Những quy định mới năm 2025 tác động mạnh tới ngân hàng

Chính thức khôi phục quyền thu giữ tài sản đảm bảo

Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi 2025 lần đầu tiên quy định rõ quyền thu giữ tài sản bảo đảm (TSBĐ); kê biên tài sản của bên phải thi hành án đang được sử dụng làm TSBĐ cho khoản nợ xấu và hoàn trả TSBĐ là vật chứng trong vụ án hình sự.

Theo đó, các tổ chức tín dụng (TCTD) được quyền thu giữ TSĐB trong trường hợp có thỏa thuận đồng ý giữa khách vay và TCTD; tài sản của bên phải thi hành án đang được sử dụng làm TSĐB cho khoản nợ xấu chỉ bị kê biên trong trường hợp thi hành bản án, quyết định về cấp dưỡng, bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khỏe hoặc được sự đồng ý của các TCTD.

Đồng thời, đối với TSĐB là vật chứng trong vụ án hình sự, sau khi hoàn tất thủ tục xác nhận chứng cứ và xét thấy không ảnh hưởng đến việc xử lý và thi hành án thì cơ quan tiến hành tố tụng hoàn trả vật chứng này cho các TCTD.

Việc luật hóa quyền thu giữ TSĐB sẽ giúp quyền lợi của ngân hàng được đảm bảo, từ đó khuyến khích ngân hàng có thêm động lực để cho vay, hạ lãi suất cho vay do giảm chi phí khi phải xử lý nợ, xử lý TSĐB. Khi đó, doanh nghiệp và người dân có điều kiện tiếp cận, huy động vốn với lãi suất hợp lý nhằm phát triển sản xuất, kinh doanh, góp phần tăng thu cho ngân sách nhà nước.

Ngân hàng Nhà nước có quyền quyết định cho vay đặc biệt với lãi suất 0%/năm

Ngày 27/6/2025, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các tổ chức tín dụng, có hiệu lực từ 15/10/2025. Trong đó có quy định về khoản vay đặc biệt theo hướng việc phân cấp thẩm quyền cho vay đặc biệt từ Thủ tướng Chính phủ sang Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN).

Căn cứ theo Điều 1 Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi 2025 sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 93 Luật 2024, từ ngày 15/10, NHNN có thể cho vay đặc biệt không cần tài sản bảo đảm với lãi suất 0%/năm, theo quy định của Thống đốc.

Trước đó, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 quy định việc cho vay đặc biệt không tài sản bảo đảm phải do Thủ tướng quyết định, không có quy định cụ thể về lãi suất 0%.

Việc phân cấp này nhằm tăng cường vai trò, trách nhiệm của NHNN trong công tác điều hành, đồng thời bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời trong hỗ trợ các TCTD gặp khó khăn về thanh khoản hoặc cần can thiệp khẩn cấp để bảo vệ hệ thống.

Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi 2025 còn có điều khoản liên quan đến lãi suất khoản vay. Theo đó, khoản vay đặc biệt đã được Thủ tướng quyết định trước ngày 15/10 tiếp tục thực hiện theo hợp đồng cũ, được xem xét gia hạn với lãi suất 0%/năm.

Luật sửa đổi được kỳ vọng sẽ tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động ngân hàng, nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu và củng cố sự ổn định của hệ thống tổ chức tín dụng trong bối cảnh thị trường tài chính ngày càng phức tạp và đòi hỏi cao về minh bạch, an toàn.

Điều kiện thu giữ tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu

Nghị định số 304 của Chính phủ, có hiệu lực từ 1/12/2025, quy định điều kiện tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu được thu giữ, áp dụng đối với tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và tổ chức mua bán, xử lý nợ.

Nghị định quy định cụ thể hai trường hợp đặc biệt: khi thu giữ chỗ ở duy nhất, bên nhận bảo đảm phải trích một khoản tiền cho bên bảo đảm bằng 12 tháng lương tối thiểu. Với công cụ lao động chủ yếu hoặc duy nhất không hình thành từ vốn vay, mức trích là 6 tháng lương tối thiểu.

Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, mục đích của việc ban hành Nghị định này nhằm bảo đảm cân bằng quyền và lợi ích hợp pháp của bên đi vay và bên cho vay, cần có một cách tiếp cận toàn diện và cân bằng hơn đối với quy định về thu giữ tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu nhằm hạn chế tối đa ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt, sản xuất và lao động thường nhật của người dân, góp phần ổn định an sinh xã hội nhưng cũng đảm bảo tôn trọng nguyên tắc "cá nhân, pháp nhân xác lập, thực hiện, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của mình trên cơ sở tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận. Mọi cam kết, thỏa thuận không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội có hiệu lực thực hiện đối với các bên và phải được chủ thể khác tôn trọng".

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 94/2025/NĐ-CP quy định về Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng.

Nghị định này quy định về Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng (gọi là Cơ chế thử nghiệm) đối với việc triển khai sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới thông qua ứng dụng giải pháp công nghệ (gọi là giải pháp công nghệ tài chính).

Các giải pháp công nghệ tài chính (viết tắt là giải pháp Fintech) được tham gia thử nghiệm tại Cơ chế thử nghiệm bao gồm: a) Chấm điểm tín dụng; b) Chia sẻ dữ liệu qua giao diện lập trình ứng dụng mở (Open API); c) Cho vay ngang hàng.

Đối tượng áp dụng gồm: Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài theo quy định tại Luật Các tổ chức tín dụng (không áp dụng đối với điểm c nêu trên); các công ty công nghệ tài chính; các cơ quan nhà nước có thẩm quyền; khách hàng và các tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến Cơ chế thử nghiệm.

Mục tiêu của Cơ chế thử nghiệm nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hiện đại hóa lĩnh vực ngân hàng, qua đó hiện thực hóa mục tiêu phổ cập tài chính cho người dân và doanh nghiệp theo hướng minh bạch, thuận tiện, an toàn, hiệu quả với chi phí thấp.

Tổ chức tín dụng tiếp nhận các trường hợp chuyển giao bắt buộc được giảm 50% mức tỷ lệ dự trữ bắt buộc

Ngày 12/8, NHNN đã ban hành Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 30/2019/TT-NHNN ngày 27/12/2019 quy định về thực hiện dự trữ bắt buộc của các tổ chức tín dụng (TCTD), chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2025.

Tại Điều 7, Thông tư mới ban hành bổ sung trường hợp được giảm 50% tỷ lệ dự trữ bắt buộc theo phương án chuyển giao bắt buộc đã được phê duyệt là TCTD nhận chuyển giao ngân hàng thương mại được kiểm soát đặc biệt theo quy định tại Luật Các TCTD.

Đối với trường hợp là TCTD hỗ trợ quy định tại khoản 39 Điều 4 Luật Các TCTD tiếp tục được giảm 50% tỷ lệ dự trữ bắt buộc theo phương án phục hồi TCTD được kiểm soát đặc biệt đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Theo đó, mức giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với từng TCTD quy định tại khoản 1 và 2 Điều này được tính trên cơ sở tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với tổ chức tín dụng đó quy định tại khoản 1 Điều 6 Thông tư này và áp dụng đối với tất cả các loại tiền gửi phải tính dự trữ bắt buộc. Về các TCTD không thực hiện dự trữ bắt buộc quy định tại Điều 3, NHNN bổ sung thêm đối tượng là "Ngân hàng chính sách".

Vừa qua, 4 nhà băng chính thức nhận chuyển giao bắt buộc 4 ngân hàng yếu kém. Trong đó, Vietcombank nhận CBBank, đổi tên thành ngân hàng số VCBNeo. HDBank nhận DongABank, chuyển thành ngân hàng số Vikki Bank. MB nhận chuyển giao Oceanbank, đổi thành ngân hàng số MBV. Còn GPBank chuyển giao về VPBank.

Việc giảm 50% dự trữ bắt buộc mang lại nhiều lợi ích trực tiếp cho các ngân hàng tham gia hỗ trợ hoặc nhận chuyển giao. Theo đó, nguồn vốn được giải phóng có thể giúp giảm áp lực thanh khoản, tạo điều kiện để ngân hàng chủ động xử lý nợ xấu, tái cơ cấu hoạt động và duy trì tăng trưởng tín dụng.

Chính thức 'khai tử' thẻ từ, bắt buộc xác thực sinh trắc học với doanh nghiệp

Theo Thông tư 17/2024/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước, từ 1/7/2025, các tổ chức, doanh nghiệp buộc phải hoàn tất xác thực sinh trắc học của người đại diện hợp pháp mới có thể tiếp tục sử dụng dịch vụ ngân hàng điện tử như rút tiền, chuyển khoản.

Việc xác thực yêu cầu người đại diện cung cấp và đối chiếu giấy tờ tùy thân hợp lệ cùng dữ liệu sinh trắc học tại quầy giao dịch hoặc qua ứng dụng ngân hàng (áp dụng cho công dân Việt Nam). Giấy tờ hợp lệ bao gồm căn cước công dân có gắn chip hoặc hộ chiếu còn hiệu lực đối với người nước ngoài.

Đáng chú ý, các ngân hàng sẽ không chủ động gửi đường dẫn yêu cầu cung cấp thông tin đăng nhập, mã OTP hay dữ liệu cá nhân khác. Khách hàng cần cảnh giác trước nguy cơ lừa đảo. Sau ngày 1/7, nếu chưa hoàn tất đối chiếu, khách hàng tổ chức sẽ không thể tiếp tục sử dụng các dịch vụ thanh toán và rút tiền qua các kênh điện tử.

Trong năm qua, nhằm thực hiện quy định này, hàng loạt các ngân hàng Như Vietcombank, Agribank, VietinBank, BIDV, MB, PVCombank, NCB,… đã phát đi thông báo khuyến nghị khách hàng là doanh nghiệp hoàn thành việc cập nhật sinh trắc học để tránh gián đoạn giao dịch.

Đồng thời, để nâng cao mức độ an toàn bảo mật, từ ngày 1/7/2025, các ngân hàng chính thức ngừng hoàn toàn giao dịch với thẻ từ, áp dụng cho cả thẻ nội địa công nghệ từ và phần dải từ trên thẻ chip hoặc thẻ không tiếp xúc.

Những thẻ chưa chuyển đổi sẽ không thể thực hiện các giao dịch như rút tiền, gửi tiền tại máy ATM và CDM, thanh toán tại các điểm chấp nhận thẻ POS, giao dịch liên ngân hàng,… Trong một số trường hợp, thẻ từ có thể bị khóa hoàn toàn.

Trước đó, nhiều ngân hàng đã phát đi thông báo và triển khai việc chuyển đổi thẻ từ sang thẻ chip miễn phí cho khách hàng với ba hình thức, bao gồm đổi trực tiếp tại chi nhánh/phòng giao dịch, chuyển đổi online và nhận thẻ tại nhà và liên hệ qua hotline để được tư vấn và hướng dẫn đổi thẻ.

Ngành ngân hàng tiến tới chuẩn mực Basel III

Kể từ ngày 15/9/2025, Thông tư số 14 quy định về tỷ lệ an toàn vốn đối với ngân hàng thương mại (NHTM), chi nhánh ngân hàng nước ngoài, chính thức có hiệu lực.

Văn bản này được đánh giá là bước ngoặt quan trọng đưa hệ thống ngân hàng Việt Nam tiến gần hơn tới chuẩn mực Basel III (áp dụng bộ quy tắc quốc tế của Ủy ban Basel). Thông tư 14 hướng dẫn cách xác định và giá trị tối thiểu của các tỷ lệ an toàn vốn mà các ngân hàng cần phải duy trì gồm tỷ lệ vốn lõi cấp 1, tỷ lệ vốn cấp 1 và tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu.

Đáng chú ý, Thông tư lần đầu đưa ra các quy định về các bộ đệm vốn gồm bộ đệm bảo toàn vốn, bộ đệm vốn phản chu kỳ và bộ đệm vốn cho các ngân hàng thương mại có tầm quan trọng hệ thống.

Bên cạnh đó, Thông tư 14 cũng đưa ra hướng dẫn cách tính tài sản có rủi ro tín dụng theo phương pháp tiêu chuẩn và phương pháp xếp hạng nội bộ. Trong đó, phương pháp tiêu chuẩn tại Thông tư giống phương pháp hiện được các ngân hàng áp dụng theo Thông tư 41 nhưng điều chỉnh một số nội dung như khoản phải đòi bất động sản, khoản cấp tín dụng chuyên biệt.

Tại Việt Nam, hệ thống ngân hàng đang hướng đến việc áp dụng chuẩn mực Basel III, nhằm nâng cao chất lượng vốn và năng lực thanh khoản. Điều này giúp tạo nền tảng cho một hệ thống ngân hàng phát triển ổn định, có khả năng phục hồi sau khủng hoảng, đồng thời giảm thiểu rủi ro hệ thống.

Các ngân hàng đánh giá đây là cơ hội để nâng cao nền tảng tài chính, tăng cường uy tín và tạo lợi thế cạnh tranh, nhằm góp phần củng cố niềm tin của thị trường, đặc biệt trong bối cảnh hệ thống tài chính quốc tế biến động mạnh mẽ.