Phú Thọ tăng tốc xuất khẩu, bài toán nằm ở chuỗi cung ứng

Điện tử kéo mạnh kim ngạch xuất khẩu

Sản xuất công nghiệp và hoạt động xuất nhập khẩu đang trở thành động lực quan trọng của kinh tế Phú Thọ. Trong 8 tháng đầu năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 21,8% so với cùng kỳ. Thu ngân sách Nhà nước ước đạt hơn 43,5 nghìn tỷ đồng, tăng 9,8%.

Toàn tỉnh có gần 900 doanh nghiệp tham gia xuất nhập khẩu. Kim ngạch xuất khẩu đạt 37,3 tỷ USD, tăng 61,35% và hoàn thành 94% kế hoạch năm. Kim ngạch nhập khẩu đạt 52 tỷ USD, đưa tổng kim ngạch xuất nhập khẩu lên 89,3 tỷ USD. Cán cân thương mại đang nhập siêu khoảng 14,7 tỷ USD.

Cơ cấu nhập khẩu cho thấy phần lớn dòng vốn nhập khẩu đang phục vụ sản xuất. Máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên vật liệu chiếm 92,1% tổng kim ngạch nhập khẩu. Điều này phản ánh nhu cầu đầu vào lớn của các ngành sản xuất xuất khẩu, đồng thời cho thấy mức độ phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung bên ngoài.

Ở chiều xuất khẩu, điện tử, máy tính, điện thoại và linh kiện chiếm tới 80,3% tổng kim ngạch. Dệt may, da giày và túi xách chiếm khoảng 5%; máy móc, thiết bị và phương tiện vận tải chiếm 1,2%; nhựa, cao su chiếm 1%; gỗ, giấy và kim loại cùng chiếm 0,4%. Các nhóm hàng khác chiếm khoảng 11,7%.

Cơ cấu này giúp Phú Thọ nhanh chóng mở rộng quy mô xuất khẩu, nhưng cũng tạo ra một điểm cần xử lý: tăng trưởng đang phụ thuộc lớn vào một ngành hàng và một nhóm doanh nghiệp có năng lực sản xuất công nghiệp cao.

Thị trường xuất khẩu cũng tập trung khá rõ. Hoa Kỳ chiếm 35,5%, Hàn Quốc 22,2% và Nhật Bản 18,4%. Ba thị trường này chiếm tổng cộng 76,1% kim ngạch xuất khẩu của tỉnh.

Mô hình này tạo thuận lợi khi doanh nghiệp có các đơn hàng lớn và thị trường ổn định. Ngược lại, khi chính sách thương mại, tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu môi trường hoặc chuỗi cung ứng thay đổi, tác động có thể lan nhanh đến hoạt động sản xuất trong tỉnh.

Bài toán của Phú Thọ vì vậy không dừng ở việc tăng thêm kim ngạch. Tỉnh cần tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng thị trường, đồng thời nâng khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Từ tăng kim ngạch sang tăng giá trị nội địa

Yêu cầu trước mắt là bảo đảm hoạt động sản xuất không bị gián đoạn. Doanh nghiệp cần được hỗ trợ xử lý các vướng mắc về thủ tục hành chính, mặt bằng, hạ tầng, lao động, điện, nước, logistics và nguồn vốn.

Việc nắm bắt tình hình đơn hàng, nhu cầu nguyên vật liệu và kế hoạch xuất khẩu cũng cần được thực hiện thường xuyên. Khi doanh nghiệp thiếu một mắt xích đầu vào, tiến độ sản xuất và giao hàng có thể bị ảnh hưởng trực tiếp.

Về thị trường, Phú Thọ cần khuyến khích doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào một số đối tác lớn và chủ động khai thác các thị trường mới. Các hiệp định thương mại tự do tạo thêm điều kiện tiếp cận thị trường, nhưng doanh nghiệp phải đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và tiêu chuẩn môi trường của từng thị trường.

Đây cũng là lý do đổi mới công nghệ cần được đặt song song với mở rộng xuất khẩu. Tự động hóa, chuyển đổi số và nâng cao năng suất giúp doanh nghiệp giảm tiêu hao nguyên vật liệu, kiểm soát chất lượng và nâng khả năng đáp ứng các đơn hàng có yêu cầu cao.

Quan trọng hơn, Phú Thọ cần phát triển công nghiệp hỗ trợ để giảm phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu. Với cơ cấu nhập khẩu hiện tại, đây là khâu có tác động trực tiếp đến khả năng nâng giá trị tạo ra trong tỉnh.

Hướng đi được đặt ra là thu hút các dự án sản xuất linh kiện, phụ tùng và nguyên vật liệu phục vụ điện tử, ô tô, cơ khí, dệt may, da giày. Cùng với thu hút đầu tư, tỉnh cần tạo cơ chế kết nối giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước.

Doanh nghiệp nội địa muốn tham gia chuỗi cung ứng phải nâng năng lực quản trị, công nghệ và chất lượng sản phẩm. Khi đáp ứng được yêu cầu của các tập đoàn lớn, doanh nghiệp trong tỉnh có thể tham gia sâu hơn vào mạng lưới cung ứng thay vì chỉ cung cấp các sản phẩm có giá trị gia tăng thấp.

Về dài hạn, mục tiêu cần hướng tới là chuyển từ gia công, lắp ráp sang các khâu tạo giá trị cao hơn như thiết kế, nghiên cứu và phát triển (R&D), quản trị chuỗi cung ứng và xây dựng thương hiệu.

Đây cũng là cách để xử lý bài toán nhập siêu. Khi doanh nghiệp trong tỉnh sản xuất được nhiều linh kiện, nguyên liệu và dịch vụ đầu vào hơn, tỷ lệ giá trị nội địa trong sản phẩm xuất khẩu sẽ tăng. Khi đó, tăng trưởng xuất khẩu sẽ tạo tác động lan tỏa lớn hơn đến khu vực doanh nghiệp trong nước.

Với kết quả 8 tháng, Phú Thọ đang có nền tảng tốt để hoàn thành kế hoạch xuất khẩu năm 2026. Tuy nhiên, chặng đường tiếp theo đòi hỏi một bước chuyển về chất: từ tăng nhanh kim ngạch sang nâng chất lượng tăng trưởng, từ mở rộng sản xuất sang xây dựng chuỗi cung ứng và từ phụ thuộc đầu vào nhập khẩu sang tăng năng lực cung ứng tại chỗ.

Nếu xử lý được các điểm nghẽn này, tăng trưởng xuất khẩu sẽ tạo thêm dư địa cho công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp nội địa và giá trị sản xuất trong tỉnh.