Năm 2021: Tản mạn về con Trâu trong văn hóa người Việt
Từ bao đời nay, con Trâu luôn là bạn thân thân thiết, gần gũi với đời sống của người nông dân Việt Nam. Hình ảnh con Trâu hiền lành, siêng năng gắn liền với lũy tre xanh, với những đồng ruộng đã trở thành biểu tượng của làng quê và nền nông nghiệp lúa nước.
“Trâu ơi, ta bảo trâu này
Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta
Cấy cày vốn nghiệp nông gia
Ta đây, trâu đấy ai mà quản công”
Chắc hẳn, không người Việt nào là không biết đến những câu ca chan chứa tình cảm cùng nhiều câu chuyện cảm động về mối quan hệ giữa con người với loài vật hiền lành này được lưu truyền trong dân gian. Trong quá trình lao động cùng nhau, những nét tương đồng về số phận, tính cách giữa người nông dân và con Trâu đã tạo nên mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa người với Trâu. Trâu cũng là con vật tình nghĩa, chung thủy dù xa cách nhiều năm vẫn nhớ chủ, đi xa vẫn nhớ đường về, trả công cho người chăm sóc hậu hĩnh, xứng đáng.
Con trâu gắn bó với hoạt động sản xuất nông nghiệp, và nền nông nghiệp lúa nước của Việt Nam
Với bản chất hiền lành, hòa đồng và chăm chỉ, cái tên “Trâu Vàng” (còn gọi là Kim Ngưu) đã từng được chọn làm linh vật cho SEA Games 22 tổ chức tại Việt Nam năm 2003 với ước vọng về mùa màng tốt đẹp, ấm no, hạnh phúc, tượng trưng sức mạnh và tinh thần thượng võ của người Việt.
Không chỉ gắn bó với hoạt động sản xuất nông nghiệp, con Trâu còn gắn liền với đời sống tín ngưỡng của nhiều dân tộc từ Bắc đến Nam. Điển hình là đồng bào Sán Chay ở trong những ngôi nhà sàn được dựng lên từ ý tưởng, kết cấu theo hình dáng của con Trâu thần. Bốn cột chính của nhà tượng trưng cho 4 chân trâu, bên trong nhà chỗ đặt thùng thóc, thùng gạo được coi là dạ dày của Trâu, con người và gia súc bám vào đó mà sống.
Đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên thì có tục đâm Trâu để hiến tế thần linh. Trong các lễ hội lớn của cộng đồng như lễ mừng cơm mới, hay khánh thành nhà Rông… Rất nhiều phong tục tập quán của các dân tộc Việt Nam có sự hiện diện của hình ảnh con Trâu .
Từ đời sống, con Trâu cũng đi vào nghệ thuật một cách rất tự nhiên với những biến hóa đa dạng và độc đáo. Trong văn hóa dân gian Việt Nam, hình ảnh con trâu được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống tinh thần và lao động sản xuất từ hàng ngàn năm đã đi vào ca dao tục ngữ, trở thành đề tài, nguồn cảm hứng phong phú của văn học, hội họa, điêu khắc, âm nhạc… Những bức tranh dân gian Đông Hồ như: Chăn trâu thổi sáo hay Chăn trâu thả diều đã trở nên quen thuộc với người dân đồng bằng Bắc Bộ tái hiện khung cảnh thanh bình chốn làng quê và mong ước về một cuộc sống yên vui, ấm no và hạnh phúc.
Con Trâu giản dị, cần cù đã đi vào tâm thức của người Việt Nam bao thế hệ, dẫu sinh ra ở chốn làng quê hay thị thành, con Trâu vẫn là hình ảnh gợi sự thân thuộc với bất kỳ ai, nó không chỉ mang dấu ấn của nghề nông mà còn gắng bó như một người bạn của con người trở thành một biểu tượng văn hóa nghệ thuật của Việt Nam.
Cuộc sống hiện đại, dẫu có nhiều đổi thay nhưng con trâu vẫn luôn ở đó, như những ký ức êm đềm, tươi đẹp mà ai cũng mong nhớ về. Mặt khác, ở những vùng sâu, vùng xa, không có điều kiện kinh tế phát triển cơ giới hóa sản xuất thì con trâu vẫn đóng vai trò vô cùng quan trọng, là sức kéo chủ yếu, là đầu cơ nghiệp để giảm nghèo, phát triển kinh tế.
Năm 2021, đất nước chào đón năm mới Tân Sửu với tinh thần phát huy văn hóa truyền thống của năm “con Trâu”, toàn Đảng, toàn quân và dân ra sức phấn đấu đưa Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng vào cuộc sống, đẩy mạnh phát triển nông nghiệp, nông thôn, nâng cao đời sống nông dân.
