Nguy cơ mất thị trường EU nếu Việt Nam không có biện pháp khắc phục kịp thời

Cảnh báo liên tục từ EU

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã chỉ đạo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Bộ Công Thương thực hiện các biện pháp khẩn cấp nhằm tăng cường việc phổ biến thông tin và hướng dẫn cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh nông sản và thực phẩm xuất khẩu. Mục tiêu là đảm bảo các cơ sở này cập nhật đầy đủ và thực hiện nghiêm túc các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm, an toàn dịch bệnh của các thị trường xuất khẩu. Ngoài ra, việc kiểm tra, giám sát các vùng nguyên liệu, cơ sở sơ chế, chế biến, đóng gói cũng cần được tăng cường để đảm bảo các tiêu chuẩn về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động vật, thực vật, từ đó giảm thiểu nguy cơ bị cảnh báo về an toàn thực phẩm và ảnh hưởng đến uy tín của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Trong năm 2025, đã có 8 cảnh báo về thực phẩm xuất khẩu từ Việt Nam từ đầu năm đến nay, trong đó 4 cảnh báo liên quan trực tiếp đến sản phẩm Việt Nam, chiếm 50% tổng số cảnh báo. Thông tin này được đưa ra tại Hội nghị “Triển khai cấp bách các biện pháp tăng cường tuân thủ quy định an toàn thực phẩm của thị trường EU” được tổ chức vào sáng ngày 24 tháng 2. Hội nghị có sự tham gia của các cục, cơ quan chuyên môn của địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã sản xuất, cùng các hiệp hội ngành hàng.

Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, cho biết EU là khối có tiêu chuẩn an toàn thực phẩm khắt khe nhất trên thế giới, với hệ thống cảnh báo nhanh về thực phẩm và thức ăn chăn nuôi (RASFF) giúp phát hiện và cảnh báo kịp thời các nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng trong chuỗi thực phẩm. Trong năm 2024, EU đã phát đi 5.268 cảnh báo đối với các mối nguy từ nông sản thực phẩm toàn cầu, trong đó Việt Nam chiếm 2,2% với 114 cảnh báo, tăng gần gấp đôi so với năm 2023. Đặc biệt, trong 2 tháng đầu năm 2025, EU đã phát đi 624 cảnh báo, trong đó Việt Nam chiếm 2,6% với 16 cảnh báo.

Đáng chú ý, trong số 624 cảnh báo của EU trong 2 tháng đầu năm 2025, có 8 cảnh báo liên quan đến thực phẩm mới, trong đó có 4 cảnh báo về sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam, chiếm 50% tổng số cảnh báo về thực phẩm mới. Điều này cho thấy sự tăng cường các quy định an toàn thực phẩm của EU, đặc biệt liên quan đến dư lượng hóa chất (thuốc trừ sâu và thuốc thú y), phụ gia thực phẩm và thực phẩm mới.

Nguyên nhân và giải pháp khắc phục

Ông Ngô Xuân Nam phân tích, nguyên nhân chính khiến Việt Nam nhận nhiều cảnh báo từ EU đến từ nhiều yếu tố. Trước tiên, việc các quốc gia/vùng lãnh thổ tăng cường các biện pháp an toàn thực phẩm và an toàn dịch bệnh động vật, thực vật (SPS) đối với nông sản và thủy sản nhập khẩu đã tác động lớn đến tình hình xuất khẩu của Việt Nam. Đồng thời, các sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam cũng phải đối mặt với yêu cầu ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và các yêu cầu về sản phẩm hữu cơ, sản phẩm giảm phát thải, sản phẩm xanh...

Các vấn đề cụ thể gồm việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón không đúng quy định, vi phạm về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, tình trạng lạm dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản, việc thiếu hiểu biết về các vi khuẩn gây bệnh và lạm dụng các hóa chất trong chế biến nông sản. Ngoài ra, việc các cơ sở sơ chế, chế biến, đóng gói không tuân thủ quy trình HACCP (Hệ thống phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn), các quy định về phụ gia thực phẩm và bao bì sản phẩm cũng khiến nhiều sản phẩm Việt Nam bị cảnh báo.

Đặc biệt, nhiều cơ sở sản xuất chưa cập nhật kịp thời các quy định mới của EU về danh mục "thực phẩm mới" và các quy định về nhãn mác sản phẩm, dẫn đến việc nhiều sản phẩm bị cảnh báo hoặc thu hồi do không đáp ứng các tiêu chuẩn này.

Để giải quyết tình trạng này, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam đã đưa ra một số giải pháp quan trọng. Các doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật các quy định mới từ EU, đặc biệt là những quy định về thực phẩm mới và sản phẩm hỗn hợp. Trước khi xuất khẩu, các doanh nghiệp cần liên hệ với Văn phòng SPS Việt Nam để được hướng dẫn chi tiết về quy trình xuất khẩu, ghi nhãn và chứng nhận an toàn thực phẩm.

Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, giám sát chặt chẽ chuỗi cung ứng, từ vùng nguyên liệu, cơ sở sản xuất, sơ chế, chế biến đến khâu đóng gói và vận chuyển. Các biện pháp này giúp đảm bảo tuân thủ đầy đủ các quy định về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động, thực vật, từ đó giảm thiểu rủi ro bị trả hàng hoặc tiêu hủy do vi phạm quy định của EU.

Văn phòng SPS Việt Nam cũng sẽ tiếp tục làm việc với các cơ quan chuyên môn của EU để hướng dẫn doanh nghiệp tuân thủ các quy định mới, hỗ trợ việc truy xuất nguồn gốc và giải quyết các vấn đề vi phạm chưa được làm rõ.

Cuối cùng, ông Ngô Xuân Nam nhấn mạnh, để xuất khẩu nông sản sang EU thuận lợi và bền vững, các doanh nghiệp cần áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng như HACCP, GlobalGAP, ASC, BRC, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, kháng sinh và hóa chất trong sản xuất.