Mỹ xem xét Việt Nam là nước thao túng tiền tệ: Đánh giá rủi ro và đề xuất phương án phòng chống

Theo đó, có 3 tiêu chí mà Việt Nam bị Mỹ cáo buộc là thao túng tiền tệ. Cụ thể, tiêu chí thứ nhất là thặng dư thương mại hàng hóa với Mỹ lớn hơn 20 tỷ USD. Theo báo cáo của bộ Tài Chính Mỹ, lũy kế 12 tháng đến 6/2020 tại Việt Nam lên đến 58 tỷ USD, lớn hơn gấp đôi so với tiêu chí đề ra. Thứ hai, thặng dư cán cân vãng lai của Việt Nam là 15 tỷ USD, tương đương 4,6% GDP, lớn hơn thặng dư cán cân vãng lai trong bộ tiêu chí (>2% GDP). Thứ ba, khối lượng mua ngoại tệ ròng của Việt Nam là 16,8 tỷ USD, tương đương 5,1% GDP, trong khi tiêu chí quy định chỉ được lớn hơn 2% GDP trong vòng 12 tháng.

Theo PGS.TS Nguyễn Đức Thành – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Chiến lược, tiêu chí cáo buộc quan trọng nhất để đánh giá một nước thao túng tiền tệ là tiêu chí thứ ba. Tiêu chí thặng dư thương mại không quá thuyết phục. Kinh tế Mỹ theo quan điểm truyền thống kinh tế học, nghĩa là khi thặng dư cán cân vãng lai sẽ thừa tiền ngoại tệ, khi đó đồng tiền trong nước tăng giá, do vậy việc xuất khẩu sẽ ít đi vì hàng đắt hơn, còn nhập khẩu nhiều lên vì hàng nước ngoài rẻ hơn, khi đó cán cân vãng lai sẽ từ từ cân bằng trở lại.

Những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Mỹ có kim ngạch lớn hơn 1 tỷ USD trong năm 2019 bao gồm: hàng dệt may, điện thoại và các linh kiện, giày dép các loại, máy vi tính và các linh kiện, gỗ và sản phẩm gỗ, máy móc thiết bị dụng cụ phụ tùng khác, phương tiện vận tải và phụ tùng… Trong đó, những mặt hàng xuất khẩu lệ thuộc nhiều vào thị trường Mỹ bao gồm: gỗ và các sản phẩm gỗ; đồ chơi, dụng cụ thể thao; hàng dệt may; túi xách, ví, vali, ô dù; hạt điều; sản phẩm mây, tre; sản phẩm từ cao su…

Các mặt hàng có nguy cơ bị điều tra cao bao gồm: gỗ dán từ nguyên liệu gỗ cứng, đệm mút, tủ gỗ, đá nhân tạo, gạch men, lốp xe tải và xe khách, xe đạp điện, ống đồng, khớp nối bằng thép, thép tiền chế, vỏ bình ga, ghim đóng thùng.

PGS.TS Nguyễn Đức Thành đánh giá, cán cân thương mại giữa Việt Nam và Mỹ có tính chất cơ cấu, không phải tiền tệ, có sự chênh lệch bắt nguồn từ mô thức của chuỗi giá trị toàn cầu, không thuần túy phụ thuộc vào giá trị tiền tệ, ví dụ quan hệ thương mại Đức – Mỹ, Nhật – Mỹ, Mexico – Mỹ…

Việt Nam cần tích lũy dự trữ ngoại hối để đáp ứng nhu cầu thanh toán bền vững, đồng thời ổn định giá tỷ giá nhằm củng cố quá trình hội nhập.

Ngoài ra, việc rà soát dư cán cân vãng lai (tổng thể) có thể là một vấn đề để thảo luận thêm, đặc biệt lưu ý ở khuynh hướng dài hạn. Việt Nam đã và đang tích cực cân đối thương mại với Mỹ trong trung và dài hạn thông qua việc mua hàng tư bản như máy bay, đặc biệt trong tương lai sẽ nhập khẩu năng lượng là khí hóa lỏng với quy mô lớn.

Bàn về những giải pháp ứng phó khi Bộ Tài chính Mỹ gắn mác Việt Nam thao túng tiền tệ, TS. Cấn Văn Lực – Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ Quốc gia cho rằng các cơ quan chức năng Việt Nam cần bình tĩnh, thận trọng, phối hợp tốt, chủ động và tích cực trao đổi thông tin với phía Mỹ. 

Bên cạnh đó, cần đẩy nhanh tiến độ cân bằng hơn cán cân thương mại với Mỹ do vấn đề cốt lõi mà Mỹ quan tâm là vấn đề giảm thâm hụt thương mại với các nước (trong đó có Việt Nam) hơn chỉ là vấn đề tiền tệ thuần túy.

Các cơ quan chức năng, địa phương cần chú trọng trong công tác quản lý, kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi đội lốt thương mại, đội lốt đầu tư để lợi dụng những ưu đãi từ hợp tác Việt – Mỹ và các Hiệp định FTA khác cũng như hành vi trốn thuế. Ngoài ra, cần phối hợp chặt chẽ, đẩy nhanh tiến độ, giải quyết hiệu quả các vấn đề khác mà phía Mỹ quan tâm như sở hữu trí tuệ, an ninh mạng, thanh toán điện tử…

Cuối cùng, các cơ quan chức năng cũng như doanh nghiệp cần chủ động xây dựng kịch bản ứng phó với các tình huống có thể xảy ra nhằm có giải pháp chủ động, linh hoạt và kịp thời, giảm thiểu tác động tiêu cực cũng như duy trì mối quan hệ kinh tế – thương mại ổn định và bền vững với Mỹ.

Trần Thùy