Quan tâm thúc đẩy tiêu dùng xanh

Nhiều quyết sách thúc đẩy tiêu dùng xanh

Thời gian qua, Việt Nam đã ký kết nhiều văn bản liên quan đến các hoạt động sản xuất và tiêu dùng bền  vững, trong đó có tiêu dùng xanh như Tuyên ngôn quốc tế và Kế hoạch hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững (1999), các văn bản pháp luật liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả; Tuyên ngôn quốc tế về sản xuất sạch hơn (1999)... Các chương trình liên quan đến sản phẩm xanh, như: Chương trình cấp Nhãn sinh thái (Bộ Tài nguyên và Môi trường); Nhãn tiết kiệm năng lượng (Bộ Công Thương); Nhãn sinh thái cho ngành Du lịch cũng được triển khai....

Tiếp đó, Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020 tiếp tục khẳng định những yêu cầu cấp thiết của  việc chuyển đổi phương thức tiêu dùng theo hướng bền vững với mục đích bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu.

Thời gian gần đây, Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 – 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 của Việt Nam, tiêu dùng xanh được coi là nội dung quan trọng. Tăng trưởng xanh góp phần thúc đẩy nền kinh tế gắn với sự thịnh vượng, bền vững về môi trường, công bằng xã hội… trung hòa cac-bon và hạn chế sự gia tăng nhiệt độ trên toàn cầu.

Sau đại dịch COVID – 19, khảo sát trên nhiều người dùng được biết, người dân ưu tiên mua những thực phẩm Organic, BiOrganic, thực phẩm không biến đổi gen… bởi đó là những sản phẩm sử dụng phương pháp trồng trọt và chăn nuôi truyền thống không gây tác động tiêu cực đến môi trường và chất lượng sản phẩm. Nhược điểm của hình thức này chính là giá thành sản phẩm tăng cao nhưng người dùng vẫn chấp nhận và ý thức được vấn đề bảo  vệ môi trường sinh thái cũng như sức khỏe con người.

Những chủ trương, chính sách, chương trình hành động về tiêu dùng xanh cũng đã được phổ biến và phát triển ở nhiều nơi trên  cả nước, đạt được những kết quả tốt và thu hút một lượng lớn người dân tham gia.

Tháng 12/2021, PWC đã tiến hành Khảo sát Thói quen Tiêu dùng đã cho ra kết quả 9.370 đáp viên đang sinh sống tại 26 vùng lãnh thổ và quốc gia trong đó có Việt Nam đã quan tâm nhiều hơn về môi trường. Hơn 47% người tham gia khảo sát cho biết họ ưu tiên sử dụng các sản phẩm có thể tự phân hủy.

Trước đó, năm 2017, Công ty Nielsen Việt Nam đã công bố tại Hội thảo “Chiến lược thương hiệu gắn với phát triển xanh” do Cục Xúc tiến Thương mại - Bộ Công Thương tổ chức cho thấy, người tiêu dùng Việt Nam dành nhiều sự quan tâm tới các sản phẩm “xanh” – “sạch”. Theo công bố, có đến 86% người tiêu dùng Việt sẵn sàng chi trả cao hơn chấp nhận chi trả nhiều hơn để sử dụng các sản phẩm của các thương hiệu làm được điều đó. Các doanh nghiệp, thương hiệu cam kết có trách nhiệm với môi trường cũng là một yếu tố tác động đến quyết định mua hàng của 62% người tiều dùng. 80% người tiêu dùng Việt quan tâm và lo ngại về các tác hại lâu dài của các nguyên liệu nhân tạo.

Tại Việt Nam, nhiều siêu thị lớn đã có những hành động cụ thể như giảm thiểu sử dụng túi nilon, khuyến khích dùng túi sử dụng nhiều lần, thay thế rác thải nhựng bằng các nguyên liệu thân thiện như: dùng lá chuối gói rau củ, thực phẩm hoặc sản xuất các sản phẩm bao bì thân thiện với môi trường, tặng túi tái sử dụng cho người tiêu dùng,…

Đối với các mặt hàng trà sữa, cà phê, các ống hút nhựa được thay thế bằng ống hút tre hoặc inox; sử dụng túi giấy thay túi nylon; hạn chế sử dụng các loại nước đóng chai khó phân hủy… Các chiến dịch đổi vỏ nhữa lấy cây xanh cũng trở nên rầm rộ và được hưởng ứng đông đảo.

Các hãng hàng không như Vietjet, Bamboo  cũng có những hoạt động thiết thực sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường trên các chuyến bay…

Sự thay đổi về xu hướng tiêu dùng xanh kéo theo sự phát triển mở rộng của các chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch như Sói Biển, Bác Tôm, Home Food, Hano Farm,… nhằm đáp ứng nhu cầu mua sản phẩm sạch, rõ nguồn gốc của người dân. Vinamilk đã phát triển một chuỗi các trang trại xanh, hay Vinamit đã “biến” các sản phẩm nông sản Việt Nam thành những sản phẩm xanh, sạch, an toàn để xuất khẩu hoặc tiêu dùng trong nước.

Đâu là giải pháp căn cơ?

Tiêu dùng xanh mang lại nhiều lợi ích cho môi trường, người tiêu dùng và nhà đầu tư nhưng để sản phẩm xanh thay thế hoàn toàn trên thị trường lại là một câu chuyện nhiều khó khăn và trở ngại đặc biệt là đối với Việt Nam.

Nguyên nhân là phía doanh nghiệp vẫn còn hạn chế về ý thức trách nhiệm hơn nữa đối với việc bảo vệ môi trường, chưa giải quyết vấn đề mâu thuẫn giữa lợi nhuận và tăng trưởng xanh. Cùng với đó, chuyển giao những công nghệ tiên tiến hiện mới về tăng trưởng xanh trên thế giới đại áp dụng vào sản xuất còn gặp nhiều khó khăn về nguồn lực, trình độ, chi phí đầu tư…  Tình trạng hàng giả, hàng nhía, hàng kém chất lượng vẫn chưa được kiểm soát chặt chẽ.

Cùng với đó, chính sách hỗ trợ phát triển xanh còn thiếu và chưa sát thực tế để thúc đẩy tạo động lực sản xuất, dịch vụ xanh cho các doanh nghiệp. Cơ chế chính sách khuyến khích còn bộc lộ nhiều mặt bất cập, không thu hút được các doanh nghiệp thay đổi dây chuyền công nghệ để tạo được sự chuyển biến đáng kể về mặt kỹ thuật. Nguồn kinh phí từ Nhà nước hỗ trợ cho các doanh nghiệp xanh còn ít, các quy định hộ trợ thường tập chung  cho khâu sản xuất, chưa hướng mạnh tới người tiêu dùng.

Ngoài ra, nhận thức của người tiêu dùng ở các khu vực nông thôn còn nhiều hạn chế trong việc bảo vệ môi trường khi tiêu dùng hàng hóa, hay hiểu biết của họ về tiêu dùng xanh. Gần 72% người được hỏi đã nghe nói tới nhưng không hiểu rõ thế nào là sản phẩm hàng hóa thân thiện với môi trường. Thêm nữa, thu nhập bình quân của đa số người tiêu dùng Việt Nam ở mức trung bình và thấp. Một sản phẩm xanh – sạch được sản xuất ra thường  có chi phí  cao hơn từ 20 – 40% so với loại hàng hóa tương tự làm giảm tính cạnh trên trên thị trường. Mặt khác, khi không quản lý được chất lượng của sản phẩm xanh khiến khách hàng dần mât niềm tin với tiêu dùng xanh.

Các chuyên gia cho rằng, để thúc đẩy tiêu dùng xanh cần tập trung nhiều mặt của xã hội để giải quyết các vấn đề liên quan. Cụ thể, hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ: Các khung pháp lý, chính sách về tiêu dùng danh cần được xây dựng và hoàn thiện, đảm báo tính thống nhất, đồng bộ và minh bạch. Nhà nước cần xác định các ngành/lĩnh vực trọng điểm, là điểm mạnh của Việt Nam để phát triển tiêu dùng xanh.

Đồng thời, Chính phủ cần đưa ra các chính sách khuyến khích sản xuất sản phẩm, dịch vụ xanh, phát triển các ngành nghề áp dụng công nghệ sạch, ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo, tiết kiệm và hiệu quả. Tăng cường đào tạo chuyên môn hỗ trợ các doanh nghiệp trong quản lý, chuyển giao kỹ thuật, công nghệ giảm thiểu phát thải khí nhà kính…  Nhân rộng các mô hình doanh nghiệp xanh thành công, mở rộng các dự án hàng hóa thân thiện với môi trường.

Công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao ý thức của người dân và doanh nghiệp về vai trò, ý nghĩa của tiêu dùng xanh và tăng trưởng xanh cần được tổ chức thường xuyên và liên tục. Những chính sách nhấn mạnh  vào lợi ích cá nhân của người tiêu dùng cần được phổ biến rộng rãi trên ác kênh mạng xã hội để người tiêu dùng nhận thức rõ hơn về lợi ích của sản phẩm xanh đối với sức khỏe của bản thân và bảo  vệ môi trường. Phổ biến các mô hình, kinh nghiệm tốt và hành động thiết thực về lối sống, tiêu dùng xanh, hài hòa với thiên nhiên, gắn kết với việc bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống, gắn với Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”.

Hiệp hội Bán lẻ và Siêu thị, Hội Bảo vệ người tiêu dùng phải làm đầu mối vận động các đơn vị hội viên nâng cao tỷ trọng hàng Việt Nam tại các trung tâm và siêu thị, kết hợp với các biện pháp quảng cáo, khuyến mại chân thực. Trong cuộc vận động này, cả Chính phủ, người dân và cộng đồng doanh nghiệp đều có trách nhiệm.

Về phía các doanh nghiệp: nâng cao ý thức bảo  vệ môi trường, cân bằng lợi nhuận  và tăng trưởng xanh. Các doanh nghiệp chấp hành đúng các quy định, tiêu  chuẩn về sản phẩm xanh, cải tiến kỹ thuật và quy trình sản xuất, sử dụng nguồn năng lượng sạch, năng lượng tái tạo để tiết kiệm tài nguyên, ưu tiên sử dụng các nguyên vật liệu thân thiện với môi trường, xử lý được vấn đề rác thải ra môi trường. Vấn đề sức khỏe của người tiêu dùng cần trở thành mục tiêu, sứ mệnh của các doanh nghiệp khi phát tạo ra các sản phẩm xanh.