Phát huy giá trị Di tích Khởi nghĩa Bà Triệu

Tăng cường quản lý, bảo vệ di tích

Di tích lịch sử - danh lam thắng cảnh quốc gia Địa điểm Khởi nghĩa Bà Triệu là một trong những di tích có giá trị đặc biệt quan trọng của tỉnh Thanh Hóa, gắn với cuộc khởi nghĩa oanh liệt của Anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh vào năm 248. Trải qua nhiều thế kỷ, nơi đây không chỉ là không gian văn hóa - tâm linh thiêng liêng mà còn là biểu tượng sinh động của tinh thần yêu nước, ý chí quật cường chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam.

Những năm gần đây, trước yêu cầu bảo tồn di sản gắn với phát triển kinh tế - xã hội, tỉnh Thanh Hóa đã dành sự quan tâm đặc biệt đối với công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích. Ngày 8/1/2026, đoàn công tác của tỉnh Thanh Hoá do Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Doãn Anh dẫn đầu đã trực tiếp kiểm tra thực tế tại Di tích lịch sử - danh lam thắng cảnh quốc gia Địa điểm Khởi nghĩa Bà Triệu.

Di tích Địa điểm Khởi nghĩa Bà Triệu được xếp hạng di tích lịch sử - danh lam thắng cảnh quốc gia từ năm 2009, bao gồm ba khu vực trọng điểm là Núi Nưa, Đền Nưa và Am Tiên, nằm trên địa bàn các xã, thị trấn thuộc huyện Triệu Sơn và các vùng giáp ranh. Đây là quần thể di tích vừa mang giá trị lịch sử - văn hóa sâu sắc, vừa có cảnh quan tự nhiên đặc trưng, có tiềm năng lớn để phát triển du lịch văn hóa - tâm linh.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy công tác quản lý di tích trong một thời gian dài còn bộc lộ không ít hạn chế. Một số khu vực trong phạm vi bảo vệ di tích xảy ra tình trạng xây dựng trái phép, lấn chiếm đất đai, vi phạm cảnh quan; việc quản lý nguồn thu, tài sản công chưa thật sự chặt chẽ. Những tồn tại này không chỉ ảnh hưởng đến giá trị nguyên gốc của di tích mà còn gây dư luận không tốt trong xã hội.

Trước thực trạng đó, tỉnh Thanh Hóa đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm chấn chỉnh, lập lại trật tự trong công tác quản lý di tích. UBND tỉnh ban hành kế hoạch tăng cường quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị Di tích lịch sử - danh lam thắng cảnh quốc gia Địa điểm Khởi nghĩa Bà Triệu; đồng thời thành lập tổ công tác liên ngành để rà soát toàn diện, xử lý dứt điểm các vi phạm, bảo đảm việc quản lý di tích tuân thủ đúng quy định của Luật Di sản văn hóa và các quy định pháp luật liên quan.

Cùng với đó, tỉnh đã quyết định tạm dừng một số hoạt động khai thác, đón khách tại di tích, trong đó có việc đóng cửa tạm thời khu vực Am Tiên để phục vụ công tác rà soát, sắp xếp lại không gian, bảo đảm an toàn, trật tự và giữ gìn sự tôn nghiêm của di tích. Đây được xem là giải pháp cần thiết trong giai đoạn hiện nay nhằm bảo vệ lâu dài các giá trị lịch sử - văn hóa và cảnh quan tự nhiên của khu di tích.

Gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch bền vững

Một trong những nội dung quan trọng được lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa đặc biệt nhấn mạnh là việc triển khai Quy hoạch bảo tồn, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị Di tích lịch sử - danh lam thắng cảnh quốc gia Địa điểm Khởi nghĩa Bà Triệu giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2045. Quy hoạch này đã được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 5158/QĐ-UBND ngày 27/12/2024, với tổng diện tích quy hoạch hơn 1.087 ha, bao trùm nhiều khu vực trên địa bàn.

Theo định hướng quy hoạch, mục tiêu xuyên suốt là bảo tồn nguyên trạng các yếu tố gốc cấu thành di tích; đồng thời đầu tư tu bổ, tôn tạo có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với giá trị lịch sử - văn hóa và cảnh quan tự nhiên. Trên cơ sở đó, từng bước phát huy giá trị di tích theo hướng bền vững, gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch văn hóa - tâm linh, du lịch sinh thái, tạo sinh kế cho người dân địa phương.

Quy hoạch cũng xác định rõ các nhóm dự án ưu tiên, bao gồm: tu bổ, tôn tạo các công trình di tích; chỉnh trang cảnh quan; xây dựng hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng dịch vụ phục vụ khách tham quan; đẩy mạnh công tác nghiên cứu, sưu tầm, trưng bày, giới thiệu giá trị lịch sử của cuộc khởi nghĩa Bà Triệu. Tổng mức đầu tư dự kiến cho toàn bộ quy hoạch lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng, huy động từ nhiều nguồn vốn hợp pháp.

Đại diện lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa khẳng định, việc bảo vệ và phát huy giá trị Di tích lịch sử - danh lam thắng cảnh quốc gia Địa điểm Khởi nghĩa Bà Triệu không chỉ là trách nhiệm đối với lịch sử và các thế hệ cha ông, mà còn là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển văn hóa và du lịch của tỉnh. Công tác quản lý di tích phải được thực hiện nghiêm túc, bài bản, tránh tư duy khai thác ngắn hạn, thương mại hóa không phù hợp với tính chất lịch sử - tâm linh của di tích.

Trong thời gian tới, tỉnh Thanh Hóa yêu cầu các sở, ngành và địa phương liên quan tiếp tục phối hợp chặt chẽ, nâng cao trách nhiệm trong quản lý, bảo vệ di tích; tăng cường tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân và du khách về giá trị lịch sử, văn hóa của Địa điểm Khởi nghĩa Bà Triệu. Qua đó, từng bước đưa di tích trở thành điểm đến tiêu biểu trong hệ thống di sản văn hóa của tỉnh, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.