Nghệ An: Gỡ điểm nghẽn quy hoạch sau sáp nhập, tạo nền tảng phát triển bền vững

Áp lực lớn từ yêu cầu hoàn thiện hệ thống quy hoạch

Tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn của HĐND tỉnh Nghệ An sáng 14/7, công tác lập, thẩm định quy hoạch đô thị và nông thôn được lựa chọn là một trong những nội dung trọng tâm. Đây được xem là lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi tỉnh đang bước vào giai đoạn tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau khi sắp xếp đơn vị hành chính.

Báo cáo trước HĐND tỉnh Nghệ An, Giám đốc Sở Xây dựng Nghệ An Phạm Hồng Quang cho biết việc sắp xếp đơn vị hành chính đã làm thay đổi căn bản địa giới, quy mô dân số, không gian phát triển cũng như vị trí các trung tâm hành chính. Trong khi đó, phần lớn các quy hoạch hiện hành được lập theo mô hình cũ, không còn đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Chính vì vậy, Nghệ An xác định việc hoàn thiện hệ thống quy hoạch là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách trong giai đoạn 2026-2027.

Theo kế hoạch, toàn tỉnh phải triển khai đồng thời 127 đồ án quy hoạch, gồm 6 quy hoạch chung đô thị, 13 quy hoạch phân khu và 108 quy hoạch chung cấp xã.

Đây là khối lượng công việc rất lớn trong bối cảnh nhiều khó khăn cùng lúc xuất hiện như bộ máy cấp xã vừa được kiện toàn, đội ngũ cán bộ chuyên môn còn thiếu, quy định pháp luật liên tục thay đổi, năng lực tư vấn chưa đồng đều và nguồn kinh phí còn hạn chế.

Theo Giám đốc Sở Xây dựng Nghệ An, đến ngày 10/7/2026, đã có 5/6 quy hoạch chung đô thị trình phê duyệt nhiệm vụ; các quy hoạch phân khu đang được triển khai tích cực. Đối với cấp xã, 3/108 xã đã hoàn thành quy hoạch chung, phần lớn các địa phương đã phê duyệt nhiệm vụ và lập đồ án, đồng thời 100% xã đã lựa chọn được đơn vị tư vấn. Dự kiến khoảng 89% số đồ án có khả năng hoàn thành đúng tiến độ, tuy nhiên vẫn còn hơn 11% có nguy cơ chậm.

Mặc dù việc triển khai được thực hiện đồng loạt trên phạm vi toàn tỉnh, Giám đốc Sở Xây dựng Nghệ An thẳng thắn nhìn nhận số lượng đồ án hoàn thành còn thấp, áp lực từ nay đến cuối năm rất lớn và nguy cơ chậm tiến độ vẫn hiện hữu nếu không có các giải pháp đủ mạnh.

Ông Phạm Hồng Quang cho biết Sở Xây dựng đã xác định 5 nhóm nguyên nhân khách quan dẫn đến những khó khăn hiện nay và nhấn mạnh thời gian tới sẽ không chỉ dừng ở việc đôn đốc chung mà phải theo dõi, kiểm soát đến từng đồ án, từng địa phương, từng vướng mắc và từng mốc tiến độ.

Để bảo đảm hoàn thành kế hoạch, Sở Xây dựng đề ra 5 nhóm giải pháp trọng tâm, gồm theo dõi tiến độ từng tuần đối với từng đồ án; tháo gỡ các điểm nghẽn về kinh phí, dữ liệu và thủ tục; nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu; kiểm soát chặt năng lực các đơn vị tư vấn; đồng thời phát huy vai trò hướng dẫn trực tiếp của Sở đối với địa phương.

Trước HĐND tỉnh Nghệ An, cử tri và nhân dân, Giám đốc Sở Xây dựng Nghệ An cũng nhận trách nhiệm về công tác theo dõi, đôn đốc và tham mưu tháo gỡ khó khăn, đồng thời cam kết sẽ bám sát từng đồ án để hỗ trợ các địa phương hoàn thành đúng lộ trình.

Bảo đảm chất lượng quy hoạch và nâng cao tính khả thi

Nhiều đại biểu HĐND tỉnh Nghệ An bày tỏ băn khoăn về chất lượng các đồ án quy hoạch, nguy cơ thiếu tầm nhìn dài hạn cũng như tình trạng chồng lấn giữa quy hoạch chung và quy hoạch chuyên ngành.

Đại biểu Nguyễn Kỳ Thanh đặt vấn đề về ý kiến cho rằng một số đồ án quy hoạch chưa có tầm nhìn dài hạn, phải điều chỉnh nhiều lần, trong khi tính kết nối hạ tầng và không gian phát triển kinh tế giữa các vùng còn thiếu đồng bộ.

Với nội dung này, Giám đốc Sở Xây dựng Nghệ An cho biết quy trình lập quy hoạch hiện được thực hiện chặt chẽ từ khâu xây dựng nhiệm vụ, lấy ý kiến các sở, ngành đến thẩm định trước khi phê duyệt nên chất lượng đồ án tại thời điểm ban hành cơ bản đáp ứng yêu cầu.

Tuy nhiên, ông cũng nhìn nhận quy hoạch là công cụ phục vụ từng giai đoạn phát triển. Khi điều kiện kinh tế - xã hội, định hướng phát triển hoặc yêu cầu thực tiễn thay đổi thì việc điều chỉnh, cập nhật quy hoạch là tất yếu.

"Hiện nay chưa thể có những quy hoạch bảo đảm tính ổn định trong hàng chục năm, song các đồ án vẫn đáp ứng yêu cầu phát triển của từng giai đoạn", Giám đốc Sở Xây dựng Nghệ An nhấn mạnh.

Đối với băn khoăn về việc các quy hoạch cấp xã được phê duyệt trước khi Quy hoạch tỉnh hoàn thành, lãnh đạo Sở Xây dựng Nghệ An khẳng định các đồ án này được xây dựng trên cơ sở các phương án dự thảo của Quy hoạch tỉnh nên không bị ảnh hưởng khi quy hoạch cấp tỉnh được phê duyệt.

Một nội dung khác cũng nhận được nhiều sự quan tâm là tình trạng quy hoạch chuyên ngành có thể làm hạn chế không gian phát triển địa phương.

Với nội dung này, Giám đốc Sở Công Thương Nghệ An Phạm Văn Hóa cho biết trong Quy hoạch điện VIII và Quy hoạch điện VIII điều chỉnh có hai nhóm là quy hoạch nguồn điện và quy hoạch lưới điện.

Đối với lưới điện, quy hoạch mới chỉ xác định danh mục công trình, chưa xác định vị trí và tọa độ cụ thể. Việc xác định tuyến chỉ được thực hiện sau khi dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư và lấy ý kiến đầy đủ của địa phương trước khi UBND tỉnh phê duyệt. Vì vậy, không phát sinh tình trạng "quy hoạch treo" đối với các công trình lưới điện và trạm điện.

Đối với các dự án nguồn điện, việc khảo sát địa điểm được thực hiện kỹ lưỡng ngay từ giai đoạn lập quy hoạch, có sự tham gia của nhà đầu tư cùng các sở, ngành và địa phương nhằm tránh chồng lấn với các quy hoạch khác.

Lãnh đạo Sở Công Thương Nghệ An cũng đề nghị các địa phương cập nhật đầy đủ vị trí, tọa độ và hành lang bảo vệ các công trình điện hiện hữu để bảo đảm đồng bộ giữa các quy hoạch.

Về phía Sở Xây dựng, ông Phạm Hồng Quang đề nghị các địa phương tận dụng đợt lập quy hoạch lần này để rà soát toàn bộ các quy hoạch đã được phê duyệt. Những quy hoạch không còn phù hợp hoặc đã kéo dài nhiều năm nhưng không còn khả năng triển khai cần được đề xuất loại bỏ nhằm từng bước giảm tình trạng quy hoạch treo và nâng cao tính khả thi của hệ thống quy hoạch.

Liên quan đến việc xác định trung tâm hành chính của các xã mới sau sáp nhập, Giám đốc Sở Xây dựng Nghệ An thừa nhận đây là bài toán rất khó, đặc biệt ở khu vực miền núi khi dân cư phân tán, khoảng cách giữa các khu vực lớn và việc lựa chọn trung tâm cần tạo được sự đồng thuận của người dân.

Để thống nhất cách làm, Sở Xây dựng đã hướng dẫn các địa phương thực hiện theo bốn nguyên tắc gồm rà soát toàn diện điều kiện tự nhiên và hạ tầng; ưu tiên tận dụng các trung tâm hiện hữu khi đủ điều kiện; lấy ý kiến rộng rãi của cấp ủy, chính quyền và nhân dân; đồng thời bảo đảm phù hợp với Quy hoạch tỉnh và chủ trương của Trung ương.

Một vấn đề khác được nhiều đại biểu quan tâm là chất lượng đơn vị tư vấn lập quy hoạch. Theo Giám đốc Sở Xây dựng Nghệ An, đây là thách thức lớn, nhất là tại các địa bàn miền núi như Tương Dương, Kỳ Sơn, khi giá trị hợp đồng thấp khiến nhiều đơn vị tư vấn có năng lực chưa mặn mà tham gia. Trước thực tế đó, Sở đã chủ động kết nối các đơn vị tư vấn, đồng thời yêu cầu nâng cao trách nhiệm nhằm hỗ trợ các địa phương hoàn thành tiến độ.

Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Nghệ An Dương Đình Chỉnh ghi nhận những nỗ lực của UBND tỉnh, các sở, ngành và địa phương trong triển khai công tác quy hoạch, đồng thời chỉ rõ nhiều tồn tại như tiến độ còn chậm ở một số nơi, thiếu đồng bộ giữa các quy hoạch, hạn chế về nguồn lực, khó khăn trong xác định trung tâm hành chính sau sáp nhập và việc ứng dụng chuyển đổi số còn chưa đáp ứng yêu cầu.

HĐND tỉnh Nghệ An đề nghị UBND tỉnh tập trung chỉ đạo triển khai đồng bộ các giải pháp; nâng cao trách nhiệm người đứng đầu; ưu tiên nguồn lực cho công tác quy hoạch; tăng cường hướng dẫn chuyên môn; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và công khai dữ liệu quy hoạch để người dân, doanh nghiệp thuận lợi tra cứu, giám sát.

Đồng thời, các xã, phường cần đẩy nhanh tiến độ lập quy hoạch, tổ chức lấy ý kiến rộng rãi của nhân dân, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp chậm tiến độ hoặc để xảy ra sai sót.

Nhấn mạnh quan điểm "quy hoạch phải đi trước một bước", Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Nghệ An Dương Đình Chỉnh yêu cầu UBND tỉnh, các sở, ngành và địa phương khẩn trương cụ thể hóa các cam kết tại phiên chất vấn theo hướng rõ tiến độ, rõ sản phẩm, rõ trách nhiệm, xây dựng hệ thống quy hoạch đồng bộ, khả thi và có tầm nhìn dài hạn, đáp ứng kỳ vọng của cử tri và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội của Nghệ An trong giai đoạn mới.