PCI 2025: Chuyển trọng tâm cải cách để khơi thông nguồn lực doanh nghiệp

Thay đổi này không chỉ giảm áp lực “chạy đua thứ hạng” mà còn hướng các địa phương tập trung giải quyết những vấn đề cốt lõi của môi trường kinh doanh, tạo nền tảng cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững.

Từ cuộc đua thứ hạng sang đánh giá chất lượng điều hành

Trong nhiều năm, bảng xếp hạng PCI luôn tạo áp lực lớn đối với chính quyền các tỉnh, thành phố. Tuy nhiên, việc quá chú trọng vị trí đôi khi khiến nhiều địa phương tập trung cải thiện các chỉ số mang tính hình thức thay vì giải quyết thực chất khó khăn của doanh nghiệp.

Năm 2025, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) thay đổi toàn diện phương thức công bố kết quả PCI. Thay vì xếp hạng tuần tự từ cao xuống thấp, các địa phương được phân nhóm theo chất lượng điều hành. Báo cáo cũng không công bố chi tiết điểm số cấu thành vị trí của từng tỉnh, thành.

Theo cách đánh giá mới, nhóm có chất lượng điều hành “Tốt” – mức cao nhất trong năm nay do chưa có địa phương đạt mức “Rất tốt” – gồm 5 địa phương: Quảng Ninh, Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng và Phú Thọ. Đây là những nơi có kết quả đồng đều trong việc giảm chi phí tuân thủ, nâng cao tính minh bạch, cải thiện môi trường cạnh tranh và phát huy tính chủ động của bộ máy điều hành.

Việc chuyển sang phân nhóm được xem là bước điều chỉnh mang tính triết lý của “PCI phiên bản 2.0”. Thay vì xem thành công là vị trí trên bảng xếp hạng, PCI hướng các địa phương tập trung vào năng lực chuyển hóa thể chế thành lợi thế cạnh tranh thực chất, tạo môi trường ổn định cho doanh nghiệp đầu tư dài hạn.

Sự thay đổi này cũng buộc các tỉnh, thành phải xây dựng chiến lược cải cách dài hạn hơn. Những địa phương từng duy trì vị trí cao nhiều năm không thể chỉ dựa vào một vài chỉ số nổi bật mà cần cải thiện đồng đều toàn bộ chất lượng điều hành để đáp ứng tiêu chuẩn mới trong giai đoạn 2026–2030.

Điểm nghẽn thực thi và áp lực của khu vực tư nhân

Song song với khảo sát PCI, Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 cho thấy bức tranh khá trầm lắng của cộng đồng doanh nghiệp. Phần lớn doanh nghiệp đang hoạt động trong điều kiện biên lợi nhuận mỏng và tâm lý đầu tư thận trọng.

Có tới 46,9% doanh nghiệp cho biết chỉ “lãi chút ít”, trong khi chỉ 12,5% đạt mức “lãi như kế hoạch”. Ngược lại, 17,4% doanh nghiệp rơi vào tình trạng thua lỗ, gồm 14% lỗ nhẹ và 3,4% lỗ lớn.

Hiệu quả kinh doanh suy giảm tác động trực tiếp đến kế hoạch mở rộng đầu tư. Khảo sát cho thấy 54,8% doanh nghiệp lựa chọn giữ nguyên quy mô hoạt động để ưu tiên sự ổn định. Tỷ lệ doanh nghiệp kỳ vọng tăng trưởng trong thời gian tới giảm xuống còn 30,9%, mức thấp nhất trong 5 năm gần đây.

Dữ liệu PCI 2025 cũng chỉ ra ba lĩnh vực có điểm số trung vị thấp nhất trên toàn quốc, dao động từ 5,43 đến 5,51 điểm.

Đầu tiên là chỉ số cạnh tranh bình đẳng, phản ánh tình trạng đối xử chưa đồng đều giữa các thành phần kinh tế tại nhiều địa phương. Tiếp đến là chỉ số chính quyền kiến tạo với độ chênh lệch lớn giữa nhóm địa phương tiên phong và nhóm còn chậm cải cách. Cuối cùng là chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, lĩnh vực có mặt bằng điểm thấp trên diện rộng, cho thấy đây là điểm nghẽn mang tính hệ thống chứ không chỉ xuất hiện ở một số địa phương riêng lẻ.

Đáng chú ý, phản hồi từ cộng đồng doanh nghiệp cho thấy rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở chủ trương cấp tỉnh mà tập trung ở khâu thực thi tại cơ sở. Nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn vì quy trình xử lý hồ sơ chậm, cách hiểu pháp luật không thống nhất giữa các cơ quan hoặc thủ tục kéo dài làm mất cơ hội đầu tư.

Tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, chuyển hồ sơ qua nhiều phòng ban để xin ý kiến thay vì phối hợp giải quyết dứt điểm tiếp tục khiến không ít dự án bị đình trệ kéo dài. Điều này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa cam kết cải cách và hiệu quả thực thi thực tế.

Trước thực trạng đó, đặt ra yêu cầu chuyển dịch mạnh tư duy điều hành tại các địa phương. Cải cách không chỉ dừng ở việc “làm thủ tục nhanh hơn” mà phải hướng tới xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch và hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả hơn.

Theo đó, các địa phương cần tập trung xử lý triệt để điểm nghẽn ở cấp thực thi, giảm tối đa thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, đồng thời thống nhất cách áp dụng quy định pháp luật giữa các cơ quan. Việc tháo gỡ các dự án bị đình trệ, củng cố niềm tin pháp lý và nâng cao tính dự báo của chính sách cũng là điều kiện quan trọng để khơi thông dòng vốn đầu tư.

Hiệu quả cải cách cần được đo bằng kết quả thực chất như chi phí được cắt giảm, vướng mắc được xử lý và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được nâng cao, thay vì chỉ là thứ hạng trên bảng xếp hạng.