Nghị quyết số 10-NQ/TW - Cuộc cách mạng đón dòng vốn FDI

Nâng tầm chuỗi giá trị, khát vọng bứt phá bẫy thu nhập trung bình

Bối cảnh dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trên toàn cầu đang có những biến động sâu sắc, đòi hỏi Việt Nam phải có một tư duy tiếp cận hoàn toàn mới. Không còn là một quốc gia thu hút dòng vốn dựa trên lợi thế nhân công giá rẻ hay các chính sách ưu đãi thuế đại trà, Việt Nam đang vươn mình trở thành một điểm đến của công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuỗi giá trị cao.

Trước yêu cầu cấp bách của giai đoạn phát triển mới, Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành mở đường cho bước chuyển dịch đột phá từ tư duy chờ nhà đầu tư sang chủ động săn đón đại bàng FDI, biến khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài thành động lực thúc đẩy nền kinh tế thực chất và bền vững

Nghị quyết số 10-NQ/TW ra đời được xem là sự kế thừa mang tính nhảy vọt từ Nghị quyết số 50-NQ/TW năm 2019, nhưng thay vì chỉ tập trung hoàn thiện thể chế thì định hướng lần này tập trung xây dựng nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia. Sự thay đổi cốt lõi nằm ở việc Việt Nam chuyển từ thu hút đầu tư theo địa giới hành chính sang thu hút theo cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Tiêu chí chủ đạo để chọn lọc dự án giờ đây dựa trên chất lượng, hiệu quả, chuyển giao công nghệ và khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời chuyển dần từ ưu đãi đầu vào sang hỗ trợ gắn liền với kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư.

Phân tích sâu sắc về mục tiêu này, ông Lê Hữu Quang Huy, nguyên Vụ trưởng - Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư miền Trung, nguyên Tham tán kinh tế Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản, chỉ ra một nút thắt lớn của kinh tế Việt Nam hiện nay là tỷ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) mới đạt khoảng 0,4-0,53% GDP.

Trong khi đó, các nền kinh tế bứt phá thần tốc như Hàn Quốc, Israel, Mỹ hay Singapore luôn duy trì tỷ lệ này ở mức rất cao để làm bệ phóng cho khoa học công nghệ. Chuyên gia nhận định, để bứt phá và vượt qua bẫy thu nhập trung bình, Việt Nam cần từng bước nâng tỷ lệ đầu tư cho R&D lên khoảng 2% GDP trong những năm tới.

Để hiện thực hóa khát vọng đó, dòng vốn FDI chất lượng cao chính là chìa khóa. Quốc gia đang dồn lực ưu tiên thu hút các nhà đầu tư sở hữu công nghệ nền nòng, công nghệ nguồn trong các lĩnh vực tiên phong của kỷ nguyên số bao gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data).

Đi kèm với đó là chiến lược xây dựng một hệ sinh thái thu hút nhân tài toàn cầu thông qua việc đơn giản hóa tối đa các thủ tục hành chính, xuất nhập cảnh, giấy phép lao động dành riêng cho chuyên gia công nghệ cao và các nhà sáng lập nước ngoài, tạo mạch nối tăng cường liên kết để doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ sâu sắc.

Cuộc cách mạng trong xúc tiến đầu tư

Điểm nhấn mang tính hành động quyết liệt nhất của Nghị quyết số 10-NQ/TW chính là cuộc cách mạng toàn diện trong công tác xúc tiến đầu tư. Theo chuyên gia Lê Hữu Quang Huy, tư duy săn đón đại bàng thể hiện rất rõ qua ba sự dịch chuyển chiến lược: từ dàn trải sang chuyên biệt, từ cảm tính sang dựa trên dữ liệu (data-driven) và đẩy mạnh xúc tiến đầu tư tại chỗ.

Thay vì tổ chức các chương trình quảng bá đại trà tốn kém nhưng hiệu quả thấp, Việt Nam tập trung đàm phán trực tiếp có mục tiêu với các tập đoàn đa quốc gia hàng đầu và các quỹ đầu tư lớn. Hệ thống cơ sở dữ liệu số về các nhà đầu tư chiến lược được xây dựng để thiết kế các phương án tiếp cận được may đo riêng cho từng quốc gia, từng phân khúc ngành cụ thể.

Đặc biệt, việc dịch chuyển trọng tâm sang xúc tiến đầu tư tại chỗ thông qua đồng hành, tháo gỡ khó khăn cho các dự án hiện hữu được xem là giải pháp tạo niềm tin thực tế nhất. Thay vì để các doanh nghiệp chuyển lợi nhuận về nước sau khi hoàn thành nghĩa vụ thuế, chính sách mới khuyến khích họ giữ lại dòng tiền để tái đầu tư mở rộng quy mô chất lượng cao.

Chuyên gia Lê Hữu Quang Huy khẳng định, việc chăm sóc tốt cho các nhà đầu tư đang có mặt tại Việt Nam chính là lời quảng cáo có giá trị nhất để thu hút các nhà đầu tư mới.

Sự chuyển dịch đồng bộ từ thể chế, tư duy cho đến hành động đang mở ra một chương mới đầy lạc quan cho kinh tế đối ngoại. Chuyên gia tin tưởng, với xung lực mạnh mẽ từ Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị, mục tiêu thu hút vốn đầu tư nước ngoài đăng ký khoảng 200-300 tỷ USD, vốn thực hiện khoảng 150-200 tỷ USD, tương đương 30-40 tỷ USD mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030 là rất thực tế và hoàn toàn khả thi.

Khi dòng vốn chất lượng cao này được khơi thông và hòa chung vào dòng chảy đổi mới sáng tạo nội địa, Việt Nam sẽ không chỉ là công xưởng lắp ráp của thế giới mà sẽ thực sự trở thành một mắt xích quan trọng, tự chủ và giàu giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu.