Nghiên cứu, ứng dụng AI trong hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật

Theo báo cáo của các bộ, cơ quan ngang bộ, tính từ ngày 01/7/2016 đến ngày 31/12/2023, tổng số VBQPPL do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ trình cơ quan có thẩm quyền và ban hành theo thẩm quyền 7759 văn bản. Trong đó, Chính phủ đã trình Quốc hội ban hành 113 luật, 03 pháp lệnh, 32 nghị quyết; Chính phủ đã ban hành 983 nghị định; Thủ tướng Chính phủ ban hành 353 quyết định; Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ ban hành 6.184 thông tư văn bản. Chính quyền địa phương ban hành ban hành 90.610 VBQPPL. Trong đó, cấp tỉnh ban hành 32.721 VBQPPL; Cấp huyện ban hành 18.006 VBQPPL; cấp xã ban hành 39.883 VBQPPL. 

Lần đầu tiên, Luật Ban hành VBQPPL có các quy định cụ thể tách bạch 02 giai đoạn trong xây dựng một số loại VBQPPL (giai đoạn lập đề nghị xây dựng và giai đoạn soạn thảo). Thực tiễn cho thấy, quy trình 2 bước như hiện nay là phù hợp, nhất là các đạo luật có phạm vi, nội dung phức tạp, các VBQPPL có hiệu lực pháp lý cao như luật, pháp lệnh, nghị quyết, được xem xét kỹ lưỡng từ khâu xây dựng nội dung, đánh giá tác động của chính sách, xem xét, thông qua chính sách trước khi soạn thảo VBQPPL góp phần nâng cao chất lượng dự án luật, pháp lệnh, dự thảo nghị quyết. Đặc biệt, hầu hết các đề nghị xây dựng luật, pháp lệnh được chuẩn bị tốt; thứ tự ưu tiên đưa các dự án luật, pháp lệnh vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh đã được xác định hợp lý, khoa học hơn.

Thực hiện quy định của Luật Ban hành VBQPPL, nhiều cơ quan chủ trì soạn thảo đã chủ động, tích cực trong việc lấy ý kiến, truyền thông rộng rãi về đề nghị xây dựng các luật có tác động lớn đến xã hội, được người dân, doanh nghiệp quan tâm. Nhiều cơ quan chủ trì soạn thảo đã chủ động, tích cực trong việc lấy ý kiến đề nghị xây dựng VBQPPL như dự án Luật Phòng, chống tác hại rượu, bia, Luật Đất đai... Việc xây dựng văn bản quy định chi tiết luật, pháp lệnh có nhiều chuyển biến tích cực, giảm đáng kể số lượng văn bản quy định chi tiết nợ đọng; chất lượng văn bản quy định chi tiết được cải thiện. Có thời điểm, Chính phủ không còn tình trạng nợ ban hành văn bản quy định chi tiết. 

Điểm mới của Luật Ban hành VBQPPL là giới hạn phạm vi thẩm quyền ban hành VBQPPL của HĐND, UBND, đặc biệt là ở cấp huyện và cấp xã, góp phần đưa công tác xây dựng VBQPPL của chính quyền địa phương từng bước được chuẩn hóa; khắc phục tình trạng hệ thống VBQPPL ở địa phương cồng kềnh, phức tạp, nhiều tầng nấc. 
Trong 08 năm thi hành Luật, số lượng VBQPPL do cấp huyện, cấp xã ban hành giảm đáng kể, chỉ bằng 1/3 so với giai đoạn trước khi Luật năm 2015 có hiệu lực. Chất lượng VBQPPL do chính quyền địa phương ban hành ngày càng được nâng cao, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của văn bản với hệ thống pháp luật hiện hành, phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội của địa phương.

Việc tổ chức thi hành pháp luật đã được các bộ, ngành, địa phương tuân thủ và thực hiện tương đối nghiêm túc; việc tổ chức rà soát các VBQPPL hiện hành liên quan đến văn bản mới ban hành, để đề xuất sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành mới được thực hiện thường xuyên; Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật, Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính ngày càng hoàn thiện và phát huy hiệu quả; hoạt động PBGDPL đã được các bộ, ngành, địa phương quan tâm chỉ đạo. 

Bên cạnh việc áp dụng hình thức truyền thống, điểm mới trong công tác PBGDPL thời gian này là đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin nhằm giúp Nhân dân tiếp cận nhanh chóng, kịp thời, rộng rãi nội dung các văn bản. Công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật (THPL) đã đạt được kết quả tích cực. Thông qua công tác theo dõi tình hình THPL đã góp phần đánh giá thực trạng THPL, phát hiện những bất cập, chồng chéo của VBQPPL, từ đó kiến nghị cơ quan có thẩm quyền thực hiện các giải pháp nâng cao hiệu quả THPL và hoàn thiện hệ thống pháp luật. 

Định hướng sửa đổi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, thời gian tới, Bộ Tư pháp chỉ rõ: Sẽ tiếp tục đổi mới, hoàn thiện quy trình xây dựng pháp luật theo tinh thần Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong giai đoạn mới. 

Cùng với đó, nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung các nội dung cụ thể của Luật Ban hành VBQPPL như: sửa đổi, bổ sung các nội dung để bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng pháp luật. Trong đó, Bộ Tư pháp sẽ nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, trợ lý ảo, dữ liệu lớn để thực hiện việc soạn thảo, lấy ý kiến, thẩm định, thẩm tra, rà soát, hệ thống hóa, hợp nhất VBQPPL.