Nhận diện thách thức từ AI tạo sinh với người lao động

Việt Nam trong tâm bão chuyển dịch công nghệ của khu vực

Theo nghiên cứu mới nhất từ Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), thị trường lao động Việt Nam đang đứng trước những biến động lớn khi có tới 20,8% tổng số việc làm có khả năng chịu tác động từ trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI). Con số này đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia chịu ảnh hưởng cao trong khu vực ASEAN, tương đương với các nền kinh tế lớn như Indonesia (21,7%) và Thái Lan (20,6%). Trong khi đó, Singapore dẫn đầu khu vực với tỷ lệ lên tới 42,2% do sở hữu cơ cấu kinh tế tập trung mạnh vào dịch vụ tài chính, công nghệ thông tin và các ngành thâm dụng tri thức.

Tuy nhiên, các chuyên gia từ ILO nhấn mạnh, mức độ tác động này mới chỉ phản ánh khả năng về mặt kỹ thuật của AI trong việc hỗ trợ hoặc tự động hóa một số nhiệm vụ cụ thể, chứ không đồng nghĩa với việc robot hay thuật toán sẽ lập tức cướp đi sinh kế của người lao động. Trên thực tế toàn ASEAN, chỉ có khoảng 3,3% lực lượng lao động nằm trong nhóm nghề có nguy cơ bị thay thế cao nhất, trong khi 67% việc làm vẫn an toàn trước làn sóng GenAI.

Thống kê thực tế cũng chỉ ra một nghịch lý thú vị: số lượng việc làm thuộc các ngành dễ bị ảnh hưởng bởi AI vẫn liên tục tăng trưởng trong khu vực, từ 66 triệu người năm 2017 lên gần 80 triệu người vào năm 2025. Điều này cho thấy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang nhóm ngành dịch vụ và tri thức đang diễn ra mạnh mẽ hơn, lấn lướt những lo ngại về việc AI làm cắt giảm nhân sự quy mô lớn trên diện rộng.

Khoảng cách giới và bài toán sẵn sàng thích ứng

Mặc dù, những xáo trộn lớn chưa xuất hiện do việc ứng dụng AI vẫn ở giai đoạn sơ khởi, nghiên cứu của ILO đã chỉ ra những điểm bất đối xứng đáng lo ngại giữa các nhóm lao động. Tại ASEAN, phụ nữ có nguy cơ chịu tác động từ GenAI cao gần gấp đôi nam giới. Nguyên nhân là do lực lượng lao động nữ thường tập trung đông đảo ở các nhóm ngành văn phòng, hành chính, biên phiên dịch hoặc các công việc hỗ trợ khách hàng vốn là những lĩnh vực mà AI tạo sinh có thể xử lý cực kỳ nhanh chóng và hiệu quả.

Về mức độ chuẩn bị để đón nhận làn sóng này, khoảng cách giữa các quốc gia thành viên ASEAN vẫn còn rất lớn. Trong khi Singapore đã xây dựng được một hệ sinh thái AI hàng đầu thế giới với hạ tầng số vượt trội và chiến lược đồng bộ, thì Việt Nam cùng các quốc gia như Malaysia, Thái Lan, hay Philippines vẫn đang phải loay hoay giải quyết các khoảng trống lớn. Chúng ta vẫn thiếu hụt trầm trọng nguồn nhân lực có kỹ năng công nghệ chuyên sâu, năng lực nghiên cứu phát triển còn hạn chế, hạ tầng tính toán yếu và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chưa đủ mạnh để nâng đỡ các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Nhận định về tương lai của thị trường lao động, ông Christian Viegelahn, chuyên gia kinh tế của ILO, khẳng định để khai thác hiệu quả lợi ích của GenAI, chỉ tiếp cận công nghệ là chưa đủ. Năng suất lao động chỉ thực sự được nâng cao khi chúng ta đầu tư xứng đáng cho nguồn nhân lực và hệ thống an sinh xã hội.

Để biến thách thức thành cơ hội bứt phá, Việt Nam cần chủ động xây dựng cơ chế quản trị AI lấy con người làm trung tâm. Việc khẩn trương thiết kế các chương trình đào tạo lại, nâng cao kỹ năng số đặc biệt là cho lao động nữ và thanh niên cùng với việc hỗ trợ các doanh nghiệp chuyển đổi số chính là chiếc chìa khóa quyết định giúp người lao động Việt Nam làm chủ công nghệ, thay vì bị công nghệ thay thế.

Công nghệ có thể là yếu tố dẫn đường, nhưng con người mới là chủ thể quyết định sự thịnh vượng. Việc chủ động thu hẹp khoảng cách kỹ năng và xây dựng một hệ sinh thái AI lấy con người làm trung tâm chính là bệ đỡ vững chắc nhất để lao động Việt tự tin làm chủ công nghệ, thay vì bị công nghệ thay thế.

Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) là một nhánh của trí tuệ nhân tạo, có khả năng tạo hoặc sản xuất nội dung mới, như hình ảnh, âm nhạc, văn bản dựa trên dữ liệu đầu vào. Làn sóng trí tuệ nhân tạo tạo sinh trên thế giới bắt đầu khi OpenAI ra mắt ChatGPT vào tháng 11/2022. Ngay sau đó, nhiều quốc gia và tập đoàn lớn cũng nhanh chóng tham gia cuộc đua này.

Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) là một nhánh của trí tuệ nhân tạo, có khả năng tạo hoặc sản xuất nội dung mới, như hình ảnh, âm nhạc, văn bản dựa trên dữ liệu đầu vào. Làn sóng trí tuệ nhân tạo tạo sinh trên thế giới bắt đầu khi OpenAI ra mắt ChatGPT vào tháng 11/2022. Ngay sau đó, nhiều quốc gia và tập đoàn lớn cũng nhanh chóng tham gia cuộc đua này.