Quỹ đầu tư quốc gia kích hoạt dòng vốn dài hạn cho nền kinh tế

Lấp đầy khoảng trống tài chính tạo bệ phóng vốn mồi chiến lược

Mô hình tăng trưởng kinh tế của Việt Nam sau gần 4 thập kỷ đổi mới đang đứng trước yêu cầu phải chuyển dịch mạnh mẽ sang dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi xanh và hệ thống hạ tầng hiện đại. Theo tính toán từ Bộ Tài chính, nhu cầu vốn cho các lĩnh vực chiến lược này trong những thập niên tới lên đến 38,5 triệu tỷ đồng. Đây là một con số khổng lồ, đặt ra bài toán hóc búa về việc huy động và phân bổ nguồn lực khi các kênh dẫn vốn truyền thống đang dần bộc lộ những giới hạn rõ nét.

Nhìn nhận về cấu trúc dòng vốn hiện tại, Chuyên gia kinh tế Cấn Văn Lực phân tích rằng tăng trưởng của Việt Nam lâu nay chủ yếu dựa vào bộ ba động lực là đầu tư công, tín dụng ngân hàng và dòng vốn FDI. Tuy nhiên, ngân sách nhà nước khó có thể gánh vác toàn bộ các siêu dự án như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam hay hạ tầng năng lượng thuộc Quy hoạch điện VIII.

Trong khi đó, hệ thống ngân hàng thương mại vốn dựa trên nguồn huy động ngắn hạn nên không phù hợp để tài trợ cho các dự án có vòng đời kéo dài hàng chục năm. Đối với dòng vốn ngoại, FDI tuy quan trọng nhưng không thể thay thế vai trò dẫn dắt các ngành kinh tế cốt lõi của nguồn vốn nội địa. Thực tế này cho thấy nền kinh tế đang thiếu vắng một định chế tài chính đủ tầm để tập trung và định hướng nguồn vốn dài hạn.

Trong bối cảnh đó, việc tái cơ cấu Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) tiến tới hình thành Quỹ đầu tư quốc gia theo tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị được xem là giải pháp hỗ trợ mang tính bước ngoặt.

Ông Nguyễn Chí Thành, Chủ tịch SCIC, nhấn mạnh Quỹ đầu tư quốc gia không đơn thuần quản lý vốn mà sẽ đóng vai trò nhà đầu tư dẫn dắt. Bằng cách thực hiện vai trò vốn mồi, định chế này sẽ thu hút các dòng vốn tư nhân trong và ngoài nước thông qua các hình thức đồng đầu tư và đối tác công tư (PPP). Điều này không chỉ giảm tải áp lực cho ngân sách mà còn giúp các địa phương khai thông dòng chảy tài chính cho các dự án hạ tầng trọng điểm có tính lan tỏa cao.

Bài học quản trị từ mô hình toàn cầu

Sự xuất hiện của Quỹ đầu tư quốc gia còn giúp giải quyết tình trạng lệch pha nghiêm trọng trên thị trường vốn, nơi tỷ lệ tăng trưởng tín dụng trên GDP đã chạm trần 140% và tốc độ huy động vốn chỉ bằng một nửa tốc độ tăng trưởng tín dụng. Bà Vương Thị Huyền, Tổng giám đốc Fast Capital, nhận định Quỹ đầu tư quốc gia sẽ là cơ chế tối ưu để thu hút các nguồn vốn dài hạn, có độ trễ lớn từ các quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm và các tổ chức tài chính phát triển quốc tế.

Tại các hội nghị tài chính quốc tế, các định chế lớn như ADB, MIGA hay các ngân hàng DBS, UOB đều khẳng định không thiếu vốn cho các dự án có tính khả thi thương mại, dòng tiền minh bạch và cơ chế phân bổ rủi ro rõ ràng. Thay vì tìm kiếm vốn cho từng dự án nhỏ lẻ, Quỹ sẽ xây dựng một danh mục đầu tư quốc gia đồng bộ để tiếp cận các dòng tài chính toàn cầu với chi phí thấp.

Bên cạnh đó, mô hình này mở ra cơ hội biến tài sản công thành nguồn lực phát triển thông qua chứng khoán hóa hoặc nhượng quyền khai thác hạ tầng, đồng thời cung cấp các mã cổ phiếu chất lượng quy mô lớn cho thị trường chứng khoán Việt Nam sau khi được nâng hạng lên thị trường mới nổi.

Nền tảng để xây dựng Quỹ hoàn toàn khả thi khi SCIC đã có 20 năm tích lũy. Lũy kế từ năm 2006, SCIC đạt lợi nhuận trước thuế hơn 114.500 tỷ đồng, nộp ngân sách hơn 103.400 tỷ đồng với ROE bình quân 13,3% mỗi năm, đồng thời sở hữu danh mục đầu tư có giá trị thị trường tương đương khoảng 8 tỷ USD. Những thương vụ tái cơ cấu và rót vốn kịp thời như khoản đầu tư 14.665 tỷ đồng vào Vietnam Airlines đã chứng minh năng lực tiệm cận chức năng của một quỹ chủ quyền.

Nhìn rộng ra thế giới, các quỹ đầu tư quốc gia hiện đang quản lý khối tài sản khổng lồ vượt 12.000 tỷ USD. Bài học từ Temasek của Singapore, cơ quan đang quản lý khoảng 434 tỷ SGD tài sản với tỷ suất sinh lời dài hạn 14 - 15% mỗi năm, là minh chứng điển hình.

Theo ông Nguyễn Bá Hùng, Chuyên gia kinh tế của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), giá trị cốt lõi của Temasek nằm ở phương thức vận hành hoàn toàn độc lập với bộ máy hành chính, tuân thủ kỷ luật thị trường nghiêm ngặt và lấy hiệu quả làm thước đo.

Quỹ đầu tư quốc gia của Việt Nam, với sự đồng hành xây dựng đề án của Ngân hàng Thế giới và ADB, được kỳ vọng không chỉ dừng lại ở mục tiêu sinh lời mà sẽ trở thành công cụ chiến lược chia sẻ rủi ro với khu vực tư nhân, kiến tạo các ngành công nghệ lõi và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trên trường quốc tế.