Giao thông xanh và rào cản hiện hữu

Bài toán khó dù tiềm năng lớn

Mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính từ ngành giao thông vận tải, nơi chiếm tới 85% tổng lượng phát thải của toàn ngành, phụ thuộc rất nhiều vào việc chuyển đổi sang xe điện. Chỉ thị 20/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về hạn chế xe máy, ô tô cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM là minh chứng rõ nét cho quyết tâm này. Khi số lượng xe điện tăng lên, nhu cầu về trạm sạc tất yếu cũng tăng theo, mở ra một thị trường tiềm năng cho các doanh nghiệp.

Tuy nhiên, như ông Bùi Văn Hữu, Chủ tịch HĐQT Công ty TMT Motors, đã chỉ ra, dù có kế hoạch táo bạo đầu tư 30.000 trạm sạc với tổng vốn 200 triệu USD đến năm 2030, việc thực hiện lại không hề dễ dàng. Rào cản lớn nhất nằm ở sự thiếu vắng của một quy hoạch rõ ràng về hạ tầng sạc, cùng với đó là thiếu quy chuẩn chung cho các trạm sạc.

Điều này tạo ra sự mơ hồ về mặt pháp lý và kỹ thuật, khiến các nhà đầu tư không có cơ sở vững chắc để triển khai. Hơn nữa, nguồn điện phục vụ cho trạm sạc ở nhiều nơi chưa đáp ứng được nhu cầu, là một trở ngại không nhỏ về mặt hạ tầng vật chất.

Ông Bùi Văn Hữu thẳng thắn nhận định rằng, tại hai thị trường xe điện lớn nhất cả nước là Hà Nội và TP.HCM, trạm sạc đang trong tình trạng rất thiếu thốn. Việc khảo sát cho thấy các hầm chung cư không có không gian quy hoạch cho trạm sạc, còn tại nhà dân thì việc sạc xe điện tiềm ẩn nhiều rủi ro an toàn. Trạm sạc công cộng lại chủ yếu ở khu vực ngoại vi, gây bất tiện lớn cho người dân sử dụng xe điện trong nội đô.

Điều đáng lo ngại hơn là chính sách của Nhà nước đang đi sau sự phát triển của thị trường. Các thủ tục hành chính phức tạp, thiếu quy định rõ ràng, và sự vắng bóng của các chính sách ưu đãi hoặc hỗ trợ giá điện đang tạo ra một "sức ì lớn". Doanh nghiệp muốn đầu tư nhưng lại bị vướng mắc bởi hàng loạt rào cản pháp lý và cơ chế. Họ mong muốn Nhà nước sớm hoàn thiện cơ chế chính sách, tạo điều kiện thuận lợi, nhưng câu hỏi bao giờ mới thành hiện thực vẫn còn bỏ ngỏ.

Trách nhiệm kiến tạo hệ sinh thái xanh

Nhận thấy những bất cập của trạm sạc truyền thống, một số doanh nghiệp như TMT Motors đã hướng tới giải pháp đổi pin cho xe điện. Đây là một phương án linh hoạt, có thể giải quyết được vấn đề thiếu trạm sạc công cộng tại các chung cư không có không gian quy hoạch, hoặc những khu vực đông dân cư không đảm bảo an toàn khi sạc tại nhà. TMT Motors đã đề xuất một kế hoạch cụ thể cho Hà Nội, bao gồm đầu tư 100 điểm đổi pin với các modul hiện đại, kèm theo những đề xuất về ưu đãi thuê đất, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế nhập khẩu và giá điện.

Tuy nhiên, những đề xuất cụ thể và táo bạo này vẫn đang trong vòng chờ đợi phản hồi. Việc một doanh nghiệp sẵn sàng bỏ vốn và công sức để đầu tư vào hạ tầng thiết yếu như vậy nhưng lại gặp khó khăn trong việc nhận được sự chấp thuận và hỗ trợ từ chính quyền địa phương cho thấy sự thiếu chủ động và linh hoạt trong cơ chế chính sách của chúng ta.

Để thực sự thúc đẩy giao thông xanh và phổ biến xe điện, điều cốt lõi là phải hình thành một hệ sinh thái đầy đủ, trong đó hạ tầng sạc phải đi trước một bước. Hạ tầng này cần tương thích với đa dạng các dòng xe, đảm bảo an toàn, tiện lợi và có chi phí hợp lý cho người sử dụng.

Bài học nhãn tiền từ các quốc gia tiên phong trong lĩnh vực xe điện cho thấy vai trò của chính phủ là vô cùng quan trọng. Chính quyền cần hỗ trợ thông qua việc ban hành những chính sách đồng bộ, thực sự thuận lợi và hấp dẫn để thu hút đầu tư tư nhân. Điều này không chỉ đơn thuần là gỡ bỏ rào cản, mà còn là tạo ra động lực, khuyến khích sự đổi mới và hợp tác.

Nếu không có sự vào cuộc quyết liệt và kịp thời của các cơ quan quản lý, giấc mơ về một tương lai giao thông xanh tại Việt Nam, nơi xe điện trở thành phương tiện chủ đạo, sẽ khó có thể trở thành hiện thực. Đã đến lúc chúng ta cần một tầm nhìn chiến lược và những hành động cụ thể để "mở khóa" tiềm năng đầu tư vào hạ tầng sạc, biến khát vọng của doanh nghiệp thành động lực phát triển cho cả xã hội.