Sàn Giao dịch KH&CN Việt Nam: Đột phá chiến lược cho nền kinh tế tri thức

Sự kiện này không chỉ thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo mà còn là bước đi chiến lược, mở ra kỷ nguyên mới cho nền kinh tế dựa trên tri thức và công nghệ, với mục tiêu nâng tầm vị thế trên bản đồ đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo đang là xu thế toàn cầu, thị trường công nghệ ngày càng khẳng định vai trò là động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) và Ngân hàng Thế giới (World Bank), những nền kinh tế có thị trường công nghệ phát triển hiệu quả thường đạt mức đầu tư nghiên cứu - phát triển (R&D) và thương mại hóa sáng chế cao gấp 3-5 lần so với các quốc gia chưa có thị trường công nghệ chuyên nghiệp.

Tại các quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), các sàn giao dịch công nghệ đã trở thành cầu nối thiết yếu giữa nghiên cứu và ứng dụng, góp phần nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia, với hàng trăm tỷ USD được giao dịch mỗi năm thông qua chuyển giao công nghệ và tài sản trí tuệ.

Mô hình này đã hình thành và phát triển mạnh mẽ từ những năm 1990 tại Mỹ, châu Âu và đặc biệt là Trung Quốc. Điển hình, Sàn giao dịch công nghệ Thượng Hải (STEX), thành lập năm 1993, đã minh chứng rõ nét vai trò của sàn giao dịch trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Từ một trung tâm môi giới nhỏ, STEX đã trở thành hạt nhân trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thượng Hải, với hơn 4.000 giao dịch công nghệ được ghi nhận trong năm 2023 và tổng giá trị giao dịch đạt khoảng 60 tỷ USD.

Sự thành công này cho thấy sàn giao dịch không chỉ là công cụ kỹ thuật mà còn là thiết chế hạ tầng cốt lõi, giúp công nghệ trở thành một loại hàng hóa đặc biệt có thể đo lường, chuyển nhượng minh bạch và hiệu quả.

Việt Nam, với những tiền đề vững chắc, đã sẵn sàng cho sự phát triển của thị trường giao dịch công nghệ. Các chủ trương về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (theo Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 193-NQ/TW) đã tạo hành lang pháp lý thuận lợi.

Cùng với hạ tầng số ngày càng hoàn thiện (với tỷ lệ người dùng internet đạt khoảng 78% dân số) và nhu cầu cấp thiết của doanh nghiệp trong việc nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ để thoát khỏi “bẫy giá trị gia tăng thấp” (khi chi phí R&D của doanh nghiệp Việt Nam hiện chỉ chiếm khoảng 0.3% doanh thu trung bình, thấp hơn nhiều so với mức 2-5% ở các nước phát triển), việc ra đời một sàn giao dịch chuyên nghiệp là điều tất yếu.

Thực tế, Việt Nam đã có hơn 10 năm kinh nghiệm trong việc hình thành và vận hành hệ thống 22 cổng thông tin công nghệ địa phương, cùng việc tổ chức nhiều hoạt động kết nối cung - cầu công nghệ quy mô lớn như Techmart, Techconnect and Innovation, Techfest, thu hút hàng nghìn lượt kết nối và hàng trăm giao dịch mỗi năm – những nền tảng quan trọng đã đặt nền móng cho mô hình sàn giao dịch công nghệ hiện đại.

Sự ra đời của Sàn giao dịch KH&CN Việt Nam chính là “bàn tay nối dài” giữa nghiên cứu, sản xuất và thị trường. Trong Giai đoạn 1, Sàn đã tích hợp thông tin về 600 công nghệ chào bán dưới dạng thiết bị, máy móc; 50 nhu cầu tìm mua công nghệ; và 150 chuyên gia tư vấn, môi giới công nghệ sẵn sàng kết nối.

Sàn cung cấp chức năng hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trưng bày, giới thiệu công nghệ, thiết bị chào bán qua các gian hàng số, tạo môi trường thuận lợi cho các giao dịch ban đầu.

Để tiếp tục hoàn thiện và phát huy tối đa hiệu quả, trong Giai đoạn 2, Sàn giao dịch KH&CN Việt Nam sẽ tập trung phát triển thêm các tính năng quan trọng như: tương tác cung - cầu công nghệ trực tuyến, tư vấn và môi giới công nghệ chuyên sâu, công cụ thống kê số lượng và giá trị giao dịch (hướng tới mục tiêu đạt 1000 giao dịch với tổng giá trị 100 triệu USD trong 3 năm đầu tiên), cùng các dịch vụ tư vấn về tài chính, sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ.

Song song đó, việc phát triển, hoàn thiện và kết nối đến các cơ sở dữ liệu KH&CN, đổi mới sáng tạo quốc gia (bao gồm hàng chục nghìn kết quả nghiên cứu và sáng chế đã được đăng ký), cũng như kết hợp mô hình sàn trực tuyến và trực tiếp là những ưu tiên hàng đầu, tạo nên một hệ sinh thái giao dịch toàn diện.

Sàn giao dịch KH&CN Việt Nam được đầu tư và vận hành theo mô hình hợp tác công - tư. Nhà nước sẽ đầu tư cơ sở hạ tầng, nền tảng sàn trực tuyến, chia sẻ cơ sở dữ liệu KH&CN, đồng thời ban hành các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp mua bán công nghệ qua Sàn, đảm bảo an toàn, minh bạch và đồng bộ. Dự kiến, Sàn sẽ chính thức đi vào vận hành đầy đủ và hoàn thiện vào tháng 11/2025.

Sự kiện ra mắt Sàn giao dịch KH&CN Việt Nam không chỉ là một cột mốc về hạ tầng số mà còn là một động lực tăng trưởng mới, góp phần quan trọng vào quá trình hiện đại hóa thể chế KH&CN và chuyển dịch mô hình phát triển kinh tế theo chiều sâu của đất nước.

Đây là một bước tiến mang tính chiến lược, hứa hẹn mở ra nhiều cơ hội đột phá cho cộng đồng nghiên cứu, doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế Việt Nam, đưa khoa học công nghệ thực sự trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp và tài sản có giá trị.