Dự án hạ tầng quy mô lớn đối mặt với nhiều rủi ro về tiến độ, chi phí, kỹ thuật và pháp lý. Nhận diện sớm, phân bổ trách nhiệm rõ ràng và chuẩn bị phương án xử lý từ đầu là yêu cầu để hạn chế thiệt hại và tranh chấp.
Nhận diện rủi ro ngay từ đầu
Các dự án cao tốc, đường sắt, sân bay, cảng biển, năng lượng và hạ tầng số có quy mô vốn lớn, thời gian thực hiện dài và yêu cầu kỹ thuật cao. Chỉ một sự cố cũng có thể kéo theo chi phí phát sinh và chậm tiến độ.
Theo thông tin tại tọa đàm “Quản trị rủi ro các dự án hạ tầng trong kỷ nguyên đầu tư công”, chậm tiến độ là rủi ro được chủ đầu tư quan tâm nhất. Các rủi ro tiếp theo gồm chi phí ngoài dự toán, thiên tai và thời tiết cực đoan, trách nhiệm với bên thứ ba, lỗi kỹ thuật và khuyết tật tiềm ẩn.
Trong giai đoạn 2021–2025, doanh thu bảo hiểm bắt buộc xây dựng đạt hơn 2.694 tỷ đồng, tiền bồi thường hơn 312 tỷ đồng. Ảnh: IT
Ở thực tế triển khai, thiên tai cực đoan như sạt lở, lũ quét có thể gây thiệt hại lớn. Rủi ro kỹ thuật cũng đáng lưu ý, nhất là với công trình ngầm. Bên cạnh đó là trách nhiệm với bên thứ ba khi rung chấn, sụt lún từ quá trình thi công ảnh hưởng đến công trình và người dân xung quanh.
Các rủi ro này cần được đưa vào phương án quản trị trước khi dự án triển khai. Chủ đầu tư phải xác định rủi ro có thể xảy ra, mức độ tác động và bên chịu trách nhiệm. Nhà thầu cũng phải xác định rõ nghĩa vụ kiểm soát kỹ thuật, tiến độ và an toàn.
Hợp đồng là công cụ quan trọng để phân bổ rủi ro. Các điều khoản cần làm rõ trách nhiệm của từng bên, cách xử lý sự kiện bất thường, cơ chế xác định chi phí phát sinh và yêu cầu về hồ sơ kỹ thuật. Phân bổ càng rõ, khả năng phát sinh tranh chấp càng giảm.
Bảo hiểm là một lớp bảo vệ tài chính khác. Trong giai đoạn 2021–2025, doanh thu bảo hiểm bắt buộc xây dựng đạt hơn 2.694 tỷ đồng, tiền bồi thường hơn 312 tỷ đồng. Riêng năm 2025, tiền bồi thường hơn 122 tỷ đồng, tương ứng tỷ lệ bồi thường 16,38%.
Tuy nhiên, bảo hiểm không thay thế quản trị rủi ro. Bảo hiểm xử lý một phần tổn thất tài chính sau khi sự cố xảy ra. Việc kiểm soát tiến độ, chất lượng, kỹ thuật và trách nhiệm hợp đồng vẫn thuộc về các bên tham gia dự án.
Quản trị hợp đồng để kiểm soát tranh chấp
Rủi ro pháp lý tăng lên khi dự án có yếu tố nước ngoài. Theo thông tin từ Đối thoại Trọng tài Việt Nam - Trung Quốc, năm 2025, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) thụ lý 532 vụ tranh chấp, trong đó 48,5% có yếu tố FDI hoặc nước ngoài. Xây dựng là lĩnh vực đứng thứ hai về tỷ trọng tranh chấp.
Các dự án xây dựng xuyên biên giới có nhiều bên tham gia, thời gian kéo dài và yêu cầu kỹ thuật phức tạp. Khác biệt về pháp luật, tập quán hợp đồng và cách quản trị dự án có thể tạo thêm bất đồng.
Các vấn đề thường phát sinh liên quan đến giá trị hợp đồng, tiến độ, hồ sơ kỹ thuật và chứng cứ. Việc áp dụng các mẫu hợp đồng quốc tế như FIDIC trong bối cảnh pháp luật Việt Nam cũng đòi hỏi các bên phải hiểu rõ nghĩa vụ và cơ chế phân bổ rủi ro.
Theo thông tin từ Đối thoại Trọng tài Việt Nam - Trung Quốc, năm 2025, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) thụ lý 532 vụ tranh chấp, trong đó 48,5% có yếu tố FDI hoặc nước ngoài. Ảnh: IT
Doanh nghiệp cần chuyển từ xử lý tranh chấp sang phòng ngừa tranh chấp. Việc này bắt đầu ngay từ khâu chuẩn bị hợp đồng. Các bên phải xác định rõ rủi ro, trách nhiệm, nghĩa vụ cung cấp hồ sơ và cơ chế xử lý khi có thay đổi hoặc sự cố.
Quản lý chứng cứ cũng cần được thực hiện xuyên suốt dự án. Hồ sơ kỹ thuật, tiến độ, nghiệm thu, thay đổi thiết kế, phát sinh chi phí và trao đổi giữa các bên phải được lưu trữ đầy đủ. Khi tranh chấp xảy ra, đây là cơ sở để xác định trách nhiệm và giá trị nghĩa vụ của từng bên.
Dispute Board/DAAB được đề cập như một cơ chế phòng ngừa và giải quyết tranh chấp, đặc biệt với các hợp đồng xây dựng sử dụng mẫu FIDIC. Cơ chế này cho phép các bên xử lý bất đồng trong quá trình thực hiện dự án, thay vì chờ tranh chấp kéo dài đến giai đoạn trọng tài.
Với dự án xuyên biên giới, cơ chế trọng tài cũng cần được xác định ngay trong hợp đồng. Doanh nghiệp cần lựa chọn cơ chế phù hợp, quy định rõ trách nhiệm và chuẩn bị năng lực pháp lý để xử lý các vấn đề phát sinh.
Quản trị rủi ro vì vậy phải bắt đầu trước khi dự án khởi công. Chủ đầu tư và nhà thầu cần xác định rủi ro, phân bổ trách nhiệm, kiểm soát hồ sơ và chuẩn bị phương án xử lý. Bảo hiểm giúp giảm tổn thất tài chính. Hợp đồng giúp xác định trách nhiệm. Cơ chế giải quyết tranh chấp giúp xử lý bất đồng khi các bên không đạt được thỏa thuận.
Với dự án hạ tầng quy mô lớn, kiểm soát rủi ro từ đầu sẽ giảm áp lực về chi phí, tiến độ và tranh chấp trong quá trình triển khai.
Vừa qua, tại Hà Nội, Cục Phòng vệ Thương mại, Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo “Tăng cường năng lực phòng vệ thương mại trong lĩnh vực công nghiệp tại Việt Nam” với sự tham gia của các chuyên gia, doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong nước.
Trong bối cảnh hệ thống tổ chức tín dụng (TCTD) ngày càng mở rộng quy mô và đa dạng hóa hoạt động, số lượng các vụ tranh chấp pháp lý liên quan đến tín dụng cũng tăng nhanh, đặt ra thách thức lớn cho ngành Ngân hàng và hệ thống Tòa án trong công tác xử lý.
Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Khái yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố xử lý dứt điểm tình trạng tranh chấp, lấn chiếm đất đai tại các công ty nông, lâm nghiệp.
Gần đây, những tranh chấp giữa khách hàng với các công ty bảo hiểm nhân thọ đang được dư luận đặc biệt quan tâm. Điều đáng nói, khi xảy ra tranh chấp, bên thường “thua” lại là khách hàng. Vậy đâu là nguyên nhân, do khách hàng hay do bên công ty kinh doanh bảo hiểm?
Theo LS. Cao Dăng Duy - Luật sư thành viên Rajah & Tann LCT Lawyers, tranh chấp hành chính là loại tranh chấp chiếm phần lớn trong các loại tranh chấp về thuế tại Việt Nam mà đối tượng trong quan hệ tranh chấp là người nộp thuế và cơ quan quản lý thuế.
(16).jpg)
.jpg)