Phát triển kinh tế tuần hoàn để có nền kinh tế xanh 

Ngày 29/7/2022, Thời báo Tài chính Việt Nam phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn “Phát triển kinh tế xanh vùng Đông Nam Bộ: Kết nối đầu tư – Hỗ trợ phục hồi và phát triển”. Diễn đàn có sự tham dự của Lãnh đạo UBND các tỉnh, thành phố, sở, ngành cùng các chuyên gia kinh tế hàng đầu tại TP. HCM và Vùng Đông Nam Bộ.

Theo các chuyên gia kinh tế, việc chuyển hướng sang kinh tế xanh và tăng trưởng xanh không chỉ là lựa chọn tất yếu mà còn là cơ hội để trở thành quốc gia tiên phong trong khu vực, bắt kịp xu thế phát triển của thế giới. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển kinh tế xanh, tăng trưởng xanh, Việt Nam còn nhiều việc phải làm để thúc đẩy sử dụng năng lượng hiệu quả, tiết kiệm, bởi kinh tế xanh không chỉ đặt ra mục tiêu phát triển kinh tế mà còn quan tâm nhiều tới hạnh phúc của con người, công bằng xã hội và các vấn đề môi trường, sinh thái.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Phạm Thu Phong, Tổng Biên tập Thời báo Tài chính Việt Nam nhấn mạnh, chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021- 2030, tầm nhìn 2050 được Chính phủ ban hành là chiến lược quốc gia đầu tiên, toàn diện về phát triển kinh tế xanh ở Việt Nam, đồng thời thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong thực hiện phát triển bền vững, với nhiều hành động thiết thực và cụ thể. 

Tăng trưởng xanh đã trở thành xu thế tất yếu, là một hướng tiếp cận mới trong tăng trưởng kinh tế nhằm đạt được thịnh vượng toàn diện cho các quốc gia. Trong đó, Đông Nam Bộ là vùng kinh tế động lực quan trọng của cả nước. Việc thúc đẩy phát triển vùng Đông Nam Bộ và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam góp phần quan trọng vào xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, chủ động hội nhập thực chất, hiệu quả của đất nước ta.

Tại Diễn đàn, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia cho rằng có 4 lý do cần phục hồi xanh, thứ nhất việc phục hồi xanh có mối quan hệ tương quan chặt chẽ giữa môi trường và sức khỏe; Thứ hai, Việt Nam thuộc 5 quốc gia chịu ảnh hưởng lớn bởi biến đổi khí hậu và thay đổi hệ sinh thái sinh học; Thứ ba là hiệu quả kinh tế - xã hội cao hơn nhiều bởi cứ 1 triệu USD đầu tư vào năng lượng tái tạo giúp tăng thêm ít nhất 5 việc làm so với đầu tư năng lượng hóa thạch; Cuối cùng là tăng năng lực cạnh tranh, hấp dẫn đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Đề cập đến cơ hội và thách thức tài chính xanh tại Việt Nam, TS. Cấn Văn Lực nhìn nhận, đối với cơ hội: Hành lang pháp lý cho tín dụng và cổ phiếu, trái phiếu xanh dần được hoàn thiện; Định hướng và chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam đòi hỏi nguồn vốn quan trọng từ tín dụng, chứng khoán xanh. Cam kết COP26 (Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc lần thứ 26) đòi hỏi Việt Nam đầu tư cho nhiều lĩnh vực như năng lượng tái tạo, quản lý chất thải, nông nghiệp xanh, vận tải các-bon thấp, quản lý nước, ứng phó biến đổi khí hậu…

Về thách thức, theo TS. Cấn Văn Lực, tài chính xanh dù đã được triển khai tại Việt Nam được gần 10 năm, nhưng quy mô vẫn còn nhỏ, triển khai tín dụng xanh còn nhiều vướng mắc. Theo Ngân hàng Nhà nước (NHNN), mới có 67 tổ chức tín dụng (TCTD) triển khai ngân hàng xanh, tín dụng xanh; 9 TCTD có thiết lập các hỗ trợ, ưu đãi cho các khoản tín dụng xanh (thường là về lãi suất); 11 TCTD có quy trình thẩm định riêng đối với các khoản cấp tín dụng xanh.

Ngoài ra, ông Lực cho biết thêm, nguồn tài chính cho tín dụng xanh dựa nhiều vào các chương trình, dự án có nguồn tài trợ quốc tế, không dồi dào và đi kèm những điều kiện khắt khe, hay trái phiếu xanh: lượng phát hành ít, việc tuân thủ các nguyên tắc phát hành trái phiếu xanh cũng không được tốt, mới đạt 2/4 yêu cầu, cũng như chưa tham gia Sáng kiến thị trường chứng khoán bền vững toàn cầu (SSE). 

Đề cập những tồn tại đối với tín dụng cho tăng trưởng xanh, PGS. TS. Phạm Tiến Đạt, Hiệu trưởng trường Đại học Tài chính Marketing cho rằng, tăng trưởng tín dụng xanh tại Việt Nam vẫn chưa được bền vững. Hiện nay, các dòng tín dụng xanh phần lớn vẫn dựa trên các chương trình và dự án có tài trợ quốc tế. Nguồn tài chính cho tín dụng xanh chủ yếu là từ Quỹ ủy thác tín dụng xanh (GCTF 3 ), IFC. 

Theo PGS. TS. Phạm Tiến Đạt, một tồn tại nữa là động lực của tăng trưởng tín dụng xanh tại Việt Nam giai đoạn 2015-nay chủ yếu đến từ định hướng chính sách của NHNN hơn là nhu cầu phát triển của các Ngân hàng Thương mại (NHTM).

Ngoài ra, tuy NHNN đã phối hợp cùng Công ty tài chính quốc tế (IFC) xây dựng được hệ thống Sổ tay đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đối với một số ngành như nông nghiệp, hóa chất, xây dựng cơ sở hạ tầng… Nhưng các tài liệu này vẫn chỉ mang tính tham khảo, khuyến khích, chưa mang tính bắt buộc phải áp dụng khi đánh giá, thẩm định các dự án.

Có mặt tại diễn đàn PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Viện nghiên cứu Kinh tế Tuần hoàn, Đại học Quốc gia TP. HCM cho rằng, thách thức lớn nhất của Khu vực Đông Nam Bộ, trong đó, đối với doanh nghiệp sẽ ảnh hưởng theo từng khía cạnh, về vốn hoặc thể chế, tuy nhiên riêng khu vực vùng phần lớn ảnh hưởng là do thể chế. Do đó, luật kinh tế tuần hoàn cần có thể chế cụ thể, đặc biệt giải quyết được bài toán liên ngành, nếu như không kết nối được các bộ, ngành với doanh nghiệp thì việc phát triển kinh tế xanh rất khó để thực hiện.

Thảo luận tại diễn đàn, các chuyên gia đều thống nhất và cho rằng việc chuyển hướng sang kinh tế xanh và tăng trưởng xanh không chỉ là lựa chọn tất yếu mà còn là cơ hội để trở thành quốc gia tiên phong trong khu vực, bắt kịp xu thế phát triển của thế giới. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển kinh tế xanh, tăng trưởng xanh, Việt Nam còn nhiều việc phải làm để thúc đẩy sử dụng năng lượng hiệu quả, tiết kiệm, hiệu quả, bởi kinh tế xanh không chỉ đặt ra mục tiêu phát triển kinh tế mà còn quan tâm nhiều tới hạnh phúc của con người, công bằng xã hội và các vấn đề môi trường, sinh thái. Đồng thời, để có một nên kinh tế xanh thì việc không thể tách rời đó là phát triển kinh tế tuần hoàn.