Cao nguyên Mộc Châu được ví như Đà Lạt thứ hai của núi rừng Tây Bắc, nơi đây có địa hình đa dạng, khí hậu ôn đới trong lành, mát mẻ, cảnh quan đẹp và thoáng đãng, đây là điểm du lịch tiềm năng đầy lý tưởng cho du khách tới tham quan và nghỉ dưỡng.
Cách Hà Nội gần 200km đi dọc theo đường quốc lộ 6, Mộc Châu đem đến cho khách du lịch những cơn gió mát rượi thổi từ những cánh rừng, những đồng cỏ, đồi chè… Vào thời gian này, nhiệt độ ở Mộc Châu thường xuyên ở ngưỡng 25 độ C, buổi sáng và chiều, nhiệt độ chỉ vào khoảng 20 độ C.
Mộc Châu là huyện miền núi, có diện tích tự nhiên là 1.081,66 km2, chiếm 7,49% diện tích của tỉnh Sơn La, có đường biên giới dài 40.6km nằm ở phía đông nam của tỉnh. Đây là vùng đất có vị trí quan trọng cả về kinh tế, văn hóa, xã hội và an ninh, quốc phòng; là vùng trọng điểm phát triển kinh tế, dịch vụ, du lịch của tỉnh.
Cao nguyên Mộc Châu có địa hình nhiều núi, đồi cao nhấp nhô, hệ sinh thái đa dạng, vùng thảo nguyên cảnh quan đẹp (đồng cỏ, vườn hoa), với nhiều điểm danh lam thắng cảnh, như: Ngũ Động bản Ôn, thác Dải Yếm, đỉnh Pha Luông, khu hồ sinh thái rừng thông bản Áng, đồi chè, vườn đào, vườn mận, trang trại chăn nuôi bò sữa…; Chợ nổi trên sông Ðà, Hang Dơi đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng quốc gia.
Ngoài ra, còn có hệ thống di chỉ khảo cổ học ven sông Ðà, như: hang mộ thuyền Tạng Mè, hóa thạch động vật ở Chiềng Yên, dấu tích khắc trên đá ở xã Xuân Nha và các di tích lịch sử văn hóa: Khu lưu niệm Bác Hồ về thăm Mộc Châu, đồn Mộc Lỵ, bia lưu niệm Ðoàn 83 quân tình nguyện Việt Nam tại Lào…
Làng chè Mộc Châu
Là khu vực miền núi nên những lễ hội theo phong tục tập quán và nét đẹp văn hóa các dân tộc nơi đây diễn ra rất đa dạng và đặc sắc: Lễ hội của người Mông, nét văn hóa người Mường và nếp sống của đồng bào Thái rất hấp dẫn du khách, đặc biệt là ngày Hội văn hóa các dân tộc được tổ chức từ ngày 30/8 đến ngày 02/9 hàng năm, lễ hội Hết Chá, Cầu Mưa được tổ chức vào tháng 3 hàng năm; Ngày hội hái quả tổ chức vào tháng 5 hàng năm…
Bên cạnh đó, vùng đất này còn có nhiều suối nước nóng ở Mường Khoa, Phu Mao, Bản Bó, Hua Păng. Tại đây hội tụ nhiều loại hình văn hóa đặc sắc của các dân tộc: Thái trắng, Mường, Mông, Dao, Xinh Mun, Khơ Mú.
Lễ hội truyền thống mang đậm bản sắc văn hoá của người dân tộc nơi đây
Tại Mộc Châu, mỗi dân tộc với tập quán sinh hoạt, sản xuất khác nhau tạo nên sự đa dạng về văn hóa và lễ hội. Hấp dẫn nhất có lẽ là phiên chợ tình của đồng bào Mông tổ chức vào dịp Tết Ðộc lập 2-9 hằng năm. Ðồng bào dân tộc Mông từ mọi miền đất nước cùng tụ hội về mảnh đất này gặp gỡ, hò hẹn, tạo nên sắc màu văn hóa đặc sắc và phong phú.
Mộc Châu không chỉ đẹp nhờ giá trị đặc sắc của thiên nhiên mà còn từ những đóng góp và sức lao động của con người. Trải qua 60 năm, nơi này đã chuyển mình từ vùng đất hoang vu trở thành phố phường, nhà cửa, đồng cỏ, đồi chè.
Được thiên nhiên ưu ái về khí hậu và thổ nhưỡng nên các sản phẩm chè, các phê, sữa, rau, hoa quả của Mộc Châu đã hình thành các thương hiệu nổi tiếng, trở thành vùng kinh tế năng động nhất của tỉnh Sơn La và cả vùng Tây Bắc.
Với tiềm năng của mình, Mộc Châu có thể phát triển nhiều loại hình du lịch phong phú, đặc trưng của một vùng cao nguyên, như: Du lịch cộng đồng, thăm các nhà máy chế biến chè xuất khẩu, các cơ sở chăn nuôi bò sữa và chế biến sữa; thăm các khu công nghệ cao trồng rau, hoa xuất khẩu…
Điều thú vị là du khách không chỉ tìm hiểu về sản xuất chè mà còn được tham gia lao động sản xuất để trải nghiệm cảm giác của người hái mận, trồng rau và hoa…; được tham quan du lịch di sản văn hóa tộc người, hòa mình vào cảnh quan, môi trường sống, nét sinh hoạt gắn liền với những phong tục tập quán và thưởng thức văn hóa của đồng bào các dân tộc; được tham gia du lịch dưỡng bệnh với các suối khoáng nóng, các thảo dược trồng trên cao nguyên, hoặc du lịch thể thao, vui chơi giải trí: Leo núi, nhảy dù, đua ngựa, du thuyền…
Với những điều kiện thuận lợi về du lịch sinh thái và nhân văn, Mộc Châu có rất nhiều tiềm năng để phát triển du lịch. Tuy nhiên, những năm qua, vùng đất này vẫn còn nhiều hạn chế. Cụ thể: Sản phẩm du lịch còn nghèo, đơn điệu, khả năng cạnh tranh không cao; hạ tầng cơ sở còn nhiều bất cập, thiếu thốn so với yêu cầu phát triển. Sở dĩ có tình trạng này là do nguồn lực tài chính đầu tư còn ít, môi trường kinh doanh, đầu tư chưa thật sự hấp dẫn…
Để du lịch Mộc Châu phát triển tương xứng tiềm năng, ngành du lịch phải tập trung giải quyết một loạt vấn đề trước mắt và lâu dài. Trong đó, phải có chiến lược tổng thể với những bước đi, cách làm phù hợp với điều kiện và thế mạnh của Mộc Châu; phải điều tra và thống kê phân loại tài nguyên du lịch, trên cơ sở đó, lập quy hoạch tổng thể và quy hoạch chi tiết các tuyến, điểm du lịch.
Đồng thời, ưu tiên xây dựng và triển khai chiến lược sản phẩm, đặc biệt là các sản phẩm thế mạnh, có khả năng cạnh tranh cao về du lịch văn hóa, sinh thái, nghỉ dưỡng, du lịch thể thao mạo hiểm, khám phá hang động và sông Đà.
Mặt khác, cần huy động sự tham gia của các cấp, các ngành, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư từ khi xây dựng quy hoạch đến tổ chức thực hiện; tích cực tuyên truyền quảng bá, xúc tiến du lịch…
Những giải pháp trên được tiến hành đồng bộ và tích cực, Mộc Châu mới trở thành khu du lịch quốc gia, điểm nhấn của vùng du lịch Tây Bắc…
