra hạch cổ, hạch nách...là những dấu hiệu bất thường phải đi khám..”.

Nhóm nguy cơ cao như hút thuốc lá, lạm dụng chất kích thích, gia đình có người mắc bệnh, tuổi cao nên đi tầm soát đúng nơi, không tin theo quảng cáo giá rẻ. Tầm soát ung thư là thực hiện các xét nghiệm phù hợp trên người khỏe mạnh xem họ có khả năng bị ung thư hay không. Các xét nghiệm tầm soát tốt cần thỏa mãn tiêu chí an toàn, dễ chịu, giá thành rẻ, đủ chính xác và có bằng chứng giúp giảm tỷ lệ tử vong cho nhóm người thực hiện. Bởi, đối tượng của tầm soát là những người chưa hề có triệu chứng, tỷ lệ phát hiện ra ung thư là không cao.

Ngoài ra, người khám cần nắm rõ bản thân mình có yếu tố nguy cơ về bệnh ung thư gì và có thuộc nhóm nên tầm soát theo khuyến cáo hay không. Hầu hết hướng dẫn hiện nay khuyến cáo bắt đầu ở người trên 45-50 tuổi, riêng về ung thư cổ tử cung là phụ nữ trên 20 tuổi.

Để giảm thiểu các hậu quả này, bệnh nhân cần tìm hiểu về tầm soát ung thư theo hướng dẫn của các hiệp hội chuyên ngành và có tư vấn bởi bác sĩ có chuyên môn để chọn đúng phương pháp và tần suất thực hiện tầm soát phù hợp.