Làn sóng “nghỉ hưu” và bài toán pin thải
Khoảng 5-7 năm trước, thị trường xe điện bắt đầu bùng nổ. Đến nay, thị trường
xe điện toàn cầu đã bước sang một giai đoạn mới. Không
còn là những dự báo xa vời, làn sóng thay thế pin từ các dòng xe đời đầu đã chính thức bắt đầu.
Theo quy ước quốc tế, khi pin xe điện chỉ còn giữ được 70-80% dung lượng so
với ban đầu, nó được coi là "hết đời" đối với xe. Một bộ pin xe
điện trung bình chứa hàng chục kg lithium, cobalt, niken và mangan. Nếu bị thải
bỏ bừa bãi, đây sẽ là "món nợ" khổng lồ cho hệ sinh thái bởi các kim
loại nặng và chất điện giải có thể gây ô nhiễm nguồn nước và đất trong hàng thế
kỷ.
Điều này cho thấy một thực tế nếu không có chiến lược bài bản, pin thải sẽ
là “quả bom” chứa kim loại nặng và chất điện phân độc hại, gây ô nhiễm đất và
nguồn nước nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu nhìn nhận đúng, đó là một "mỏ
vàng" đang bị bỏ quên. Việc khai thác nguyên liệu từ pin cũ tốn ít năng lượng
hơn đáng kể so với đào mỏ tự nhiên, đồng thời giúp các quốc gia giảm bớt sự phụ
thuộc vào chuỗi cung ứng khoáng sản đang ngày càng khan hiếm.
Cơ hội tỷ đô từ “mỏ vàng”
Tại sao pin cũ lại có giá trị? Bởi vì bên trong mỗi khối pin lithium-ion có
chứa các kim loại quý hiếm như Lithium, Cobalt, Niken và Mangan. Việc khai thác
các kim loại này từ quặng nguyên khai ngày càng tốn kém và gây tác động xấu đến
môi trường.
Tại Trung Quốc, chính phủ đã ban hành hơn 22 bộ tiêu chuẩn quốc gia về tái
chế. Tỷ lệ thu hồi niken và cobalt tại đây đã chạm ngưỡng kỷ lục khoảng hơn 99%,
biến rác thải thành nguồn tài nguyên tái tạo gần như hoàn hảo.
Việc này đã cho thấy, việc xây dựng chuỗi giá trị kinh tế tuần hoàn cho pin
không chỉ là "tốt cho môi trường" mà đã trở thành con đường bắt buộc
để đảm bảo nguồn cung nguyên liệu và lợi thế cạnh tranh cho các quốc gia.
Chính vì vậy, một cuộc đua giành "mỏ vàng" này đang nóng lên từng
ngày trên phạm vi toàn cầu.
Việt Nam - kẻ đi sau bắt nhịp xu thế
Tại Việt Nam, thị trường xe điện đang phát triển nóng nhờ sự dẫn dắt của
VinFast cùng sự nhập khẩu của các thương hiệu khác. Dù số lượng pin thải chưa
nhiều, nhưng nhiều doanh nghiệp đã tính đến chuyện "trải thảm" từ sớm.
Cái bắt tay giữa những nhà đầu tư: VinFast đã ký kết hợp tác chiến lược với
Li-Cycle để xây dựng hệ thống thu gom và tái chế pin tại Việt Nam. Điều này đảm
bảo rằng mỗi viên pin bán ra đều có một "vòng đời khép kín".
Sự trỗi dậy của các Startup: Các nhóm nghiên cứu từ các đại học lớn như
VinUni hay Bách Khoa đang phát triển AI giúp đánh giá tình trạng pin cũ. Thay
vì tái chế ngay, pin xe điện sau khi giảm hiệu suất xuống 70-80% sẽ được
"tái sinh" lần thứ hai.
Dù vậy, thách thức với các doanh nghiệp trong nước là rất lớn, từ bài toán
vốn đầu tư công nghệ, quy trình thu gom đến chính sách pháp lý còn chưa đồng bộ.
Tái chế pin không chỉ là câu chuyện bảo vệ môi trường, đó là an ninh nguyên
liệu. Trong bối cảnh giá lithium và cobalt biến động không ngừng, quốc gia nào
làm chủ được công nghệ tái chế, quốc gia đó sẽ nắm giữ "chìa khóa" của
nền kinh tế xanh.
Thay vì lo sợ về một "món nợ môi trường", hãy nhìn những khối pin
cũ như một cơ hội để Việt Nam thiết lập một nền kinh tế tuần hoàn thực thụ. Cuộc
đua này chỉ mới bắt đầu, và phần thắng sẽ thuộc về những startup dám dấn thân
vào công nghệ khó nhưng đầy hứa hẹn này.
