Sản xuất thành công nhôm thỏi, mở không gian tăng trưởng cho ngành vật liệu

Khi khâu điện phân được làm chủ, lợi thế tài nguyên được chuyển hóa thành năng lực sản xuất, tạo nền tảng phát triển ngành công nghiệp vật liệu, giảm phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu và mở dư địa thu hút đầu tư vào các lĩnh vực chế biến sâu.

Hoàn thiện chuỗi giá trị từ lợi thế tài nguyên

Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có trữ lượng bauxite lớn trên thế giới. Tuy nhiên, trong nhiều năm, lợi thế này chưa được chuyển hóa đầy đủ thành giá trị kinh tế do chuỗi sản xuất mới dừng ở khai thác quặng và sản xuất alumin. Công đoạn điện phân để tạo ra nhôm kim loại - mắt xích có giá trị gia tăng cao nhất trong toàn bộ chuỗi sản xuất vẫn phụ thuộc vào nguồn cung từ nước ngoài.

Thực tế đó khiến ngành công nghiệp bauxite chưa phát huy hết tiềm năng, trong khi nhiều ngành sản xuất trong nước vẫn phải nhập khẩu nhôm nguyên liệu để phục vụ chế tạo cơ khí, điện - điện tử, xây dựng, ô tô hay các lĩnh vực công nghiệp khác.

Việc sản xuất thành công nhôm thỏi tại Nhà máy Điện phân nhôm Đắk Nông vì vậy không chỉ mang ý nghĩa của một sản phẩm mới. Đây là lần đầu tiên Việt Nam khép kín chuỗi giá trị từ khai thác bauxite, sản xuất alumin đến luyện nhôm kim loại, đưa ngành công nghiệp bauxite bước sang giai đoạn phát triển theo hướng chế biến sâu thay vì chủ yếu khai thác và sơ chế như trước.

Dự án cũng đánh dấu việc doanh nghiệp Việt Nam làm chủ công nghệ điện phân nhôm với cường độ dòng điện 500 kA - công nghệ có vai trò quyết định trong quá trình sản xuất nhôm kim loại. Sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên đạt độ tinh khiết 99,71%, phản ánh kết quả của quá trình đầu tư, nghiên cứu và làm chủ công nghệ kéo dài suốt 11 năm.

Theo lộ trình đầu tư, phân kỳ đầu của nhà máy với công suất 150.000 tấn mỗi năm đã được đưa vào vận hành. Doanh nghiệp tiếp tục triển khai các giai đoạn còn lại nhằm nâng công suất lên 300.000 tấn trong quý IV/2026 và đạt công suất thiết kế 450.000 tấn mỗi năm vào quý I/2027.

Việc hoàn thiện khâu luyện nhôm đồng nghĩa với việc thay vì chỉ cung cấp nguyên liệu sơ chế, Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị vật liệu cơ bản, tạo nền tảng cho các ngành công nghiệp sử dụng nhôm phát triển.

Động lực hình thành hệ sinh thái công nghiệp sau luyện kim

Ở góc độ phát triển công nghiệp, ý nghĩa của dự án không chỉ nằm ở sản lượng nhôm kim loại được tạo ra mà còn ở khả năng hình thành chuỗi sản xuất phía sau.

Nguồn nhôm ổn định trong nước sẽ tạo điều kiện phát triển các lĩnh vực cán, kéo, đúc, ép đùn, sản xuất hợp kim và chế tạo sản phẩm nhôm. Đây đều là những mắt xích có giá trị gia tăng cao, đồng thời là nguồn cung vật liệu quan trọng cho các ngành cơ khí chế tạo, điện - điện tử, xây dựng, ô tô, năng lượng tái tạo và hàng không.

Khi nguồn nguyên liệu được chủ động trong nước, doanh nghiệp sản xuất sẽ giảm phụ thuộc vào thị trường nhập khẩu, hạn chế rủi ro từ biến động giá nguyên liệu và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng. Đây cũng là điều kiện để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, cải thiện năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp chế biến và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những biến động bên ngoài.

Theo tính toán, khi vận hành toàn bộ với công suất khoảng 450.000 tấn nhôm kim loại mỗi năm, nhà máy có thể tạo ra giá trị sản xuất khoảng 1,35-1,40 tỷ USD, tương đương khoảng 35-36 nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Dự án đồng thời sử dụng hơn 1.000 lao động trực tiếp có trình độ chuyên môn, kỹ thuật và quản lý, đồng thời tạo thêm khoảng 3.500-4.000 việc làm trong các lĩnh vực cung ứng nguyên liệu, năng lượng, logistics, cơ khí, dịch vụ kỹ thuật và thương mại. Tác động này không chỉ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế của Lâm Đồng và khu vực Tây Nguyên mà còn mở rộng dư địa phát triển cho các ngành công nghiệp phụ trợ.

Sự hình thành ngành sản xuất nhôm kim loại cũng được kỳ vọng tạo đầu vào ổn định cho chuỗi doanh nghiệp chế biến sâu, từ đó hình thành hệ sinh thái công nghiệp nhôm có quy mô lớn hơn thay vì phát triển rời rạc theo từng dự án đơn lẻ.

Việc đưa sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên ra thị trường được xem là điểm khởi đầu cho giai đoạn phát triển dài hạn của ngành công nghiệp nhôm Việt Nam.

Để dự án phát huy hiệu quả, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển ngành công nghiệp nhôm theo hướng đồng bộ và hiện đại; hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu, làm chủ công nghệ luyện kim tiên tiến, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số và tự động hóa trong sản xuất nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đối với địa phương, trọng tâm là hoàn thiện quy hoạch công nghiệp, hạ tầng năng lượng và logistics, cải thiện môi trường đầu tư để thu hút các dự án chế biến sâu sau nhôm, từng bước hình thành cụm liên kết ngành ngay tại địa bàn. Đây được xem là điều kiện quan trọng để phát huy lợi thế tài nguyên, tạo động lực tăng trưởng mới cho khu vực Tây Nguyên.

Việc sản xuất thành công nhôm thỏi không chỉ khép kín chuỗi giá trị bauxite trong nước mà còn tạo tiền đề để Việt Nam phát triển ngành công nghiệp vật liệu nền tảng. Khi nguồn nguyên liệu được chủ động, công nghệ từng bước được làm chủ và hệ sinh thái chế biến sâu được hình thành, ngành nhôm có cơ hội trở thành một trong những động lực mới cho tăng trưởng công nghiệp, gia tăng giá trị tài nguyên và nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.